ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

Ο Φεβρουάριος είναι ο δεύτερος μήνας του χρόνου και η διάρκειά του είναι 28 ημέρες (στα κοινά χρόνια) και 29 μέρες (στα δίσεκτα).

Κείμενα – Μελέτη Δημήτρης Λούκας Πρόεδρος Ε.Δ.Σ.Τ.Ε

 

Ο Ιανουάριος προστέθηκε στο αρχαίο δεκάμηνο ρωμαϊκό ημερολόγιο, γύρω στο 700 π.Χ., από τον Νουμά Πομπίλιο, ως δωδέκατος μήνας. Ο Ιανουάριος ήταν ο τελευταίος μήνας του ρωμαϊκού έτους, δηλαδή μήνας μετάβασης από το ένα έτος στο άλλο και γι’ αυτό ονομάζεται και «αποκαθαρτικός».

Το έτος 153 π.Χ. ο Ιανουάριος ορίστηκε ως ο πρώτος μήνας του πολιτικού ημερολογίου και τότε ο Φεβρουάριος καθιερώθηκε ως ο δεύτερος μήνας.

Το όνομα του Φεβρουαρίου προέρχεται από το λατινικό ρήμα februare, που σημαίνει εξαγνίζω, καθαίρω, λόγω των θρησκευτικών εορτών καθαρμού και εξαγνισμού (Februa), οι οποίες τελούνταν στη Ρώμη στις 19 του μηνός Φεβρουαρίου, προς τιμήν των νεκρών (Feralia, που σημαίνει θανατούσια). Επίσης, στις 21 του ίδιου μήνα, προς τιμήν του θεού του Άδη Φέβρου (Februus) ή ακόμα της χθονίας θεότητας Februara(Ήρα).

Στις 15 του μήνα Φεβρουαρίου γιορτάζονταν τα Λουπερκάλια, μια αρχαιοτάτη ποιμενική ετήσια γιορτή προς τιμήν του Φαύνου (Faunus) ή Λουπερκάλιου (Lupercus). Ο Φαύνος, ο οποίος αργότερα ταυτίστηκε με τον Ελληνικό Πάνα, θεωρείτο πατέρας του Λατίνου, ενός μυθικού γενάρχη των Ρωμαίων. Την προσωνυμία Λουπερκάλιος, από το Lupus, που σημαίνει λύκος, την έλαβε είτε επειδή ήταν προστάτης των ποιμνίων και διώκτης των λύκων, είτε ακόμα επειδή, ως χθόνιος θεός, είχε ως σύμβολό του τον λύκο.

Η γιορτή συνδυάστηκε με την αρχαία παράδοση των Ρωμαίων, κατά την οποία στο σπήλαιο Λούπερκαλ (Lupercal) του Παλατίνου Λόφου της Ρώμης, γαλουχήθηκαν ο Ρώμος και ο Ρωμύλος, από μια λύκαινα. Για τον λόγο αυτό, στο σπήλαιο ετελείτο μια ιδιαίτερη γιορτή, που ήταν αφιερωμένη στη γονιμότητα. Η γιορτή των Λουπερκαλίων, που όπως αναφέραμε ήταν προς τιμήν του Φαύνου/Πανός, συνδυάστηκε αργότερα και με την Ήρα και έτσι η μεγάλη θεά, εξαιτίας της γιορτής της στα μέσα του μήνα Φεβρουαρίου, ονομάσθηκε Februara ή Februalla.

Κατά τη διάρκεια των Λουπερκαλίων θυσιάσανε κατσίκια και σκυλιά, για την προστασία των κοπαδιών και για τη γονιμότητα των γυναικών. Αυτή η γιορτή διατηρήθηκε ως το 494 π.Χ.και καταργήθηκε από τον Πάπα Γελάσιο τον Α΄ (492-496). Η Δυτική Εκκλησία οικειοποιήθηκε την γιορτή και την τελετουργία και ίδρυσε τη γιορτή του Εξαγνισμού. Η λαϊκή παράδοση υποχρέωσε τότε την Καθολική Εκκλησία να θεσπίσει στις αντίστοιχες αρχαϊκές γιορτές της γονιμότητας και της εκλογής συντρόφου, τη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου (14 Φεβρουαρίου), ως προστάτη των ερωτευμένων.

Οι Ρωμαίοι, στις 17 Φεβρουαρίου γιόρτασαν τα Φορνακάλια (Fornacalia), εις ανάμνηση της θεότητας Φόρναξ (Fornax), η οποία εφεύρε τους φούρνους για το ψήσιμο του ψωμιού, αλλά και των φαγητών. Την ίδια ημερομηνία πανηγυρίζονταν η γιορτή του Ρωμύλου, τα Κυρηνάλια (Quirinalia).

Στις 20 Φεβρουαρίου γιορτάζονταν τα Χαρίστια (Charistia), τα οποία ήταν συμπόσια που τελούνταν κατ’ έτος μεταξύ συγγενών, για διασκέδαση και παράλληλα για την εξάλειψη των τυχόν μεταξύ τους διαφορών.

Η 23η του μήνα ήταν αφιερωμένη στα Τερμινάλια (Terminalia), γιορτή των Ορίων, προς τιμήν του Τέρμινους (Terminus).

Μετά την 23η του μηνός, ακολουθούσε συνήθως ο εμβόλιμος μήνας Μαρκεδόνιος (Marcedonius), ο οποίος συντόνιζε το Σεληνιακό έτος με το αντίστοιχο Ηλιακό (πριν από τη θέσπιση του Ιουλιανού Ημερολογίου).

MASKESΤο έτος 45 π.Χ., οι Ρωμαίοι ακολουθούσαν το σεληνοηλιακό ημερολόγιο (με εμβόλιμο μήνα), ώστε να συμβαδίζει το ηλιακό τροπικό έτος με το αντίστοι-χο σεληνιακό των 12 συνοδικών μηνών των φάσεων της Σελήνης. Από το έτος 45 π.Χ., της ημερολογιακής μεταρρύθμισης του Ιουλίου Καίσαρα, ο μήνας Φεβρουάριος αρχικά είχε διάρκεια 29 ημέρες στα κοινά έτη και 30 στα δίσεκτα, όπως αναφέραμε.

Το 4 π.Χ., ο Αυτοκράτορας Οκταβιανός ο Αύγουστος, αφαίρεσε από τον Φεβρουάριο μία ημέρα, την οποία πρόσθεσε στον μήνα Αύγουστο, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στο πρόσωπό του. Από τότε, ο Φεβρουάριος έχει 28 ημέρες (στα κοινά έτη) και 29 ημέρες (στα δίσεκτα).

Στο σημείο αυτό, θα θυμίσουμε ότι δίσεκτα είναι τα έτη εκείνα, όπου στο Ιουλιανό (παλαιό) Ημερολόγιο διαιρούνται ακριβώς δια του 4.

Στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο (νέο) ή στο νέο διορθωμένο Ιουλιανό, ο κανόνας του Ιουλιανού Ημερολογίου διατηρείται για όλα τα έτη, με εξαίρεση φυσικά όσα δείχνουν αιώνες και τα οποία είναι δίσεκτα, εάν ο αριθμός τους διαιρείται ακριβώς δια του 4.

februaryΑυτή είναι η αστρονομική συνεισφορά του Φεβρουαρίου, η οποία τον κάνει να διαφέρει από τους λοιπούς μήνες, λόγω της μεταβλητής –ανά τριετία– διάρκειάς του. Η επιπλέον δίσεκτη ημέρα προστίθεται στο έτος εν γένει ανά τετραετία, για να το προσαρμόσει στο ηλιακό τροπικό έτος.

Την εποχή που θεσπίστηκε το Ημερολόγιο, η ημέρα αυτή προστίθετο μετά την 24η Φεβρουαρίου, όπου σύμφωνα με το Ρωμαϊκό σύστημα, η αρίθμηση των ημερών του μήνα ονομαζόταν «diessextusanteCalendasMatias», δηλαδή η 6η ημέρα πριν από τις Καλένδρες (πρωτομηνιά) του Μαρτίου.

Οι Ρωμαίοι θεωρούσαν ότι ο μήνας Φεβρουάριος έπρεπε να έχει πάντοτε 28 ημέρες, πιστεύοντας ότι έτσι μόνο θα απέφευγαν την ασέβεια προς τους χθόνιους θεούς και τη μνήμη των νεκρών. Με αυτόν τον τρόπο, δεν αριθμούσαν τη «δυσοίωνη» αυτή εμβόλιμη ημέρα στο έτος, 5η πριν από τις Καλένδες του Μαρτίου, αλλά από θεοσέβεια μετρούσαν δύο φορές την 24η Φεβρουαρίου ως δίσεκτη (bissextus).

Ακόμη και σήμερα, συνεχίζοντας αυτήν την παράδοση, ονομάζουμε δίσεκτο το έτος το οποίο έχει μία πρόσθετη ημέρα, την οποία όμως προσθέτουμε στο τέλους του Φεβρουαρίου, ως 29η ημέρα του μήνα.

Απόκριες στον Βυζαντινό Ιππόδρομο

Ο Βυζαντινός Ιππόδρομος ήταν ο πιο δημοφιλής χώρος διασκέδασης για όλες τις κοινωνικές τάξεις του Βυζαντίου. Αυτοκράτορες, αριστοκρατία και ο απλός λαός μοιράζονταν το πάθος για τις αρματοδρομίες και τα δρώμενα στον Ιππόδρομο, τουλάχιστον ως τον 12ο αιώνα.

Η εντολή για τις γιορτές δίνονταν από τον Αυτοκράτορα, ο οποίος σε κάθε ευκαιρία φρόντιζε να προσφέρει διασκέδαση στους υπηκόους του, όπως: στα αυτοκρατορικά γενέθλια, επέτειοι στέψης, γεγονότα ιδιωτικής ζωής των ηγεμόνων (γάμοι, γεννήσεις τέκνων), επιστροφές από νικηφόρους πολέμους, αλλά και επισκέψεις επιφανών ξένων, γινόταν αφορμή για να οργανωθεί κάτι στον Ιππόδρομο.

Ορισμένοι μάλιστα αγώνες, είχαν τακτή ημερομηνία, όπως: α) Το Γεννεθλιακόν Ιππικόν (ή λαχανικό, όπως το’λεγε ο λαός), στις 11 Μαΐου, επέτειο της ίδρυσης της Κωνσταντινουπόλεως, β) Το Χρυσόν Ιπποδρόμιον, μετά την Κυριακή της Διακαινησίμου, γ) το Βοτόν Ιπποδρόμιον, την 1η ή στις 2-3 Ιανουαρίου, δ) το Ιπποδρόμιον των Ειδών στις 13 Ιανουαρίου, ε) το Μακελλαρικόν Ιπποδρόμιον ή Λουπερκάλιον τον Φεβρουάριο, λίγο πριν από την αρχή της τεσσαρακοστής, δηλαδή την τελευταία εβδομάδα της Απόκρεω.

Με το Μακελλαρικόν Ιπποδρόμιον ή Λουπερκάλιον, επιβιώνει στην Κωνσταντινούπολη η παράδοση των Λουπερκαλίων της Αρχαίας Ρώμης (συμβόλιζε τον καθαρμό και την προετοιμασία για την υποδοχή της γονιμότητας). Στο Βυζάνιο φυσικά, η γιορτή παίρνει χαρακτήρα χριστιανικό.

Το Μακελλαρικόν Ιπποδρόμιον (το ιπποδρόμιο των κρεοπωλών), οργανώνεται την τελευταία εβδομάδα που επιτρέπεται η κατανάλωση του κρέατος, γιατί αμέσως μετά αρχίζει η Σαρακοστή (μια μακρά περίοδος εξαγνισμού και η προετοιμασία για την Ανάσταση). Είναι χαρακτηριστικό ότι στο περί Βασιλείου τάξεως, το βιβλίο του Βυζαντινού Πρωτοκόλλου, που συνέταξε ο Κωνσταντίνος Ζ΄ ο Πορφυρογέννητος, αναφέρεται ότι με το Μακελλαρικόν έκλεινε η περίοδος των Ιππικών Αγώνων (έκλεινε δηλαδή ο Ιππόδρομος).

Οι ιπποδρομιακοί αγώνες στην Κωνσταντινούπολη διέπονταν από συγκεκριμένο τελετουργικό, στο οποίο συμμετείχαν ενεργά οι τέσσερις Δήμοι της Πόλης.

Σε καθορισμένες στιγμές, οι κράχτες των Δήμων, είτε αντιφωνικά, είτε όλοι μαζί, επευφημούσαν τον Αυτοκράτορα και έψαλλαν με τη συνοδεία των δύο πολυαυλών οργάνων του Ιπποδρόμου.

Στο Μακελλαρικόν, μετά την τρίτη αρματοδρομία (βάιον), οι Δήμοι τραγουδούσαν αντιφωνικά ενώπιον του Αυτοκράτορα, το εξής τραγούδι, για την επιστροφή της άνοιξης: «Ίδε το έαρ το γλυκύ, πάλιν επανατέλλει, χαράν, υγείαν και ζωήν και την ευημερίαν, ανδραγαθίαν εκ Θεού τοις βασιλεύσι Ρωμαίων και νίκην θεοδώρητον κατά των πολεμίων».

Στη συνέχεια και οι δύο Δήμοι, ενωμένοι μαζί, προσκυνούσαν τον Αυτοκράτορα. Τότε, ένας νεανίσκος, σύμφωνα πάντα με το Περί Βασιλείου Τάξεως, επευφημούσε μόνος τον Αυτοκράτορα και ακολουθούσε ο λαός. Στο πρόσωπο αυτού του νεανίσκου βλέπουμε το σύμβολο της νεότητας και μία μακρινή ανάμνηση του τελετουργικού των αρχαίων Λουπερκαλίων, όπου οι Ρωμαίοι έραιναν τα μέτωπα δύο εφήβων με το αίμα των σφαγείων και έπειτα τους ξέπλεναν με γάλα.

Η σύνδεση της Αποκριάς με τον Ιππόδρομο ήταν τόσο έντονη στην Κωνσταντινούπολη, ώστε όταν, στα τέλη του 12ου αιώνα, οι αρματοδρομίες έχουν πλέον παρακμάσει, ο Αυτοκράτορας Αλέξιος Γ’ Άγγελος διοργανώνει μία παράσταση μιμική ιπποδρομίου, για να διασκεδάσει τους καλεσμένους του, την τελευταία Κυριακή των Απόκρεω και μεταφέρει για τον σκοπό αυτό τους Αυλούς του Οργάνου, από τον Ιππόδρομο στο Παλάτι των Βλαχερνών.

Ο Φεβρουάριος των προγόνων και

η προσδοκία της Άνοιξης

Στα φεβρουαριάτικα Ψυχοσάββατα και τα Σάββατα πριν από την Κυριακή της Αποκριάς, όταν κάθε οικογένεια φέρνει το πιάτο με τα κόλλυβα για τα μνημόσυνα και στολίζονται οι Ωραίες Πύλες, ψυχάρια και ψυχές ανήσυχες πετούν μέσα στη νύχτα στα σπίτια που έχουν καντήλια.

Πολύ παλιά είναι η σχέση των ζωντανών με τους νεκρούς, σχέση που και αυτή στις μέρες μας απάνθρωπα και καταστροφικά έχει διαρραγεί. Έχοντας εξορίσει τους νεκρούς, το θάνατο, τους προγόνους, αδειάζει η ζωή και η χαρά της στερείται νοήματος. Γίνεται ένας Καρνάβαλος, μια άχρηστη μάσκα που δεν βρίσκει πρόσωπο για να καλύψει, να υποδυθεί τη χαρά των ζωντανών.

Η Τσικνοπέμπτη χρειάζεται το Ψυχοσάββατο, οι πεταλούδες των Απόκρεω δεν νοούνται δίχως τις ψυχές και τα ψυχάρια. Και όλοι εμείς, οι απόγονοι των Ρωμιών των κάμπων, των βουνών, των νησιών και των πόλεων, απατημένοι στο δαιμονικό ευ των απρόσωπων καιρών, στερούμαστε την παραδομένη ευδαιμονία που χαρίζει η μνήμη.

Και οι νεκροί μας, οι πρόγονοί μας, η ταυτότητα και η ιστορία μας, αρχαίοι Έλληνες, Ρωμαίοι και Ρωμιοί, οι Βυζαντινοί, πάντα διδάσκουν και κληροδοτούν μέσα στο Φλεβάρη: Λήναια και Ανθεστήρια, Λουπερκάλια και Παρεντάλια, Τσικνοπέμπτη, Απόκριες και τα Σάββατα των Ψυχών.

Όλα μέσα από τη λατρεία των κατοιχομένων αυτών που σαν σπορά των καρ-πών της Δήμητρας μες στο χειμώνα έφυγαν, διάβηκαν κάτω, προαναγγέλουν την Άνοιξη και τους νέους καρπούς.

Ο Άγιος Βλάσιος, στις 11 Φεβρουαρίου, συνεχίζει την ίδια προστασία περίπου στις ίδιες μέρες.

Τα Παρεντάλια διαρκούσαν σχεδόν όλο το μήνα και μάλιστα από τις 13 έως τις 22 Φεβρουαρίου και οι ναοί έμεναν κλειστοί. Εορτή κυρίως οικογενειακή, με επισκέψεις στους τάφους των προγόνων.

Πάντα ο Λυδός, από τη βυζαντινή πλευρά, μας υπενθυμίζει: «… κατ’ αυτόν (Φεβρουάριο) δε τους κατοιχομένους ετίμων…. Καθαίροντο δε οι ναοί και τα ιερά σκεύη, ομοίως δε και επί των ιδιωτικών….. εν τω Φεβρουαρίω αι χοαί των κατοιχομένων ετελούντο».

Όταν η αρμονία της συνύπαρξης νεκρών και ζώντων διαταράσσεται, η δύναμη του θανάτου βγαίνει κερδισμένη γιατί «μόν’ είναι έτσι δυνατός ο Έρωτας και ο Χάρος».

Στις ιστορίες των χωριών λένε πως βράδυ Ψυχοσάββατου ήρθαν μιλιούνια τα ψυχάρια και σκέπασαν την οθόνη της τηλεόρασης, που έβλεπαν όσοι δεν τιμούνε τους νεκρούς προγόνους.

Η Αναγέννηση, η ζωή και η αναστάσιμη χαρά έχουν ανάγκη τους κατοιχομένους μας, τη μνήμη των προγόνων.

Φεβρουάριος και οι ανθισμένες αμυγδαλιές οργιάζουν, ενώ τα μάτια του χειμωνιάτικου ήλιου ψάχνουν τα άδεια χέρια. Οι αμυγδαλιές τον Φεβρουάριο, ξετιναγμένες ρουφούν την απουσία των καιρών, καθώς πρόωρα και αιφνίδια άνθισαν.

Ο Φλεβάρης, η γέννα, από εαρινή μαγιάτικη σπορά, λες για να προσδοκά την τρυφή και την βλάστηση μέσα στον χειμώνα. Είναι το πένθος της γης κι ο σπόρος που κρατά η Περσεφόνη βαθιά στον Κάτω Κόσμο, λίγο πριν από την Άνοιξη. Ήδη τα πουλιά κελαηδούνε μες το χιονιά και στον Αϊ-Βλάση στις 11, θα ζευγαρώσουν. Ο Λέοντας ο Φιλόσοφος, από τη μεσοβυζαντινή Κωνσταντινούπολη, μέσα στο πένθος και τα χιόνια του Φλεβάρη, βλέπει στο κρασί, τον ήλιο, τη θερμότητα, τη χαρά της ζωής. «Είναι ο Φεβρουάριος μήνας πολύ ψυχρός, το ζώδιο του Υδροχόου βασιλεύει».

Λυσσομανά ο Θρασκιάς, δριμύς και σουβλερός, ολόπικρος από του Κάτω Κόσμου τα Τάρταρα φυσάει… Το ψύχος νεκροποιεί τη φύση, όταν ο βοριάς από τα Τάρταρα φυσάει. Ο Φεβρουάριος το δηλώνει: «Εγώ γαρ αίμα και τα νεύρα πηγνύω, μέλη ναρκώ και μεταλάττω φύσιν, προς ωχρότητα νεκροποιόν τω ψυχει».

Τα αμπέλια που κλαδέψαμε του Αϊ-Τρύφωνα και πάλι θα βλαστήσουν για να έχουμε άφθονο χειμώνα, καλοκαίρι στις χοές, στα νεκρόδειπνα και στα συμπόσια.

Ο Φλεβάρης, από το χειμέριο οίκο του, μας συμβουλεύει μέσα στην παγωνιά των πόλεων: «Εσύ, ο αγρότης, χόρταζε πας και πίνε μη φείδου κόρου».

Οι αμυγδαλιές κιόλας είναι γεμάτες φύλλα με καρπούς και στα περιβόλια οι ανθισμένες λεμονιές σου μιλούν, μεθυσμένες στο γλυκύ μας έαρ.

Τα Απολλώνια της Νήσου Δήλου

Στην καρδιά των Κυκλάδων στέκει δεμένο με αδαμάντινες αλυσίδες, όπως λέει ο Πίνδαρος, το νησί της Δήλου, υπερτοπικό και διαχρονικό ιερό σύμβολο. Τον άγονο βράχο επέλεξε ο μύθος για να φιλοξενήσει τη γέννηση του μουσηγέτη Απόλλωνα.

Την πρώτη κάθε μήνα γίνονταν στη Δήλο η κάθαρση του δηλιακού ιερού, με θυσία χοίρου. Όταν πλησίαζε ο χρόνος εορτασμού μιας θεότητας γίνονταν εργασίες συντήρησης του ναού, των βωμών και των λατρευτικών της εικόνων.

Ανάλογα ξεκινούσαν οι προετοιμασίες για τα Απολλώνια, την πρώτη μεγάλη εορτή του δηλιακού χρόνου, που τελούνταν κατά το μήνα Ιερό (Φεβρουάριο-Μάρτιο) προς τιμήν του Απόλλωνα, προστάτη της Δήλου. Η εορτή δεν ήταν θεωρητική, ωστόσο οι καλλιτέχνες που μετείχαν στις μουσικές εκδηλώσεις της, καθώς και το ότι, κατά την περίοδο της δηλιακής ανεξαρτησίας (314-166 π.Χ.), στη διάρκειά της γίνονταν στεφανώσεις και απονέμονταν τιμές σε ξένους, αντικατοπτρίζουν τον υπερτοπικό χαρακτήρα της.

Τελετουργικό επίκεντρο της εορτής ήταν η θυσία (βοός), η οποία συνοδευό-ταν από τον περίφημο χορό των Δηλιάδων. Κατά την παράδοση, οι Δηλιάδες ήταν απόγονοι του μυθικού χορού των Νυμφών, που χαιρέτισαν τραγουδώντας τη γέννηση του Απόλλωνα.

Ο Λουκιανός αναφέρει ότι όλες οι πολυάριθμες θυσιαστήριες τελετές της Δήλου, γίνονταν με συνοδεία όρχησης και μουσικής.

Οι Δηλιάδες, οι οποίες, εκτός από τα Απολλώνια, συμμετέχουν σε πλήθος δηλιακών εορτών, έχουν, όπως λέει ο ομηρικός ύμνος στον Απόλλωνα, την ξεχωριστή ικανότητα να μιμούνται, ακόμα και ρυθμικά, όλες τις διαλέκτους και τα μουσικά ιδιώματα των ετερόκλητων πληθυσμών που κατακλύζουν τη Δήλο, συνθέτοντας ένα άσμα μοναδικής ομορφιάς.

Τον ιερό χορό των Δηλιάδων, συνοδεύει μία επαγγελματίας αυλήτριδα, με σταθερή ετήσια αμοιβή.

Στα Απολλώνια τελούνταν και γυμνικοί αγώνες, καθώς και μουσικοί αγώνες. Οι γυμνικοί αγώνες τελούνταν στο Στάδιο, στην ανατολική πλευρά του νησιού και περιελάμβαναν τα παρακάτω αγωνίσματα, σε ορισμένες περιπτώσεις κατά κατηγορίες ηλικιών: λαμπαδηδρομίες (κατά φυλές), στάδιο (δηλαδή αγώνας δρόμου μήκους ενός σταδίου), οπλίτη (αγώνας δρόμου με όπλα σε αντίθεση με το στάδιο, όπου οι αθλητές αγωνίζονταν γυμνοί), δίαυλο (αγώνας δρόμου μήκους δύο σταδίων), δόλιχο (αγώνας δρόμου μήκους πολλών σταδίων, που ανά εποχές και τόπους μπορεί να κυμαίνεται από 7-24 στάδια), πυγμή, πάλη, άλμα, δίσκο, ακόντιο, καθώς και ιπποδρομίες, στον ιππόδρομο του νησιού.

Το πρόγραμμα των αγώνων ποίκιλλε από χρόνο σε χρόνο. Οι γυμνικοί αγώνες της Δήλου ήταν «χρηματίται».

Στο μεγαλοπρεπές Θέατρο της Δήλου (από τα μεγαλύτερα θέατρα της Ελλά-δος), τελούνταν οι μουσικοί αγώνες (χορική μουσική και εμφανίσεις μουσικών καλλιτεχνών διαφόρων ειδικοτήτων). Το είδος που εκτελούσαν οι χοροί ήταν ο διθύραμβος, ένα χορικό τραγούδι με μυθολογικό περιεχόμενο. Τους χορούς συνόδευε αυλητής επαγγελματίας, υψηλών προδιαγραφών (αμειβόμενος καλά).

Ο εορτασμός των Δηλιακών Απολλωνίων στο τέλος του χειμώνα, σηματοδο-τούσε την αρχή μιας εποχής εορτών και ιερών αποστολών, οι οποίες ως το τέλος του καλοκαιριού μετέτρεπαν τη νήσο Δήλο σε τόπο αέναου πανηγυ-ριού.

Ο Απολλόδωρος (στον Αθηναίο) λέει ότι οι Δήλιοι εκτελούσαν χρέη μαγείρων και τραπεζοποιών και πως γι’ αυτό είχαν ονόματα, όπως Μάγιδες, Γόγγυλοι, Χοίρακοι, Αμνοί κλπ. (ονόματα που επιβεβαιώνονται και επιγραφικά).

Οι Δήλιοι διοργανωτές έλεγαν «άδεια ώσπερ εις Δήλον πλέων», δηλαδή «τραγουδάς σαν να πηγαίνεις στη Δήλο».