Δελφοί: Ο Ομφαλός της γης

0
450

Ποίηση: Δημήτρης Η. Λούκας, Καθηγητής Κοινωνιολόγος
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Ο Άναξ ο εν Δελφοίς, ούτε λέγει,
ούτε κρύπτει, αλλά σημαίνει…
Ηράκλειτος

VASSILIS_LAPPAS_DELFOI_101Μεγαλοπρέπεια μοναδική.  Απ` τα βάθη αναβλύζει η πηγή κι` ή Δελφικοί ιδέα, ενώ στ` άδυτα του χρόνου, η Πυθία σοβαρή τον χρησμό δίνει.
Δελφοί, μια λέξη, μια Ιστορία……  Βασιλείς και στρατιώτες, απ` το μαντείο σου πέρασαν τον χρησμό σου να πάρουν, που για μια νίκη, για στον όλεθρο θα τους οδηγούσε.
Βουνό ιερό κι` απρόσιτο στους άπιστους, Φαιδριάδες. Κάτω απ` το σκιερό σου χώρο,
οι άνθρωποι στάθηκαν, σε θαύμασαν εκστατικοί.
Δελφοί, που απ` τα` αρχαία χρόνια, ως τα σήμερα, η φήμη σας φωτίζει περίλαμπρα τον κόσμο.  Είθε ω Φοίβε, στον ιερό σου χώρο,
Ή φλόγα να φουντώσει ξανά.
Καινούργιο φως να ξεχυθεί απ` την Ελλάδα!

 

VASSILIS_LAPPAS_DELFOI_006Δίκαια αποκαλούσαν οι πρόγονοί μας τους Δελφούς «ομφαλό της γης». Το κέντρο αυτό του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος, είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά μέρη που μπορεί να συναντήσει κανείς ανά την υφήλιο, τόσο για το επιβλητικό μεγαλείο του φυσικού σκηνικού, όσο και για τον εξαιρετικό τρόπο με τον οποίο περιβάλλεται από τα ερείπια του παρελθόντος.

Όταν επισκεπτόμαστε τους Δελφούς γινόμαστε αυτόματα μέτοχοι μιας παράδοσης 3000 ετών. Τον 12ο αιώνα π.Χ. άρχισαν να έρχονται στους Δελφούς οι πρώτοι προσκυνητές για να ζητήσουν τους χρησμούς της Πυθίας, της πιο διάσημης μάντισσας του αρχαίου κόσμου. Τα πλήθη των προσκυνητών συνέχιζαν να καταφθάνουν μέχρι και τον 4ο αιώνα π.Χ.

Οι Δελφοί, κατά μία εκδοχή, έλκουν το όνομά τους από τον ήρωα Δελφό, ο οποίος σύμφωνα με τις μυθικές παραδόσεις, ήταν εκείνος που υποδέχθηκε στην περιοχή της Παρνασσίδος το θεό Απόλλωνα (εξ ού και οι Δελφοί ονομάζονται «απολλώνειο λίκνο»).

Κατά μία άλλη εκδοχή, ο Δελφός θεωρείται υιός του Απόλλωνα, ενώ ως Δελφός αναφέρεται και ο πατέρας του Πύθη, από τον οποίον προήλθε η ονομασία της χώρας των δελφών σε Πυθώ, μεταγενέστερα.

Πρέπει επίσης να αναφερθεί ακόμα μία άλλη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία το όνομα Δελφοί, προέρχεται από το επίθετο Δελφός, που σχετίζεται με το Δελφίνι.
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί μια παράδοση, που αναφέρει πως ο Δελφός συγκαταλεγόταν στους Κρήτες ναυτικούς, που κατ’ επιταγή του Απόλλωνα αποίκησαν την περιοχή του Μαντείου και αναγορεύτηκαν σε ιερείς του θεού.
Σύμφωνα εξάλλου με τη μαρτυρία του περιηγητού Παυσανία, είχε αναγερθεί χάλκινος αδριάντας του ήρωα Δελφού, ο οποίος οδηγούσε στο Κηρύκειο άντρο, γεγονός το οποίο σημαίνει ότι η φυσιογνωμία του Δελφού κατείχε εξέχουσα σημασία στις παραδόσεις των κατοίκων της περιοχής των Δελφών.

Ως ένας από τους επιφανέστερους ιερούς χώρους της ιστορικής αρχαιότη-τας, με σημαντική επίδραση σε ολόκληρο τον κόσμο, αναγνωρίζεται το Μαντείο των Δελφών.

Λίκνο της Απολλώνειας μαντικής τέχνης και πνευματική κατοικία του μουσηγέτη Απόλλωνα, οι Δελφοί επηρέασαν και κατηύθυναν για μία μακραίωνη περίοδο τη νομοθετική, πολιτική, πολιτιστική, αλλά και θρη-σκευτική ζωή της Αρχαίας Ελλάδος, με πολύ σημαντικά αποτελέσματα. Είναι γνωστό ότι ουκ ολίγες φορές, παρείχοντο χρησιμοί επί εξουσια-στικών, πολεμικών, αλλά και ηθικών ακόμα θεμάτων, προσωπικοτήτων εν γένει της δημόσιας ζωής σε επίπεδο πόλεων-κρατών και όχι μόνο.
Από πότε όμως άρχισαν να τελούνται τα Δελφικά Μυστήρια; Ο Πλούταρχος, στο βιβλίο του «Περί του μη χραν νυν έμμετρα την Πυθίαν», υποστηρίζει ότι «νυν δ’ ώσπερ αγωνιώντες και δεδιότες μη τρισχιλίων ετών αποβάλη δόξαν ο τόπος και του χρηστηρίου». Κάνοντας λόγο για την ιστορία του Χρηστηρίου των Δελφών, η οποία ανέρχεται στα 3000 χρόνια, ήδη από την αρχή του, αυτό σημαίνει ότι έως τις μέρες μας υπάρχει ζωή των Μυστηρίων, τουλάχιστον 5000 ετών, με ιστορική εξακρίβωση.
Όπως μας είναι γνωστό, το Μαντείο των Δελφών ήταν αφιερωμένο στη θεότητα της Γης. Το Μαντείο εξεδήλωσε τις ιδιότητές του χάρη στο χάσμα που αποκαλύφθηκε στη γη εντελώς συγκυριακά, από τις αίγες του βοσκού Κορήτα, όπου βοσκώντας, πλησίασαν στη σχισμή του εδάφους από όπου αναδύονταν ατμοί και αναθυμιάσεις κι έτσι έγινε γνωστό.

Η μαντική τέχνη με την οποία ο θνητός άνθρωπος ήταν σε θέση να κατανοήσει τη βούληση των Θεών, περί των μελλουμένων, αποτελούσε συγχρόνως και μία μέθοδο για να κατανοηθούν τα γεγονότα, τόσο του παρελθόντος, όσο και του παρόντος.
Ο μάντης ή η μάντισσα, περιέπιπταν σε κατάσταση εκστάσεως, κατά τη διάρκεια της οποίας η ψυχή αποχωριζόταν από το σώμα, επιτυγχάνοντας με τους πνευματικούς οφθαλμούς να ακούσει και να κατανοήσει τη θεϊκή φωνή. Γι’ αυτό και τους αποδιδόταν η ιδιότητα του Θεομάντη.

Ο Πλούταρχος, στα «Ηθικά», αναφέρει πως φρονούσε ότι ο Απόλλωνας παρουσιάζει στην Πυθία μόνο εικόνες των πραγμάτων και φωτίζει την ψυχή της να οραματίζεται το μέλλον.

Οι ιεροφάντες των Μυστηρίων και οι Ιερείς των χρηστηρίων, τηρούσαν την επαφή με τον ουρανό, ενώ διάμεσος σύνδεσμός τους υπήρξε ο θεός των Ιερειών.
Σημαντική ήταν και η παρουσία του πυρός στους Ναούς και σε όλα τα Μυστήρια. Το πυρ, κατά τον Πλούταρχο, θεωρείται πηγή των πάντων. Μετά τη συντριβή των Περσών στις Πλαταιές, το Δελφικό Μαντείο έδωσε εντολή να σβηστούν όλες οι φωτιές που μόλυνε η Περσική παρουσία και να ανάψουν με πυρ καθαρό, που θα έπαιρναν από το ιερό του Απόλλωνα, την κοινή εστία των Ελλήνων.

Οι Δελφοί είναι γεμάτοι από αρχαίους μύθους. Στους Δελφούς δημιουργήθηκε η πρώτη Αμφικτυονία, ο σπουδαιότερος θεσμός της αρχαιότητας, με σκοπό τον αποκλεισμό των εχθροπραξιών ανάμεσα στα μέλη της.

Ο χώρος του αρχαιολογικού ιερού του Μαντείου αποκαλύφθηκε με τις ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, το 1960. Ο Ναός του Απόλλωνα και ολόκληρο το ιερό, περιβάλλεται από τείχη, ενώ στο εσωτερικό του περιβόλου υπήρχαν αγάλματα αφιερωμένα από διάφορες ελληνικές πόλεις, ενώ το μοναδικό μνημείο που σώζεται είναι ο Θησαυρός των Αθηναίων. Στο άδυτο του Ναού του Απόλλωνα, η Πυθία, καθισμένη σε τρίποδα, έλεγε τις γνωστές διφορούμενες μαντείες, τις οποίες οι ιερείς εξηγούσαν στους ενδιαφερομένους. Υπάρχουν ακόμα 20 αναθηματικά μνημεία (οι λεγόμενοι Θησαυροί), που χρησίμευαν για να φυλάσσονται οι θησαυροί της πόλης.

Στους Δελφούς συναντάμε το Θέατρο, κτίσμα του 4ου π.Χ. αιώνα και το Στάδιο των Δελφών, κτίσμα του 5ου π.Χ. αιώνα, όπου γινόταν οι ονομαστοί αγώνες, τα Πύθια, έως την εποχή του Ηρώδη του Αττικού. Επίσης, συναντάμε την Κασταλία κρήνη, ονομαστή πηγή, το Φαράγγι του Πλειστού και τα ερείπια της Προνοίας Αθηνάς.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο υπάρχουν έργα τέχνης, καθώς και αναθήματα από το Ιερό και το Μαντείο. Ανάμεσα σ’ αυτά υπάρχει και το περίφημο πασίγνωστο μπρούτζινο άγαλμα του Ηνίοχου, με το στεφάνι της νίκης, αφιερωμένο στον Απόλλωνα από τον τύραννο της Γέλας, Πολύζαλο, που είχε διακριθεί στα Πύθια. Συναντάμε επίσης το Βουλευτήριο, όπου συνεδρίαζε η Γερουσία και ακόμα τους Θησαυρούς των Σιφνίων, Σικιωνιών κλπ. και τον ομφαλό της γης.