Λίμνη Ζαραβίνα

Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας
Επιμέλεια κειμένων: Βασιλική Σκορδάκη

Η επαρχία Πωγωνίου Ν. Ιωαννίνων είναι μια περιοχή που κρύβει πολλές ομορφιές και προτείνω μια εναλλακτική απόδραση στη λίμνη Ζαραβίνα, ή Νεζερός, ή Νιζερός, (σλάβικη λέξη που σημαίνει καθαρά νερά), ή λίμνη Δελβινακίου, μια και βρίσκεται κοντά στο Δελβινάκι, σε υψόμετρο 458 περίπου μέτρων, λίγα χιλιόμετρα μετά το χωριό Καλπάκι, που θεωρείται η πύλη της επαρχίας Πωγωνίου και ουσιαστικά ακουμπάει στο δρόμο που οδηγεί στην Κακαβιά και το Δελβινάκι. Είναι μια ανοικτού τύπου καρστική λίμνη, και εδώ να κάνω μια παρένθεση και να πω ότι καρστικές είναι οι λίμνες που συναντούμε συνήθως σε ασβεστολιθικές περιοχές όπου παρατηρούνται καρστικά φαινόμενα (διάσπαρτα έγκοιλα, όπως κοιλότητες, οπές, βάραθρα, που προέρχονται από τη διάβρωση των ασβεστόλιθων). Η δημιουργία τους οφείλεται στη διάλυση των ασβεστολιθικών ή δολομιτικών πετρωμάτων από υπόγεια ή επιφανειακά τρεχούμενα νερά, τα οποία στη συνέχεια τροφοδοτούν τις λίμνες αυτές. Άλλα παραδείγματα καρστικών λιμνών στη χώρα μας, που καλύπτεται σε μεγάλο ποσοστό από ασβεστόλιθους, είναι η λίμνη των Ιωαννίνων, των Πρεσπών, της Βεγορίτιδας, της Καστοριάς, η αποξηρανθείσα λίμνη της Κωπαϊδας και μια μικρότερη αλλά αγαπημένη μου, η λίμνη Ζηρού, κοντά στις πηγές του Λούρου ποταμού.

Η λίμνη Ζαραβίνα, μαζί με τις γειτονικές περιοχές της κοιλάδας του Γόρμου ποταμού, το δάσος της Μερόπης και το Ωραιόκαστρο -συνολικής έκτασης 219,17 τετραγωνικά χιλιόμετρα-, έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος NATURA-2000, με υψηλή μάλιστα προτεραιότητα προστασίας. Παλαιότερα υπήρχε ένα ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς και ανήκε σε ιδιώτες, αλλά με απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων του 2011, χαρακτηρίστηκε ως μεγάλη και συνεπώς μη ιδιωτική και κυρίως χαρακτηρίστηκε ως «κοινόχρηστη και εκτός συναλλαγής».

Η λίμνη τροφοδοτείται με νερό από επιφανειακές πηγές, από υπολίμνιες πηγές και με το νερό της βροχής και τα νερά της θεωρούνται πολύ καλής ποιότητας, μιας και τροφοδοτούνται συνεχώς με φυσικό τρόπο και γι’ αυτό δεν παγώνει ποτέ. Το μέγιστο βάθος της λίμνης είναι περίπου 31.5 μέτρα, κατατάσσεται ως η Πέμπτη στη σειρά των βαθύτερων φυσικών ελληνικών λιμνών και ολόκληρος ο όγκος νερού της είναι εμπλουτισμένος με μεγάλες ποσότητες υδρόθειου. Ο ποταμός Νιζερός, ο οποίος στη συνέχεια χύνεται στον Καλαμά ή Θύαμη δέχεται τα πλεονάζοντα νερά της λίμνης. Για να αξιοποιηθούν τα πλεονάζοντα νερά της λίμνης Ζαραβίνας, κατασκευάστηκε το σημερινό τσιμέντινο θυρόφραγμα (στο νότιο-νοτιοανατολικό τμήμα της), από το οποίο αρδεύονται 3.500 περίπου στρέμματα γεωργικής γης στον κάμπο της Σιταριάς, της Κοινότητας Λίμνης και του Κρυονερίου. Στην ίδια θέση υπήρχε και παλαιότερο λιθόκτιστο θυρόφραγμα, το οποίο ανοιγόκλεινε με ξύλα. Στη Λίμνη Ζαραβίνα, η οποία περιβάλλεται από καλαμιώνες διαβιούν αρκετά ψάρια του γλυκού νερού (περισσότερα από έντεκα), μερικά από τα οποία είναι ενδημικά είδη της ευρύτερης περιοχής ή και της δυτικής Ελλάδος. Σημειωτέων ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ιχθοπληθυσμούς έχουν σημαντική περιβαλλοντική, παρά οικονομική αξία και σημασία.
Παράλληλα η λίμνη φιλοξενεί και πολλά είδη φυτών και ζώων, μεταξύ των οποίων και η βίδρα, ένα υδρόβιο θηλαστικό υπό εξαφάνιση. Η λίμνη Ζαραβίνα αποτελεί επίσης και σπουδαίο τόπο περάσματος ερωδιών, πελεκάνων και άλλων αποδημητικών πουλιών στο ταξίδι τους προς το νότο.

Η λίμνη Ζαραβίνα συντηρεί την περιβαλλοντική κληρονομιά μέσα στο φυσικό ελληνικό περιβάλλον, δημιουργεί ευκαιρίες για αναψυχή του κοινού, για έρευνα και περιβαλλοντική εκπαίδευση, αλλά χρειάζεται προσοχή από όσους τυχόν θα θελήσουν να ψαρέψουν ή να κάνουν μπάνιο, γιατί υπάρχουν απότομα βάθη και ελοχεύουν κίνδυνοι.

Ντόπιες μαρτυρίες λένε πως Ιταλικά άρματα είχαν βυθιστεί στη λίμνη, καθώς απωθήθηκαν το Νοέμβριο του 1940 από τα ελληνικά άρματα της Μεραρχίας Τεθωρακισμένων Κενταύρων.

Είναι νερό από σάρκα Η Λίμνη
Κ’ οι διαμαντένιες σταγόνες της Δάκρυα.
Κι αν στέκεστε στο φρύδι της κοιτώντας τη στα μάτια
Για να καθρεφτιστείτε είναι που δε νιώθετε
τη θρέφουν οι βαθιές Ημίφωτες πληγές μας.

Οι παραπάνω στίχοι της ποιήτριας Αννας Δερέκα από τα Γιάννενα, ταίριαζαν απόλυτα στο τοπίο που ξεδιπλωνόταν αδυσώπητα μπροστά μας. Την πιο μελαγχολική Ώρα της ημέρας