Σαντορίνη

santorini-300-411

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

ΓΕΩτρόπιο τεύχος 168 Σαββάτο 28 Ιουνίου 2003

ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΒΑΣΙΛΗ ΛΑΠΠΑ

 

Έχουν γραφτεί τόσα πολλά λόγια θαυμασμού για την άγρια , μοναδική ομορφιά της Σαντορίνης, πού ότι και να γράψει κανείς , να μοιάζει ξαναειπωμένο.

Θυμάμαι πριν αρκετά χρόνια όταν άκουγα τις περιγραφές για <<σεληνιακό τοπίο>>, η για << νησί της Αποκάλυψης>> που μόνο σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας μπορείς να συναντήσεις, παρά τις θεωρητικές γνώσεις μου για την ιδιαιτερότητα του τοπίου, είχα σχηματίσει κάποια εντύπωση που πίστευα πως είναι μάλλον υπερβολική. Ωστόσο αυτή η εικόνα αποδείχθηκε πολύ φτωχή μπροστά στην πραγματικότητα που αντίκρυσα όταν επισκέφτηκα για πρώτη φορά , το νησί ηφαίστειο.

Διαβάστε όλο το άρθρο…

«ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ»

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00026

ΓΕΩτρόπιο τεύχος 158 σαββάτο 19 Απριλίου 2003

kalamata-300-411ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας.

Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

Φωτογραφία ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

Κείμενα ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΣ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας. Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00011Mας ταξίδεψε στο παρελθόν και μας έκανε να   νοσταλγήσουμε την Ελλάδα  της  αθωότητας  των  παιδικών μας χρόνων , η αλλαγή πορείας λόγω  των κατολισθήσεων στην εθνική οδό  Μεγαλόπολης  –  Καλαμάτας, καθώς αναγκαστικά   ξαναπεράσαμε από τα γραφικά χωριουδάκια  που βρίσκονται πάνω στον παλιό δρόμο, στο  ύψος των ορεινών συνόρων  των  νομών Αρκαδίας  και  Μεσσηνίας. Κατηφορίζουμε τις στροφές  της  Τσακώνας  και  μια  στροφή πριν το  μικρό  γεφύρι  που  ενώνει  τους  δύο νομούς , ανοίγεται μπροστά  μας , σαν να είναι προέκταση της Μεσσογείου, μια άλλη  θάλασσα , αυτή των εκατομμυρίων ελαιοδένδρων της Μεσσηνιακής πεδιάδας Προορισμός  μας  η  Καλαμάτα ,  τραγουδισμένη  και πανέμορφη πρωτεύουσα  του  νομού  που  σχεδόν έχει επουλώσει τις  πληγές  που  της  είχε  ανοίξει  ο  Εγκέλαδος,  και  αναμορφώνεται , ζωντανή  και  αισιόδοξη ,  χαράζοντας  τη  νέα  πορεία  της .  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1004Η  εθνική  οδός  διασχίζει  τον  κάμπο  και  από  ψηλά  μοιάζει  με  ποτάμι  μέσα  στον  ελαιώνα , ενώ  δεξιά  μας  ορθώνεται  ο  ορεινός  όγκος  της  Ιθώμης.  Εκεί  βρίσκονται  τα  ερείπια  της  Αρχαίας  Μεσσήνης ,  που  είναι ένας  από  τους  πιο  εντυπωσιακούς  και  καλοδιατηρημένους  αρχαιολογικούς  χώρους  της  Ελλάδας  και  αποκαλύπτεται  τα  τελευταία  χρόνια  από  τον  καθηγητή  αρχαιολογίας  Πέτρο  Θέμελη .

Στο  Ασπρόχωμα  ο  δρόμος  διασταυρώνεται , με  την  Καλαμάτα  προς τα  αριστερά  να  απέχει  λιγότερο  από  πέντε  χιλιόμετρα  και  προς τα  δεξιά να  πηγαίνει  προς  αεροδρόμιο  και  προς  Μεσσήνη ,  Πύλο ,  Μεθώνη ,  Κορώνη ,  Φοινικούντα,  Πεταλίδι  και  άλλες  πασίγνωστες  για  την  ομορφιά  τους  και  την  ιστορία  τους  πόλεις  και  κωμοπόλεις της  Μεσσηνίας .  Καθώς  μπαίνουμε  στην  Καλαμάτα  από  τη  νέα  της  είσοδο,  διαπιστώνουμε πως  είναι  από  τις  ωραιότερες  Ελληνικές  πόλεις,  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1005πνιγμένη  κυριολεκτικά  στα  λουλούδια  και  στο  πράσινο .  Στους  δρόμους ,  στις  πλατείες , αλλά  και  στις  αυλές  των  σπιτιών,  είναι  φυτεμένες  μουριές,  πορτοκαλιές,  λεμονιές,  συκιές,  χουρμαδιές  και  όλων  των  ειδών  τα  οπωροφόρα  δένδρα  που  φυτρώνουν  σε  μεγάλη  ποικιλία  στην  έφορη  γη  της  Μεσσηνίας  που  κάποιοι  συγγραφείς  την  ονομάζουν,  Γη  της  Επαγγελίας Δεύτερη  πόλη  της  Πελοποννήσου  μετά  την  Πάτρα ,  ως  προς  τον  πληθυσμό  και  την  εμπορική  κίνηση ,  η  Καλαμάτα  είναι  χτισμένη  στο  μυχό  του  Μεσσηνιακού  κόλπου,  στις  όχθες  του  μικρού  ποταμού  Νέδωνα,   στις  παρυφές  του  κατάφυτου  κάμπου  και  στα  ανατολικά  ριζά του  Ταϋγέτου.  Εμπορικό  και  βιομηχανικό  κέντρο  του  νομού  Μεσσηνίας  και  όλης  της  νότιας  Ελλάδας ,  γνώρισε  μεγάλη  ανάπτυξη  μετά  το  1965  και  θα  εξελισσόταν  σε  σημαντική  εμπορική  και  βιομηχανική  πόλη  της  χώρας ,  αν ο  καταστρεπτικός  σεισμός  της  13ης  Σεπτεμβρίου  του 1986  δεν  της  ανέκοπτε  την  ανοδική  πορεία..

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00029Οι  μεγαλύτερες  καταστροφές  σημειώθηκαν  στην  παλιά  πόλη  και  στην  παραλιακή  συνοικία,  Αρμένικα .  Πολλοί  από  τους  κατοίκους , μετά  το  σεισμό ,  εγκατέλειψαν  την  Καλαμάτα  για  να  εγκατασταθούν  στα  γύρω  χωριά  με  αποτέλεσμα  ο  πληθυσμός  της  να  μειωθεί  αισθητά.  Η  παλιά  πόλη  έχει  χτιστεί  πάνω  στα  ερείπια  της  αρχαίας  πόλης  Φαραί, που  κατά  τον  Όμηρο  ήταν  πολυάνθρωπη.  Σύμφωνα  με  την  παράδοση  που  διέσωσε  ο  περιηγητής  Παυσανίας,  μυθικός  ιδρυτής  της  ήταν  ο  Φάρις ,  ο  οποίος  είχε  κόρη  την  Τηλεγόνη  που  παντρεύτηκε  τον  Αλφειό  και  γέννησε  τον  Ορσίλοχο,  <<πολλών  ανδρών  άνακτα >>  όπως  τον  χαρακτηρίζει  ο  Όμηρος  στην  Ιλιάδα.  Στο ανάκτορο  του  Ορσίλοχου  στις  Φαρές  είχε  συναντηθεί  ο βασιλέας  Ιφιτος  και  ο  νεαρός  τότε  Οδυσσέας ,  προκειμένου  να  λύσουν  με  ανταλλαγή  δώρων  τις  διαφορές  τους Την  ονομασία  Φεραί ,  χρησιμοποιεί KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00028 ο  γεωγράφος ,  Κλαύδιος  Πτολεμαίος  στο  βιβλίο  του << Γεωγραφική Υφήγησιν >>  που  γράφτηκε  το  150 μχ ,  σημειώνοντας  ότι  << αι Φεραί >>, απέχουν  από  την  ακτή  πέντε  στάδια.  Την  ονομασία  της  πόλεως  ως  Καλαμάτα  την  συναντάμε  για  πρώτη  φορά  στις  διάφορες  παραλλαγές  του  Χρονικού  του  Μορέως ,  όπου  γίνεται  αναφορά  στο  Κάστρο,  όταν  αυτό  καταλήφθηκε  το  1205,  από  τους  Φράγκους  τη ς Δ΄  Σταυροφορίας

<<  Επί  της  αυρίου  εμίσεψαν

στην  Καλομμάταν  ήλθαν.

Το  κάστρων  ηύρ αν  αχαμνών

ως  μοναστήρι  το  είχαν >>.

 

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1003Ο  θεμελιωτής  της  επιστήμης  της  Λαογραφίας  στην  Ελλάδα , καλαματιανός  στην  καταγωγή  Νικόλαος  Πολίτης,  θεωρεί  πιθανό  να  πήρε  η  πόλη  το  όνομα  της  από  εκκλησία  η  μοναστήρι  αφιερωμένο  στην  Παναγία  την  Καλομάτα.  Η  Καλαμάτα,  πρωτεύουσα  της  Μεσσηνίας  ήδη  από  τους  Μεσοβυζαντινούς  χρόνους ,  απλωνόταν  στα  νότια  και  τα  ανατολικά  του  σημερινού  κάστρου,  που  χτίστηκε  από  τους Βυζαντινούς  πάνω  σε  αρχαία  κατασκευή  της  όψιμης  περιόδου  στη  θέση  της  Ακροπόλεως  των  αρχαίων  Φαρών.

Το  σημερινό  ερειπωμένο  αλλά  επιβλητικό  κάστρο  που  εποπτεύει  από  ψηλά  την  πόλη,  είναι  μεσαιωνικό  δημιούργημα  του  1208 , του  Γοδεφρείδου  Βιλλαρδουίνου. Ήταν  η  κατοικία  της  πριγκηπέσας  Ιζαμπώ,  η  οποία  ενέπνευσε  τον  Άγγελο  Τερζάκη  να  γράψει  το  πασίγνωστο  ρομαντικό  μυθιστόρημά  του.  Καθώς  ανηφορίζουμε  προς  την  είσοδο  του  κάστρου,  περνάμε  μέσα  από  τα  γραφικά  δρομάκια  της  παλιάς  πόλης  και  την  παλιά αγορά  της .  Ωστόσο  παρά  την  καταστροφική  επέλαση  του  Εγκέλαδου  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1007διακρίνονται  στα  κτίσματα  που  έμειναν  όρθια  τα  απομεινάρια  της  ακμής  της  Καλαμάτας  των  αρχών  του  εικοστού  αιώνα.  Πριν  περάσουμε  την  κεντρική  θολωτή  πύλη ,  παρατηρούμε  πάνω  απ’  την  καμάρα   το  λιοντάρι  του  Αγίου  Μάρκου,  που  ήταν  το  σύμβολο  των  Ενετών.  Το  κάστρο  έχει  δύο  οχυρωματικές  περιβόλους  και  ένα  εσωτερικό  φρούριο.  Στο  βορειο ανατολικό  άκρο  του,  έχουν  βρεθεί  πριν  το  1948  από  τον  Γάλλο  ερευνητή  Μπον ,  λείψανα  βυζαντινού  ναού,  που  ήταν  σταυροειδής,  εγγεγραμμένος  με  νάρθηκα.  Μάλλον  πρόκειται  για  καθολικό  μονής  που  ορισμένοι   την  ταυτίζουν  με  την  Παναγία  την  Καλομάτα  απ’  την  οποία  κατά  τον  Νικόλαο  Πολίτη  πήρε  το  όνομά  της  η  βυζαντινή  πόλη.   Στα  ριζά  του  κάστρου, βρίσκεται  ο ημισπηλαιώδης ναός, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου,  ο οποίος χρονολογείται μάλλον στους Υστεροβυζαντινούς χρόνους και έχει  κάποια λείψανα τοιχογραφιών, αλλά όπως μας πληροφόρησαν οι φίλοι που  μας  ξεναγούν, δεν έχει ακόμη μελετηθεί Χάρι στη φιλόδοξη πολιτική της  οικογένειας των Βιλαρδουίνων, τα μέλη της οποίας τάφηκαν εδώ, η πόλη της  Καλαμάτας , οχυρώθηκε, αναπτύχθηκε και γνώρισε κατά τον μεσαίωνα,  μεγάλη  ακμή.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0007Το  φρούριο   έγινε  περίφημο και  περιήλθε  στην  κυριότητα   πολλών  κατακτητών, ώσπου  η  πόλη   αγοράστηκε από τον  Νικόλαο   Ατζαγιόλι  το  1311 και  αργότερα  από   τον   ηγεμόνα  του  Τάραντος , Ροβέρτο , ο  οποίος  έφερε  τον  τίτλο  του  αυτοκράτορα  της  Κωνσταντινούπολης. Γύρω  στα  1400 η  Καλαμάτα  μαζί  με  άλλες  πόλεις  της  Μεσσηνίας , κατελήφθησαν  από  τους  Παλαιολόγους  της  Πελοποννήσου  και  το  1460  από  τους  Τούρκους  οι  οποίοι  λίγο  αργότερα  κατέστρεψαν  το  κάστρο  της , για  να  μη  χρησιμοποιείται  ως  ορμητήριο  από  επαναστάτες.Πάνω  στο  τωρινό  απομεινάρι  του  κάστρου, έχει  γίνει  ένα  μικρό  θεατράκι, το  οποίο  φιλοξενεί  τα  καλοκαίρια  παραστάσεις  και  εκδηλώσεις  των πολλών  πολιτιστικών  συλλόγων που  δραστηριοποιούνται  στην  πόλη.Ψηλά  από  το  φρούριο, απολαμβάνουμε  τη  θέα  της  όμορφης πόλης , που  είναι  πνιγμένη  στο  πράσινο , <<Γη  Μακαρία >> , όπως  την  αποκάλεσε  ο  Παυσανίας , πόλη  φωτεινή  καθώς  λάμπει  κάτω  απ’ τον  εκτυφλωτικό  ήλιο  του  νότου ,που  ανατέλλει  πάντα  αργοπορημένος , καθώς  πρέπει  να  υπερκεράσει  τον  επιβλητικό  όγκο  του  Ταϋγέτου.
KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0001Κατηφορίζοντας προς το κέντρο , διαπιστώνουμε ότι διαθέτει καλή ρυμοτομία, με άνετους δρόμους,  μεγάλα  πάρκα  μια  από  τις  μεγαλύτερες  πλατείες  που  έχουμε  δει  στην  ελληνική  επαρχία  και  αρκετά  καλοσυντηρημένα  παλιά  αρχοντικά.  Οι  πλατείες  κοσμούνται  με  ανδριάντες  των  αγωνιστών  του  εικοσιένα,  καθώς  από  εδώ  ξεκίνησε  η  Ελληνική  Επανάσταση. Στην  πλατεία  της  23ης  Μαρτίου  αντικρίζουμε  το  ιστορικό  εκκλησάκι  των  Αγίων  Αποστόλων  που  έχει  χτιστεί  το  1317  από  τον  αυτοκράτορα  Ανδρόνικο.  Στον  βυζαντινό  αυτό  ναΐσκο  στις  23  Μαρτίου  1821 ο  Θεόδωρος  Κολοκοτρώνης  μαζί  με  τον  Πετρόμπεη  Μαυρομιχάλη,  τον  Παπαφλέσσα  και  άλλους  αγωνιστές,  επικεφαλής  2000  μανιατών,  κατέλαβαν  την  Καλαμάτα  από  τους  Τούρκους  και  κήρυξαν  την  έναρξη  του  εθνικο απελευθερωτικού  αγώνα.Εδώ  αποφασίστηκε  η  συγκρότηση  επαναστατικής  επιτροπής,  που  ονομάστηκε  Μεσσηνιακή  Γερουσία  και  συντάχθηκαν  τα  δύο  πρώτα  έγραφα  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0003προκηρύξεις, ένα  προς  <<Ευρωπαικάς αυλάς>>  και  ένα  που  απευθυνόταν  στους  Αμερικανούς  και  τους  ενημέρωνε  για  τις  αποφάσεις  της  << Μεσσηνιακής  Συγκλήτου  και  του  φιλογενούς  στρατηγού  των  σπαρτιατών  Π. Μαυρομιχάλη  >>.  Τον  Αύγουστο  του  1821  στην  Καλαμάτα  τυπώθηκε  η  πρώτη  εφημερίδα  του  αγώνα, η  << Σάλπιγξ  Ελληνική >>με  εκδότη  τον  Θεόκλητο Φαρμακίδη. Από  τα  χρόνια  της  επανάστασης  μέχρι  και  σήμερα  η  μεσσηνιακή  πρωτεύουσα  παρά  τις  καταστροφές που  έχει  υποστεί,  καταφέρνει  να  ξεπερνάει  τα  προβλήματα , έχοντας  μετατραπεί  σε  πόλη  σύμβολο  σθένους  και  θέλησης.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00010Η  κεντρική  οδός  Αριστομένους , που  ενώνει  την  παλιά  πόλη  με  την  παραλία  και  είναι  η  καρδιά  της  εμπορικής  κίνησης  της  Καλαμάτας ,  μας  οδηγεί  στο  πάρκο  του  ΟΣΕ  που  έχει  δημιουργηθεί  σε  μια  τεράστια  έκταση , που  κάποτε ήταν  τα  μηχανοστάσια ,  με  τα  παλιά  βαγόνια  και  τις  ατμομηχανές  των   τραίνων  να  αποτελούν  στολίδια  μιας  άλλης  εποχής, αλλά  και  λειτουργικούς  χώρους  παιχνιδιού  για  τους  μικρούς  επισκέπτες. Το  πάρκο  είναι  μια  πανέμορφη  όαση  με  τεχνητούς  λόφους,  λίμνες  και συντριβάνια  και  καθώς  το  καλοκαίρι  εδώ  διαρκεί  περισσότερο  και  ο  ήλιος  της  Μεσόγειου  είναι  πιο  καυτός,  αποτελεί  πηγή  δροσιάς  για  τους  καλαματιανούς.  Αφήνουμε  τη  δροσιά  τις  πάπιες  και  τη  συναυλία  των  πουλιών  και  κατευθυνόμαστε  στην  καρδιά  του  ιστορικού  κέντρου  της  πόλης  για  μια  επίσκεψη  στο  Μπενάκειο  Αρχαιολογικό  Μουσείο  που  βρίσκεται  στη  συμβολή  των  οδών  Μπενάκη  και  Παπάζογλου. To  μουσείο,  είναι  ένα  αληθινό  κόσμημα  για  την  Καλαμάτα ,  καθώς  η  θαυμάσια  αρχαιολογική  του  έκθεση ,  με  τα  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0004σπάνια  και  πλούσια  ευρήματα  έχει  αποτελέσει  ένα  αρμονικό  σύνολο  με  το  ιστορικό  διατηρητέο  κτίριο. Πρόκειται  για  ένα  οίκημα  ενετικού  τύπου,  από  τα  αξιολογότερα  της  πόλης  το  οποίο  στεγάζει  μια  πλούσια  συλλογή  αρχαιοτήτων  που  προέρχονται  από  διάφορες  περιοχές  της  Μεσσηνίας και  χρονολογούνται  από  την  εποχή  του  Χαλκού  μέχρι τους  Ρωμαϊκούς  Χρόνους. Το  όνομά  του  το  οφείλει  στον  Αντώνιο  Μπενάκη, ιδρυτή  του  ομώνυμου  μουσείου  της  Αθήνας  και  δωρίστηκε  στην  αρχαιολογική  Υπηρεσία  από  τους  κληρονόμους  του  το  1962,  ύστερα  από  δική του  επιθυμία.  Στο  διώροφο  αρχοντικό  της  ιστορικής  οικογένειας  Κυριακού, στεγάζεται  το  Λαογραφικό  και  Ιστορικό  Μουσείο  το  οποίο  εκθέτει  αρχειακό  υλικό  και  αντικείμενα  των  επωνύμων  και  ανωνύμων  αγωνιστών  του  ’21.  Στον  εκθεσιακό  χώρο  του  ισογείου  υπάρχουν  πληροφορίες  και  εικόνες  από  τη  ζωή  της  παλιάς  Καλαμάτας  καθώς  και  μικρές αλλά  σημαντικές  ενότητες  που  ανασυνθέτουν  την  εικόνα  του  παραδοσιακού  τρόπου  ζωής  και ο ργάνωσης  της περιοχής.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0000Αφήνουμε  το  ιστορικό  κέντρο  της  πόλης  και  με  κατεύθυνση  προς  την  παραλία, λίγο  πριν  το  λιμάνι  αντικρίζουμε  δεξιά  μας να  υψώνονται οι  τεράστιοι  σκούροι  όγκοι  των  παλιών  Κυλινδρόμυλων  Μεσσηνίας  <<Ευαγγελίστρια>>,σύμβολα ,μαζί  με  τις  καπνοβιομηχανίες  και  το  εργοστάσιο  Οίνων  και  Οινοπνευμάτων    της  εκρηκτικής  εμπορικής  και  βιομηχανικής  ανάπτυξης  της  Καλαμάτας  των  αρχών  του  εικοστού  αιώνα. Η  ανάπτυξη  αυτή  ήταν  η  συνέχεια  της  οικονομικής  ευμάρειας που  είχαν  δημιουργήσει  οι  <<φάμπρικες>>του  μεταξιού  στην  πόλη , ενός  προϊόντος  που  αποτέλεσε  σύμβολο  της  νεώτερης  ιστορίας  της, καθώς  όλον  τον  19ον  αιώνα  μέχρι  τις  αρχές  του  20ου  αποτελούσε  το  κύριο  εξαγώγιμο  προϊόν  της  περιοχής. KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0005Το  φυτώριο  της  τοπικής  οικοτεχνίας  αναπτύχθηκε  μέσα  από  το  περίφημο  εργαστήρι  της  μονής  Καλογραιών , του  Αγίου  Κωνσταντίνου. Στα  τέλη  του  19ου  αιώνα  οι  μοναχές  έχουν  υπό  την  επίβλεψή  τους  περίπου 100 μαθητευόμενες  νέες  κοπέλες  και  παράγουν   μαζί  με  την  οικιακή  υφαντουργία  τα  περίφημα  και  πολυβραβευμένα   καλαματιανά  μαντίλια. Την  παράδοση  σήμερα  συντηρούν  τα  λιγοστά  αλλά  εκλεκτά  υφαντά  και  μεταξωτά  της  μονής  του  Αγίου  Κωνσταντίνου  που  εξακολουθούν  να  μας  θυμίζουν  το  παραδοσιακό  τραγουδάκι:

<< Σαν πας στην Καλαμάτα

και ‘ρθείς με το καλό

φέρε μ’ ένα μαντίλι να δένω στο λαιμό >>

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00014Σύμβολο  της  εμπορικής  και  βιομηχανικής  ακμής  των  αρχών  του  20ου  αιώνα  το  μεγάλο  εμπορικό  λιμάνι  της  Καλαμάτας, γίνεται  ο  σύνδεσμος  της  πόλης  με  τα  μεγάλα  κέντρα  της  Μεσογείου ,  του  Αιγαίου,  και  της  Κασπίας  θάλασσας . Τα  βασικά αγροτικά  προϊόντα  της  Μεσσηνίας  αλλά  και  ολόκληρης  της  νότιας  Πελοποννήσου  όπως  τα  σύκα  και  η  μαύρη  σταφίδα  μαζί  με  τα  βιομηχανικά  προϊόντα  φεύγουν  απ’  εδώ  για  τις  αγορές  του  κόσμου και  από  εκεί  καταφθάνουν  πρώτες  ύλες  και  σύγχρονος  μηχανολογικός  εξοπλισμός  που  δημιουργούν  μεγάλη  οικονομική  ανάπτυξη  στην  Καλαμάτα  η  οποία  σε  κοινωνικό  επίπεδο  εκδηλώνεται  με  την  ίδρυση  σχολείων,  συλλόγων και  την  έκδοση  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00016μεγάλου  αριθμού  εφημερίδων  και  εντύπων.  Θαυμάσια  δείγματα  αυτής  της  ακμής  αποτελούν  σήμερα  τα  νεοκλασικά  κτίρια  του  λιμανιού  στα  οποία  στεγάζονται  το  Τελωνείο, το  Λιμεναρχείο  και  το  Ταχυδρομικό  γραφείο  της  παραλίας.  Μετά  τον  πόλεμο  το  λιμάνι  νεκρώνεται. Οι  περισσότερες  καπνοβιομηχανίες  κλείνουν,  το  1960  διαλύεται  το  μεγάλο  εργοστάσιο  οίνων  και  οινοπνευμάτων,  οι  αλευρόμυλοι  <<Ευαγγελίστρια>>, σταματούν  τη  λειτουργία  τους  και  τα άλλοτε  ανάρπαστα  στο  εξωτερικό  αγροτικά  προϊόντα  όπως  τα  σύκα  και  η  σταφίδα  δε  βρίσκουν  πια  αγορές.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1002Η  ζωή  αλλάζει  και  μπορεί  το όραμα  της  βιομηχανικής  ανάπτυξης  της  πόλης  να  χάθηκε, η  Καλαμάτα  όμως  αναζητεί  νέους  προσανατολισμούς  σε  άλλους  τομείς  όπως  είναι  ο  πολιτισμός  και  ο  τουρισμός. Από  τα  μέσα  της  δεκαετίας  του  ’80  έχουν  αρχίσει  να  δημιουργούνται  νέοι  πολιτιστικοί  θεσμοί  όπως το  Δημοτικό  Περιφερειακό  Θέατρο Καλαμάτας  και  η  Δημοτική  Επιχείρηση  Πολιτιστικής  Ανάπτυξης  με  τομείς  χορού,  εικαστικών και  μουσικής. Τον  Φεβρουάριο  του  1995  το  ΥΠΠΟ  και ο  Δήμος  Καλαμάτας  με  σκοπό  την  πολιτιστική  εξειδίκευση  της  πόλης  δημιούργησαν  το <<Διεθνές Κέντρο Χορού>>, το  οποίο  οργανώνεται τα  τελευταία  χρόνια  με  μεγάλη  επιτυχία. Στο  ΔΙΚΕΧΟ  παρουσιάζονται τα  νέα  διεθνή  ρεύματα , ενισχύεται  η  εγχώρια  χορογραφία  και  γίνονται  εκπαιδευτικά  σεμινάρια  πάνω  στο  χορό.  Με  τη  δημιουργία  παράλληλα, στη  δυτική  παραλία  μεγάλης  και  σύγχρονης  μαρίνας  σκαφών,  με  την  πεντακάθαρη  βραβευμένη  μήκους  περίπου  τριών  χιλιομέτρων  παραλία  της  με  το  ξεχωριστό  περιβάλλον  της  καθώς  συνδιάζει  σε  πολύ  μικρή  απόσταση  το  βουνό  την  θάλασσα  και  τους  ιστορικούς  και  αρχαιολογικούς  τόπους  έχει  χαράξει  νέους  δρόμους  για  ανάπτυξη  ποιοτική  που  να  καλύπτει  σύγχρονες  ανάγκες.  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00023Πριν  αποχαιρετήσουμε  την  όμορφη  νύμφη  της  Μεσσογείου,  ακολουθούμε  μετά  από  παρότρυνση  των  καλαματιανών  φίλων  την  διαδρομή  της  ανάβασης  στον  Ταΰγετο  για  ν’  απολαύσουμε  την  μαγευτική  θέα  από  το  βουνό.  Ο  ήλιος  ετοιμάζεται  να  κρυφτεί  πίσω  απ’  το  Λυκόδημο,  το  ήμερο  βουνό  της  Πυλίας  , αφήνοντας  το  μούχρωμα  να  σκεπάσει  σαν  πέπλο  αρχαϊκής κόρης  τον  ελαιόκαμπο, ένα  πέπλο  που  ξεκινάει  από  το  όρος  Ιθώμη  και καταλήγει  στην  ήρεμη  και  γαλήνια  θάλασσα  και  στην  πόλη  που  καθώς  αρχίζει  να  φωτίζεται  απ’ τα  ηλεκτρικά  της  φώτα  μοιάζει  σα  να πυρακτώνει  την  φανταστική  ρομφαία  που  σχηματίζει  η απέραντη  αμμουδιά  του  Μεσσηνιακού  κόλπου.

ΙΩΑΝΝΙΝΑ «Ηπειρώτικο Κόσμημα»

 

IOANNINA_VASSILIS_LAPPAS_0000

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-10002

ΙΩΑΝΝΙΝΑ   » ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΚΟΣΜΗΜΑ»

 

Κείμενο: Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία: Βασίλης  Λάππας

 

 

Βραδιάζει  στο  οροπέδιο  των  Ιωαννίνων  και  μεις  μετά  από  ένα  κοπιαστικό  ταξίδι  έξη  ωρών , ετοιμαζόμαστε  να  γευθούμε  το  σήμερα  μιας  πόλης , που  την  γνωρίζουμε  κυρίως  από  τους  θρύλους  και  τους  μύθους  που την  τυλίγουν.

Το  Μιτσικέλι  έχει  αρχίσει  να  παίρνει  ένα  μουντό  σκούρο  χρώμα ,  ο  ήλιος  έχει  πριν  λίγη  ώρα  βυθιστεί  στη  δύση  του  και  οι  δρόμοι  των  Ιωαννίνων  αρχίζουν  να  φωτίζονται  και  να  φαίνονται  διαφορετικοί , καθώς   το  κατευθυνόμενο  φως  τονίζει  τα  πανέμορφα  κτίρια  της  παλιάς  πόλης , όσα  έχουν  απομείνει  από  την  επιθετική  τσιμεντοποίηση  των  τελευταίων  δεκαετιών.

Αφήνουμε  για  την  άλλη  μέρα  την  περιπλάνησή  μας  στα  ίχνη  του  παρελθόντος  και  ακολουθούμε  το  βουερό  μελίσσι  του   φοιτητόκοσμου  που  έχει  πλημμυρίσει  τις  πλατείες  και  τα  παραλίμνια  καφέ, δίνοντας  μια  ξεχωριστή  ζωντάνια  στη  πόλη.

περισσότερα…

 

Λάμπεια (Δίβρη) Ηλείας

Κείμενο: Κώστας Χριστοφιλόπουλος
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Ταξιδεύουμε μέσα σ΄ ένα καταπράσινο ορεινό τοπίο, στο δρόμο 111, Τρίπολης-Πάτρας και βρισκόμαστε στο σημείο που ενώνονται οι νομοί Ηλείας, Αχαϊας και Αρκαδίας.
Μετά από μια απότομη στροφή, μια από τις αρκετές αυτής της διαδρομής, εμφανίζεται μπροστά μας ξαφνικά, απλωμένη στη βουνοπλαγιά, χτισμένη αμφιθεατρικά, η νύμφη του Ερύμανθου, η Λάμπεια ή Δίβρη.
Το χωριό αποτελείται από επτά ξεχωριστές γειτονιές και τα σπίτια κατεβαίνουν μέχρι την καταπράσινη ρεματιά που συγκεντρώνει τα νερά των πολλών πηγών που αναβλύζουν στις πλαγιές του μυθικού Ολωνού και σχηματίζουν τον Διβριώτικο χείμαρο ο οποίος εκβάλει στον ποταμό Ερύμανθο ή Ντοάνα.
Ο Παυσανίας αλλά και ο Στράβων αναφέρει πως «Εν Λαμπεία είχε τας πηγάς ο ποταμός Ερύμανθος ην δε το όρος τούτο ιερόν του Πανός και μοίρα του όρους Ερυμάνθου».
Στην περιοχή υπήρχε κατά την αρχαιότητα η αρχαία κώμη Λαμπεία, της οποίας ελάχιστα λείψανα έχουν βρεθεί.
Σήμερα, μια μελαγχολική χειμωνιάτικη μέρα, με την ομίχλη να παίζει με το φως και τα βαρειά σύνεφα του Ολωνού να κατρακυλάνε στην πλαγιά και να περνάνε ανάμεσα από τα ερειπωμένα αρχοντικά, δύσκολα μπορούμε να σχηματίσουμε την εικόνα πως αυτή η ερημιά, ήταν κάποτε γεμάτη ζωή.
Κάποιοι ντόπιοι ηλικιωμενοι, αφού μας καλοσώρισαν ζεστά, μας έφεραν ένα λεύκωμα με παλιές φωτογραφίες της παλιάς Δίβρης, όταν το κεφαλοχώρι αυτό, ήταν το σημαντικότερο αστικό κέντρο της περιοχής του Ερυμάνθου.
Φωτογραφίες από μια πολύβουη Δίβρη, με πολυάριθμους μαχαλάδες, αστούς, διανοούμενους, νεολαία και εμπόρους.
Τώρα, ανάμεσα στα λίγα σπίτια που κατοικούνται ακόμα, ξεφυτρώνουν οι σκυθρωποί όγκοι των ερειπωμένων σπιτιών, άψυχα κουφάρια θύματα του νόστου και της αστυφιλίας.
Οι έξη κοντινοί στην αγορά συνοικισμοί, Γκρουστάδες, Καρυανάδες, Λαζαράδες, Βασιλαίους, Περδικαράδες και Πέρα Μαχαλάς, καθώς και ο απόμακρος της Αμυγδαλής, έχουν ο κάθε ένας δική του ενορία και δικό του ναό.
Φωτογραφίζοντας τις γειτονιές, χαθήκαμε στα ανηφορικά δρομάκια, τα γραφικά γεφυράκια, τις ρεματιές που χάνονται στη σκιά των δένδρων, εικόνες που συνθέτει το πλέγμα των μονοπατιών που ενώνουν την αγορά με τους συνοικισμούς.
Στο κέντρο της κωμόπολης, κάτω από τον κεντρικό δρόμο, θαυμάζουμε το νεοκλασικό κτίριο του παλιού δημοτικού σχολίου της Δίβρης στο οποίο σήμερα στεγάζεται το πνευματικό κέντρο.
Η Δίβρη, λόγω του ορεινού και δύσβατου εδάφους της, απομονωμένη όπως είναι και οχυρωμένη φυσικά, σύμφωνα με την παράδοση δεν διοικήθηκε από τούρκο Αγά.
Στο καφενείο της αγοράς, οι λιγοστοί θαμώνες μας το τεκμηριώνουν με στίχους δημοτικού τραγουδιού: «Τούρκου ποδάρι δεν την πάτησε και γιαταγάνι τούρκικο δεν έκοψε διβριώτικο κεφάλι».
Σύμφωνα με μαρτυρίες, καθ’ όλη τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, το χωριό
ήταν το φυσικό καταφύγιο των αγωνιστών και διέθεται μπαρουτόμυλους και αναρωτήριο για τους πληγωμένους.
Η απελευθέρωση της Ελλάδας βρίσκει τη Δίβρη μια αρκετά αναπτυγμένη κωμόπολη.
Δεν είναι τυχαίο γεγονός ασφαλώς, ότι εδώ λειτούργησε ένα από τα πρώτα Ελληνικά Σχολεία, η Ελληνική Σχολή της Δίβρης.
Τα σημερινά σχολεία στεγάζονται στα δύο υπέροχα νεοκλασικά κτίρια, το Αρρένων και το Παρθεναγωγείο, δωρεάς Ανδρέα Συγγρού, τα οποία χτίστηκαν το 1905-1907 και έχουν κριθεί διατηρητέα.
Οι λιθόκτιστες κατοικίες της Λάμπειας, είναι δομημένες από πέτρα πελεκητή. Οι γωνιές, οι παραστάδες των εισόδων και των παραθύρων είναι σκαλισμένες με ξεχωριστή τέχνη και φροντίδα.
Χαρακτηριστικά δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής, εκτός από τα παλιά πέτρινα διώροφα και τριώροφα αρχοντικά του 19ου αιώνα που στέκουν ακόμα όρθια, είναι το βυζαντινό εκκλησάκι της αγίας Τριάδας στις Γκρουστάδες, πολλά καμπαναριά, οι βρύσες του Γαβραβίκου και του Μοριού και οι ακανόνιστα στρωμένες πλακόστρωτες αυλές.
Το διβριώτικο τοπίο με την άγρια και τραχειά φύση, τις κακοτράχαλες και απόκρημνες βουνοκορφές του Ολωνού, τα έλατα, τα πλατάνια και τους κέδρους, τα πουρνάρια, τα φαράγγια και τους ορμητικούς χειμάρους, είναι ο τόπος που γεννήθηκανοι οι αρκαδικοί μύθοι και οι θρύλοι, οι θεοί και οι ημίθεοι.
Εδώ κυνηγούσε η θεά Αρτεμη, με τα τόξα, τα βέλη της και τον κοντό της χιτώνα.
Εδώ έπιασε ο Ηρακλής τον Ερυμάνθειο κάπρο και σ’ αυτόν τον τόπο ο τραγοπόδαρος, ερωτιάρης Πάνας, αγάπησε τις νύμφες Ηχώ, Σύριγγα και έτρεχε στις σπηλιές με τις Ναϊάδες, στα δάση με τις Δρυάδες, στα δέντρα με τις Αμαδρυάδες και στα όρη με τις Ορειάδες.
Στο ρέμα της Δίβρης, το χείμαρο που κατεβαίνει στον Πέρα Μαχαλά, περνάει απ’ τη Λαγκάδα και εκβάλλει στον Ερύμανθο, υπάρχουν υπολλείματα οκτώ νερόμυλων, όπου οι διβριώτες άλεθαν σιτηρά, μπαρούτι ή ταμπάκο.
Στα προεπαναστατικά χρόνια, αλλά και μετά την απελευθέρωση, στην περιοχή καλλιεργείτο σε μικρές βέβαια ποσότητες, αλλά καλής ποιότητας καπνός, τον οποίο έκοβαν και μετέτρεπαν σε ταμπάκο.
Για να επεξεργαστούν τον καπνό οι καλόγεροι της Κάτω μονής Δίβρης, κατασκεύασαν το μύλο στο ποτάμι, που και σήμερα λέγεται «καλογερικός».
Ο μύλος αυτός δούλευε πότε ως αλευρόμυλος, πότε ως ταμπακόμυλος και αναφέρεται σ’ ένα κατάστιχο καταγραφής των περιουσιακών στοιχείων της μονής το 1830.
Σήμερα στο διβριώτικο ρέμα υπάρχουν σε καλή κατάσταση δύο μύλοι που μας ταξιδεύουν σ’ ένα όχι και τόσο μακρυνό παρελθόν, γεμάτο πάντως νοσταλγία για τους παλαιότερους.
Ο ένας μάλιστα μύλος, σύμφωνα με μαρτυρία των κατοίκων, κατάλληλα διασκευασμένος, είχε μετατραπεί από τον ιδιοκτήτη του, σε υδοηλεκτρική γεννήτρια η οποία ηλεκτροδοτούσε τη Δίρβη, από το 1930 έως το τέλος της δεκαετίας του 1950.
Η μονή της Κάτω Δίβρης βρίσκεται στην είσοδο της γραφικής κωμόπολης, δεξιά του κεντρικού δρόμου και κάτω από αυτόν, σε περιοχή με άφθονα και κρυστάλινα νερά και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.
Η μονή χτίστηκε σύμφωνα με την παράδοση, από μοναχούς της Ανω μονής Δίβρης λίγο μετά το 1700.
Η Ανω μονή, σύμφωνα με μια αναφορά, ιδρύθηκε περίπου στα μέσα του 12ου αιώνα.
Είναι χτισμένη βορειοανατολικά πάνω από τη Δίβρη, σε δυσπρόσιτη, ελατοσκέπαστη πλαγιά, στα ριζά της χαράδρας του Αστερίωνα, σε υψόμετρο 1100 μέτρων και είναι αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή.
Το καθολικό της μονής είναι παλαιότατο κτίσμα, ίσως του 15ου αιώνα. Πρόκειται για βασιλική με μια στοά, το εσωτερικό της οποίας είναι καλυμένο με σπάνιες τοιχογραφίες-αγιογραφίες.
Σημαντικό μνημείο της περιοχής της Δίβρης είναι και ο βυζαντινός ναός της Αγίας Τριάδος στους Γκρουστάδες, ο οποίος χρονολογείται στο τέλος του 12ου , αρχές του 13ου αιώνα και διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση.

Ανηφορίζουμε το μονοπάτι, μέσα από τις ρεματιές, προς την αγορά της Λάμπειας ή Δίβρης. Η ομίχλη έχει κατρακυλίσει από τις πλαγιές του Ερυμάνθου και έχει κατακλύσει την κωμόπολη και μεις παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής γεμάτοι σπάνιες εικόνες από το μυθικό τοπίο της ορεινής Πελοποννήσου.

Κύθνος

Κείμενα, Ποίηση: Δημήτρης Η. Λούκας (Πρόεδρος Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος – ΕΔΣΤΕ-)
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

 

Αν ταξιδέψω,
Θέλω πολύ να πάω στην Κύθνο,
Το νησί που Θερμιά το λένε.
Αιγαιοπελαγίτικο, χαρούμενο,
λευκό, κυκλαδίτικο νησί.

Θέλω να αφουγκραστώ,
τις πέτρες τις ηλιοκαμένες,
να μου μιλήσουν για τους προγόνους μου
και κει, σε μια ξερολιθιά
να γείρω και να κλάψω,
για το χτες, που έχει φύγει…

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0059Καθώς το πλοίο φθάνει στην Κύθνο, τα Αιγαιοπελαγίτικα χρώματα απλώνονται μπροστά στον επισκέπτη, το λευκό των σπιτιών, το γαλάζιο τ` ουρανού και το βαθύ μπλε της θάλασσας εναλλάσσονται μαζί με την καφετιά απόχρωση της πέτρας.

Στη Χώρα της Κύθνου αναδεικνύεται η γνήσια γαλήνη. Η Χώρα είναι ένας οικισμός ο οποίος κρατάει σφιχτά στην αγκαλιά του τα λευκά σπίτια με τις ολάνθιστες αυλές τα πλακόστρωτα σοκάκια τις γραφικές πλατείες, καθώς και τις αναρίθμητες εκκλησίες. Στη Χώρα τα καλντερίμια γιομίζουν από ντόπιους κατοίκους, που κινούνται ως το μεσημέρι, γιατί μετά ο οικισμός ερημώνει, επειδή ο μεσημεριανός ύπνος είναι κανόνας απαράβατος.

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_1002Στο κεντρικό σοκάκι βρίσκει κανείς μικρά μπαράκια, καφέ και ταβερνάκια.
Στον οικισμό συναντάμε την εκκλησία του Αγίου Σάββα ( κτίσμα του 17ου αιώνα ), καθώς και την Αγία Τριάδα και τον Άγιο Νικόλα.

Η Χώρα που την αποκαλούν Κύθνο (ή Μεσσαριά ) είναι από τους παλαιότερους οικισμούς του νησιού.

Μετά τη Χώρα, ο επόμενος οικισμός ονομάζεται Δρυοπίδα.
Κτίστηκε στην κοιλότητα μιας ρεματιάς, προκειμένου να προστατευθεί από τους πειρατές.
VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0077Η Δρυοπίδα παραβαίνει την αρχιτεκτονική των Κυκλάδων, έχει παράδοση στην Κεραμική τέχνη, και προστατεύεται από τους ανέμους και χρησιμοποιεί στις σκεπές των σπιτιών κεραμίδια. Οι γειτονιές της Δρυοπίδας είναι σημαντικές, όπως του Γαλατά και η Πιάτσα.
Εδώ συναντάμε ένα μικρό υπαίθριο θέατρο και το σπήλαιο καταφύκι, καθώς και δύο αξιόλογα Μουσεία.

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0073Το Δαιδαλώδες σπήλαιο Καταφύκι στη Δρυοπίδα, λένε πως είναι ένα από τα σπουδαιότερα των Βαλκανίων, που έχει υποστεί καταστροφές από την εξόρυξη σιδήρου. Παρόλα αυτά διατηρεί σημαντικό μέρος από σταλακτικό διάκοσμο. Σήμερα το σπήλαιο είναι κλειστό για εργασίες συντήρησης.

Η Κύθνος έχει πολλά αρχαιολογικά ευρήματα και ένα από αυτά είναι η οχυρωμένη πόλη Βρυόκαστρο.

Στην κορυφή της Ακρόπολης υπάρχει ένα ιερό ( αφιερωμένο στη θεά Δήμητρα). Το Βρυοκαστράκι ήταν ο φυσικός κυματοθραύστης του αρχαίου λιμανιού.

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0074Όταν εγκαταλείφτηκε το Βρυόκαστρο η αρχαία πρωτεύουσα του νησιού, οι κάτοικοι μετέφεραν στο ύψωμα του κατακέφαλου, που το οχύρωσαν. Τοπικοί θρύλοι το ταυτίζουν με το κάστρο της Ωριάς, όπου σώζονται δύο εκκλησίες, η Αγία Ελένη και η Αγία Τριάδα.

Εδώ υπάρχουν και οι δύο μικρές παραλίες, Γιαλούδι και Σκλάβου.

Την καλύτερη θέα στο νησί την προσφέρει ο Προφήτης Ηλίας αρκεί κανείς να περπατήσει σε βατό χωματόδρομο 2,5 χιλιόμετρα, για να φτάσει στον πέτρινο μαντρότοιχο του Προφήτη Ηλία, από όπου η θέα είναι πανοραμική, προς όλα τα σημεία του ορίζοντα. Ο Προφήτης Ηλίας ανοικοδομήθηκε στα ερείπια αρχαίου ναού και λειτούργησε ως Μοναστήρι.

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0051Η ατραξιόν του νησιού είναι η παραλία Κολόνα. Μια λωρίδα άμμου που μοιάζει με κολόνα, ενώνει τη νήσο Κύθνο με το νησάκι του Αγίου Λουκά και δημιουργούνται έτσι δυο υπήνεμοι κόλποι.

Η Αγία Ειρήνη είναι ένας παραθαλάσσιος μικρός οικισμός με σαγηνευτική ομορφιά και γνήσιο κυκλαδίτικο χρώμα. Η Αγία Ειρήνη απέχει 1,1 χιλιόμετρο από το χωριό των Λουτρών και 6 χιλ. από τη Χώρα. Εκεί υπάρχει και το εκκλησάκι της Αγίας Ειρήνης, που έδωσε το όνομά του στο μικρό οικισμό. Ακριβώς πίσω από το εκκλησάκι βρίσκονται 3 μαρμάρινες πλάκες σε ανάμνηση των κυθνιακών γεγονότων, τα οποία συνδέονται με τη στάση εναντίον του Βασιλιά Όθωνα. (Αλλά ας δούμε την ιστορία που ακολουθεί: Αγία Ειρήνη/Αρίας).

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0056Ας κάνουμε μια βουτιά σε μια άγνωστη ιστορία που ονομάστηκε «Κυθνιακά». Την εξέγερση στη Σύρο εναντίον του Όθωνα (λόγω των αυστηρών κυβερνητικών μέτρων, που είχαν προκαλέσει συλλήψεις στην Αθήνα) από το λοχαγό Ν. Λεωτσάκο, ο οποίος μαζί με τον ανθυπολοχαγό πυροβολικού Περικλή Μωραϊτίνη και 30 στρατιώτες, με το πλοίο «Καρτεριά» έφτασαν στην Αγία Ειρήνη, κυνηγημένοι από τον ατμοδρόμωνα «Αμαλία», με πλοίαρχο τον Οθωνικό Λεωνίδα Μπαλάσκα (του ομώνυμου στρατοπέδου).
Μαζί με το φοιτητή Αγαμέμνονα Σκερβέλη κατάφεραν να ελευθερώσουν στη Χώρα τους Δημήτρη Καλλιφρονά, Επαμεινώνδα Δεληγεώργη, Αθανάσιο Πετσάλη και άλλους φυλακισμένους και να αντισταθούν στις βασιλικές δυνάμεις, για να νικηθούν και να θανατωθούν κοντά στα Λουτρά, δίπλα από το Εκκλησάκι της Αγίας ειρήνης, όπου ο Όθων είχε αξιοποιήσει την πρώτη ιαματική πηγή.

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0045Οι «3 ήρωες της Κύθνου». Δίπλα στις επιτύμβιες πλάκες τους στέκει το αρχοντικό του φαροφύλακα, Καπετάν Κωνσταντή Βλαστάρη, το οποίο λειτουργεί ως ταβέρνα από τον εγγονό του, Κώστα Βλαστάρη και φέρει το όνομα της κόρης του τελευταίου «Σούμα», το οποίο σερβίρει δίπλα στο κύμα, παραδοσιακές συνταγές, καλαμάρι και σουπιές με το μελάνι τους, σερβιρισμένα με ντομάτα και αλειφούνι (κάτι σαν το σταμναγκάθι) που φύεται στα γύρω υψώματα) μέχρι και αστακούς και σκάρο, με τα εντόσθιά του κτυπημένα σε λαδολέμονο.

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0047Οι λιμνοσπηλιές της Τουρκάλας έχουν σχέση με τα μεταλλεία στην περιοχή. Για να κατηφορίσει κανείς στο απότομο άνοιγμα της μικρής Τουρκάλας χρειάζεται ψυχραιμία. Για να φτάσετε ανάμεσα από τα βράχια και τα θυμάρια θα φανεί μπροστά σας το τεράστιο και επικίνδυνο άνοιγμα της Τουρκάλας. Ένα σπήλαιο άγριας ομορφιάς, το οποίο όπως λένε επικοινωνεί με τη θάλασσα. Σε μικρή απόσταση βρίσκουμε και τη σπηλιά της Μικρής Τουρκάλας, με την εντυπωσιακή λιμνούλα.
Η Παναγιά Κανάλα είναι προστάτιδα της Κύθνου και τη συναντάμε στον ομώνυμο οικισμό. Κάποτε η Εκκλησία λειτουργούσε ως Μοναστήρι. Στην εκκλησία φυλάγεται και η θαυματουργή Εικόνα της Παναγίας, η οποία σύμφωνα με την παράδοση βρέθηκε από ψαράδες, οι οποίοι ψάρευαν στο κανάλι μεταξύ Κύθνου και Σερίφου, γι’ αυτό και ονομάσθηκε «Κανάλα». Κάθε χρόνο του Δεκαπενταύγουστου εορτάζεται η μνήμη της Παναγίας και η εικόνα, την οποία ζωγράφισε ο αγιογράφος Εμμανουήλ Σκορδίλης το 1575. Στην περιοχή γίνεται μεγάλο πανηγύρι και συμμετέχει και το Πολεμικό μας Ναυτικό. Τότε γίνεται και η αναπαράσταση της εύρεσης της εικόνας της Παναγίας.

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0040Οι παραλίες της Κύθνου
Απόκρουση: Την προτιμούν όσοι έχουν σκάφος.
Αντώνηδες: Η παραλία βρίσκεται κάτω από την εκκλησία της Παναγίας της Κανάλας.
Άγιος Δημήτριος: Μικρός οικισμός με την ομώνυμη παραλία.
Γαϊδουρομάντρα: Ένας χωματόδρομος οδηγεί στην παραλία αυτή.
Επισκοπή: Η άσφαλτος οδηγεί στην ακτή.
Φλαμπουριά: Η αμμουδιά αυτή βρίσκεται μπροστά από τον ομώνυμο οικισμό και δίπλα από την εκκλησία της παναγιάς της Φλαμπουριανής.
Σχοινάρι: Μικρός κόλπος, βόρεια των Λουτρών.
Τα Λουτρά, τα βρίσκουμε στην άλλη πλευρά του νησιού, γνωστά για τις ιαματικές πηγές τους, που προσελκύουν κάθε χρόνο σημαντικό πλήθος επισκεπτών. Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να κάνει την ιαματική του εμβάπτιση μέσα σε μαρμάρινες μπανιέρες, τις ίδιες μπανιέρες όπου έπαιρναν το λουτρό τους ο Όθωνας και η Αμαλία, οι οποίοι και έφτιαξαν το χώρο. Το νερό έχει καταπληκτικές ιδιότητες ίασης γυναικολογικών παθήσεων, ψωρίασης και άλλων. Παλαιότερα υπήρχε η δυνατότητα παραμονής των υπό θεραπεία λουομένων σε ξενοδοχείο που αποτελούσε συνέχεια των εγκαταστάσεων των ιαματικών πηγών, που δυστυχώς σήμερα έχει εγκαταλειφθεί

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0076Εκκλησίες
Στο Μέριχα βρίσκουμε τις εκκλησίες Αγία Τριάδα (η πιο παλιά), Μεταμόρφωση του Σωτήρος (αξιόλογο τέμπλο), Αγίου Σάββα (17ου αιών). Λίγο πιο πάνω από το χωριό βρίσκουμε το Μοναστήρι της Παναγιάς του Νίκους (το 1821 λειτουργούσε ως κρυφό σχολειό).
Στη Δρυοπίδα βρίσκουμε τον άγιο Μηνά, με αξιόλογο τέμπλο και την Αγία Άννα.
Αιολικό Πάρκο
Στη Χώρα βρίσκουμε και το Αιολικό Πάρκο (για την αξιοποίηση των δυνατών κυκλαδίτικων ανέμων).

VASSILIS_LAPPAS_KYTHNOS_0072Γεύσεις
Η Κύθνος ή Θερμιά σε καλούν να γευτείς παραδοσιακές λιχουδιές, που μπορούν να ικανοποιήσουν κάθε γαστρονομική ανησυχία των επισκεπτών της.
Θερμιώτικη τυρόπιττα, σύγκλινο (χοιρινό παστό), τα κολόπια (πίτα με ρύζι και σπανάκι), ψάρια σαβόρο, αλλά και σφουγγάτα (τυροκροκέτα), πιταρό (τυρόπιττα με ντόπιο τυρί). Επίσης αξίζουν τα αμυγδαλωτά της, οι κριθαρένιες κουλούρες, η κοπανιστή (κατσικίσιο τυρί) και το θαυμάσιο μέλι της.

Ψώνια
Αξίζει να ψωνίσει κανείς αμυγδαλωτά, κοπανιστή και τα πανέμορφα πήλινα και διακοσμητικά όστρακα.

Πανηγύρια
Της Αγίας τριάδας στη Χώρα, των Αγίων Αποστόλων στη Δρυοπίδα, της Παναγιάς, στην Παναγιά την Κανάλα και στην Παναγιά του Νίκους.

Πολιτιστικές Εκδηλώσεις
Τα «Κύθνια», τα οποία διοργανώνει ο Δήμος του νησιού από 1 – 10 Αυγούστου.

Βίτσα, ο φυσικός μας πλούτος

 

ΒΙΤΣΑ ΜΕ ΒΡΟΧΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2016

Βίτσα «Ο Φυσικός μας Πλούτος

Κείμενα: Δημήτρης Η. Λούκας & Βασίλης Λάππας

Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

 

Η Βίτσα είναι παραδοσιακός οικισμός με μεγάλο αρχιτεκτονικό, ιστορικό, και οικολογικό ενδιαφέρον, είναι περιοχή πλούσια σε βλάστηση, με μεγάλη ιστορία, και πολιτισμό. Βρίσκεται στο Κεντρικό Ζαγόρι, σε απόσταση 36 χιλ. από την πόλη των Ιωαννίνων, και μόλις περίπου 10 χιλ πριν το Μονοδένδρι, σε μια περιοχή απαράμιλλου φυσικού κάλλους, όπου τη καθιστά μοναδική στην Ελλάδα, αλλά και στον κόσμο.

Πετρόχτιστα στενά καλντερίμια στη Βίτσα

Όσο πλησιάζουμε στο χωριό από την πόλη των Ιωαννίνων, αντικρίζουμε τη Βίτσα κτισμένη αμφιθεατρικά, στην πλαγιά της κορυφής Στούρος. Μας εντυπωσιάζει με τα χρώματα των σπιτιών, που είναι τα χρώματα των βράχων. Η Βίτσα αποτελείται από δύο μαχαλάδες, Άνω και Κάτω Βίτσα, και προκαλεί τον ανυποψίαστο επισκέπτη να σεργιανίσει στα στενά λιθόκτιστα καλντερίμια της και να μοιραστεί μαζί της τα μυστικά της, να θαυμάσει την αρχιτεκτονική των σπιτιών, τα περισσότερα των οποίων είναι δίπατα αρχοντικά, τις εκκλησιές και τα μοναστήρια, που είναι κτισμένα με πέτρα, ξύλο και σχιστόπλακες. Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία κτισμένο το 1632. Είναι από τα πιο πλούσια μοναστήρια της περιοχής, όπου εκεί, στο κρυφό σχολειό δίδαξε και ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι ναοί Αγίου Νικολάου (1612), Κοιμήσεως Θεοτόκου, με καθολικό, ρυθμού «Βασιλικής μονόκλιτης» και Ταξιαρχών (1622), καθώς και το Γεφύρι του Μίσσιου στο Βοϊδομάτη.

Βίτσα με βροχή » Ιανουάριος 2016″

Αξιόλογο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες, τα ξυλόγλυπτα, που βρίσκουμε στα Μοναστήρια του Ζαγορίου, αλλά και εδώ στη Βίτσα, καθώς τα μοναστήρια είναι χτισμένα από τους ηπειρώτες μαστόρους, όπου με την παραδοσιακή τέχνη τους έχουν γράψει τη δική τους ιστορία στην αγιογραφία, στη ζωγραφική, στα ξυλόγλυπτα, και την αρχιτεκτονική των σπιτιών, εκκλησιών, και τα παραδοσιακά γεφύρια, που ακόμη στέκουν εκεί για να μας ταξιδεύουν στην ιστορία μας, και τον πολιτισμό μας. Και εδώ όπως και στα υπόλοιπα χωριά των Ιωαννίνων τα Ζαγοροχώρια, θα παρατηρήσουμε ότι όλα τα μνημεία είναι δωρεές ευεργετών. Στην πλατεία του χωριού στέκει αγέρωχος ο Πλάτανος 600 περίπου χρόνων και με τα μακριά κλαδιά του προσφέρει τη σκιά και τη δροσιά του και από όπου ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει την πανέμορφη θέα προς τον άνω μαχαλά και τη χαράδρα του Βίκου.

Στο χωριό υπάρχει αρχαιολογικός χώρος, όπου σημαντικά προϊστορικά ευρήματα έχουν ανακαλυφθεί στη βόρεια πλευρά του.
Συνεχίζοντας το ταξίδι μας παίρνουμε το δρόμο με πορεία προς το Μονοδένδρι, για να θαυμάσουμε την οξιά, το πέτρινο δάσος και φυσικά τη χαράδρα του Βίκου, με το πανέμορφο Μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Μονοδένδρι

ΜΟΝΟΔΕΝΔΡΙ:

Παραδοσιακή Ζαγορίσια Ομορφιά

Κείμενα Φωτογραφία ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

Παραδοσιακή Ζαγορίσια ομορφιά, με αρχοντικά, Εκκλησίες, σχολεία, στενά λιθόκτιστα σοκάκια, ένας χώρος προικισμένος ,ένας τόπος ιστορίας πολιτισμού αλλά και απαράμιλλου φυσικού κάλους, και εδώ όπως και στα περισσότερα χωριά το πιο σημαντικό ρόλο το έπαιξαν οι ευεργέτες προικίζοντας τα χωριά με όλα αυτά, αλλά και η φύση, πάντα γενναιόδωρη προικισισε την περιοχή με σπάνια σε βιοπικιλοτητα χλωρίδα πανίδα αλλά και με μυκοχλωρίδα, χαρίζοντας σε όλη την περιοχή μια απαράμιλλους ομορφιάς κάλλους αλλά και μια τεραστίας σημασίας οικοσύστημα για την Ελλάδα αλλά και για όλο τον κόσμο, στο Ζαγόρι η φύση προσφέρει υλικά όπως πέτρα και ξύλο, προσφέροντας μια ακόμη πινελιά στην όλη ομορφιά του τόπου αλλά και του χώρου.

Η πινελιά της φύσης, η ομορφιά του χώρου, με την γκρίζα πέτρα και το ξύλο, να γίνονται ένα με τον χώρο, ιστορία και μύθοι να έρχονται και να συμπληρώνουν το κάδρο αυτό που λέγεται Ζαγόρι.

Η φύση ο μοναδικός καλλιτέχνης χώρισε σε μικρά κάδρα την περιοχή σε 46 μικρά σκορπισμένα σε αυτό το μεγάλο κάδρο ένα έργο τέχνης μοναδικότητας αλλά και πηγής έμπνευσης για όλους εμάς, πηγή έμπνευσης ,αλλά και συναισθημάτων, εδώ έρχεται στο μυαλό μου ο τίτλος ενός σίριαλ της τηλεοράσεις, άγγιγμα ψυχής, όπου και θα χρησιμοποιήσω το τίτλο αυτό για την περιοχή.

Σε ένα από τα 46 μικρά κάδρακια χωριά δώσανε το όνομα Μονοδένδρι, και είναι καιρός όμως να πάμε για μια ακόμη φορά να σεργιανίσουμε εκεί στα στενά σοκάκια και να θαυμάσουμε την αρχοντιά του, τον πολιτισμό μας, αλλά και να ακούσουμε τους ήχους που βγάζουν τα εγκατελειμενα, ήχους με μύθους, αλλά και αλήθειες, για μια ακόμη φορά θα αφήσουμε τα βήματα μας να ακολουθήσουν την πορεία σε αυτά τα στενά σοκάκια, και λέω για μια ακόμη φορά, γιατί εδώ αλλά και όπως και σε όλα τα χωριά εδώ στο Ζαγόρι αλλά και σε όλη την Ελλάδα όποια στιγμή, όποια ώρα αλλά και όποια εποχή του χρόνου και να τα επισκεφθείς θα είναι πάντα, η πρώτη σου φορά.

Το Μονοδένδρι και η Βίτσα παλιά ήταν μια κοινότητα, τότε ονόμαζαν Βιζίτσα η Βεζίτσα.

Το Μονοδένδρι εκείνα τα χρόνια ήταν ο άνω μαχαλάς στη συνέχεια όμως λόγο πληθυσμού ο άνω μαχαλάς το σημερινό Μονοδένδρι μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση με το τωρινό του όνομα ,εδώ ένας ακόμη μύθος ξετυλίγεται ότι το όνομα το πήρε από ένα και μοναδικό δένδρο που υπήρχε δίπλα στο Ναό του Αγίου Νικολάου, ένα έλατο.

Το Μονοδένδρι χτισμένο σε 1060 μ ύψος σε θέση προνομιακή και σχεδόν μέσα στο φαράγγι του βίκου όπου και το χωρίζει με το χωριό Βραδέτο το οποίο είναι ακριβώς απέναντι του, το Μονοδένδρι χτισμένο κάτω από τους πέτρινους πύργους, το πέτρινο δάσος της οξιάς ένα σύνολο τεράστιων βράχων που ορθώνονται σαν απότομα δέντρα, με αλλεπάλληλα στρώματα πέτρας, ένα αξιοπρόσεκτο γεωλογικό φαινόμενο. απ όπου και οι σχιστόλιθοι που χρησιμοποιούσανε οι Ηπειρώτες μάστορες για τις σκεπές των σπιτιών συνεχίζοντας το δρόμο φτάνουμε στο τέλος του με καταπληκτική θέα προς την χαράδρα του βίκου εδώ είναι και το μοναδικό μέρος όπου μπορούμε να απολαύσουμε όλο αυτό το μεγαλείο της φύσης που από όλους όσους το επισκέφθηκαν ομολογήσανε την μοναδικότητα του.

Το Μονοδενδρι όπως και πολλά ακόμη χωριά γνώρισαν μεγάλη ευημερία τον 18 αιώνα και αυτό το μαρτυρούν οι εκκλησίες τα σχολεία αλλά και τα αρχοντικά της κάθε περιοχής, έτσι και εδώ το μονοδενδρι γενέτειρα των εθνικών ευεργετών Μάνθου και Γεωργίου Ριζάρη, οι οποίοι μεγαλέμποροι στην Ρωσία, έπαιξαν σημαντικά μεγάλο ρόλο στην οικονομική ενίσχυση κατά τον απελευθερωτικό αγώνα της χώρας μας, βέβαια διέθεσαν και πολλά χρήματα για το όραμα τους, την ίδρυση και λειτουργία της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής σχολής. Σήμερα με χρήματα από το κληροδότημα τους λειτουργεί η χειροτεχνική σχολή στο χωριό όπου και μπορείτε να δείτε αλλά και να αγοράσετε υφαντά κεντήματα, όλα πραγματικά έργα τέχνης, ακόμη στο Μονοδένδρι υπάρχει και το Ριζάρειο εκθεσιακό κέντρο όπου φιλοξενεί αξιόλογες εκθέσεις με καλλιτέχνες απ όλη την Ελλάδα αλλά και τον κόσμο, σήμερα το σπίτι των αδελφών Ριζάρη στεγάζει το δημοτικό σχολείο με τις προτομές των να ατενίζουν στις κορυφές της τύμφης.

Το Μονοδένδρι λόγο της ευημερίας του είναι από τα πρώτα χωριά που αναπτυχθήκανε τουριστικά από τα πολύ παλιά χρόνια, σημαντικό ρόλο σ αυτό έπαιξαν τα περίφημα αρχοντικά του η μοναδική θέα που προσφέρει στο φαράγγι του βίκου από το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής κυριολεκτικά στο χείλος του γκρεμού από το 1412 ένα μοναστήρι φρούριο από τα στοιχεία που υπάρχουν, το μικρό μονοπάτι μετά το μοναστήρι που οδηγεί στα ασκιταρια και σε μικρές σπηλιές μέσα στο φαράγγι όπου προκαλεί δέος και ίλιγκο σε κάθε περπατητή του, εδώ γεννήθηκε και ο μύθος για την κοπέλα νύφη όπου μετά το γάμο της χόρευε εκεί στο μονοπάτι γλίστρησε και έπεσε μέσα στη χαράδρα μύθος η αλήθεια ?

Από το Μονοδένδρι μπορούμε να ακολουθήσουμε το μονοπάτι ,προς το φαράγγι και να κατεβούμε κάτω στο βοϊδομάτη (στα σλαβικά σημαίνει καθαρό νερό ) αυτό δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε είναι το ποιο καθαρό ποτάμι της Ελλάδος αλλά και της Ευρώπης, να δούμε της πηγές του και μέσα από μια διαδρομή απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς με ήχους για συντροφιά ( ευτυχώς δεν πιάνει το κιν εδώ όχι βέβαια σε όλη τη διαδρομή για τους λάτρεις του ) το κελάρυσμα του ποταμού, των πουλιών, αλλά και του ανέμου που περνά μέσα από τα δένδρα, τα πλατάνια, η πολυχρωμία, και η εναλλαγές του τοπίου, είναι το κυρίαρχο θέμα καθ όλη μας την διαδρομή.
Εδώ θα βρούμε αγρία λουλούδια από τα οποίο τα περισσότερα είναι και βότανα που χρησιμοποιούν οι Βικογιατροί από το χωριό Βίκος, αλλά ας επιστρέψουμε πίσω στο χωριό έχουμε πολλά να πούμε και να δούμε, εδώ πριν πάρουμε το δρόμο της επιστροφής αξίζει ο κόπος να σταθούμε και να ρουφήξουμε εικόνες, μοναδικές και γεμάτες οξυγόνο για την ψυχή μας που εδώ δηλώνει ζωντανή.

Στην πλατεία του χωριού είναι η εκκλησία του χωριού ο ναός του Αγίου Αθανασίου που χρονολογείται στις αρχές του 19ου αιώνα Πολύ κοντά στο κέντρο του χωριού βρίσκεται και ο σταυρεπίστεγος ναός του Αγίου Μηνά που κτίστηκε στις αρχές του 17ου αι.

Οι αγιογραφίες του ναού χρονολογούνται στο 1619-20 και του νάρθηκα που χρονολογούνται το 1734.

Και εδώ η τουριστική υποδομή είναι πολύ καλή ξενοδοχεία ξενώνες εστιατόρια αλλά και καφέ για τσίπουρο και μεζέ και φυσικά το μοναδικό η πίτα της κικιτσας με τις αλευροπιτες που έχουν χαράξει μια δική τους ιστορία εδώ στο χωριό.

Λαογραφία των Φυτών

VASILIS_LAPPAS_FYTA0019ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Μ ε λ έ τ η

«Μυθολογία και Λαογραφία των Φυτών»

ΔΗΜΗΤΡΗΣ Η. ΛΟΥΚΑΣ

Καθηγητής Κοινωνιολόγος Ε ρ ε υ ν η τ ή ς

 

Μια από τις πιο έντονες αναμνήσεις, από τον πατέρα μου, έχει να κάνει, τόσο με την Ελληνική γη, όσο και με τα φυτά. Θυμάμαι τον ήλιο να γέρνει στο Σαρωνικό, το μικρό μου χέρι χωμένο στην τεράστια παλάμη του και το αβέβαιο βήμα μου, δίπλα στο σταθερό του βήμα και να μου λέει χαμηλόφωνα «ν’ ακούς τη γη σου».

Σταματήσαμε μπροστά στο μικρό μας χωράφι, χαμήλωσε ερχόμενος στο ύψος μου και μου είπε με γελαστά μάτια: «θέλω να δεις κάτι μαγικό». Τον βλέπω με πολύ προσοχή να χαϊδεύει το χώμα και να ανακαλύπτει ένα νεαρό φυτό, το οποίο πάσχιζε ν’ ανοίξει τα δυο κιτρινωπά ζαρωμένα φυλλαράκια. Δίπλα του αχνοφαίνεται, σκεπασμένο ακόμα από το χώμα, άλλο ένα, κι άλλο, κι άλλο. Λίγο παρακάτω δυο-τρία που έχουν ήδη πετάξει το χώμα από πάνω τους και καμαρώνουν, ενώ τα φυλλαράκια τους είναι καταπράσινα. Βλέπεις, μου λέει τότε ο πατέρας μου, «ρουφούν τον ήλιο». Σηκώνω το βλέμμα μου, αναζητώντας το δικό του. Αυτό που είδα και άκουσα δεν μπορούσα να το εκφράσω τότε, αλλά ξέρω ότι μέσα μου βαθειά, μόλις μου άνοιξε μια καινούργια πόρτα στον κόσμο, στον κόσμο της φύσης, που τόσο αγάπησα, μεγαλώνοντας.

 

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

Α.- ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ζούμε στην εποχή της τεχνολογικής προόδου κι έχουμε μπροστά μας τον τεχνολογικό πολιτισμό. Η ζωή μας έγινε κοινότυπη. Ο χώρος του μύθου σιγά-σιγά σβήνει, όπως και η Λαογραφία, η οποία τείνει να κατα- στεί στοιχείο αρχαιολογικό. Ήθη, έθιμα κλπ., αρχίζουν να ξεφτίζουν. Λίγοι παραμένουν σ’ αυτά, κυρίως μεσόκοποι και γέροι, οι οποίοι προβάλλουν όσο μπορούν τη δική τους αντίσταση. Ο τρόπος της ζωής μας είναι ξενόφερτος. Η απόδραση στο άγνωστο, στο φανταστικό, στο παραδοσιακό, στις ακροποταμιές, στα δάση, στα βουνά, στις νεράιδες, στους καλλικάντζαρους, στις νύμφες, στα ξωτικά, στην κακιά μάγισσα, στους δράκους, στους θρύλους, στις φαντασιώσεις, στις αρχαίες δοξασίες, σχεδόν μας έχει λείψει. Μυθολογία και Λαογραφία βρίσκονται στις μέρες μας στο λυκόφως. Ο άνθρωπος μόνος του ζήτησε να καταλύσει το Μύθο και τη Λαογραφία και να μην αφήσει κανένα σημάδι. Μύθος και Παράδοση είναι μια έμφυτη τάση της ψυχής, είναι μια αλήθεια που πολλές φορές την ομορφαίνει το ψέμα. Τα φυτά και τα βότανα, που η γιαγιά μου, η οποία γεννήθηκε το 1887, χρησιμοποιούσε καθημερινά, την βοήθησαν να φτάσει στα 95 χρόνια της και να φύγει από τη ζωή ήρεμη και γαλήνια. Έτρωγε λίγο κρέας, κυρίως λαχανικά και περπατούσε όσο άντεχε, ενώ καλλιεργούσε τα φυτά της μέχρι βαθέως γήρατος. Μας έλεγε συχνά πως έπαιρνε παραδείγματα από τη ζωή των αρχοντοκυράδων της Ιωνίας και συμπορευόταν με τη φύση.

 

Τα φυτά και τα βοτάνια είναι φυσικό δημιούργημα, είναι πολύτιμα, ευεργετικά και έχουν διαχρονική αξία. Οι διδαχές των προγόνων μας σχετικά με τη χρησιμότητά τους, είναι πολλές. Τέλος, θα σας αναφέρω, πως οι πρωτόγονοι άνθρωποι, δημιουργοί του Μύθου, πίστευαν στους θεούς τους, όπως κάποτε παιδιά εμείς πιστεύαμε στο δράκο του παραμυθιού ή την Κοκκινοσκουφίτσα, αφού ο Μύθος είναι ένας ιδιαίτερος τρόπος νόησης, που τίποτα δεν μπορεί να τον καταλύσει. Αντίθετα, η Λαογραφία μελετά τις παραδοσιακές εκφράσεις του λαϊκού πολιτισμού μας (Λαογραφία = Λαός + Γράφω. Όρος που χρησιμοποιήθηκε για την μετάφραση από το αγγλικό Folk – lore). Β.- ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Στο πλαίσιο της κοινοτικής ζωής, σε μια σχέση αρχέγονη με τον φυτικό κόσμο, ο Ελληνικός Λαός οικειοποιήθηκε το χώρο. Σ’ αυτόν τον κοινοτικό χώρο ανέπτυξε την καθημερινή ζωή του, με βάση τον ρόλο που διαδραματίζουν τα φυτά και τα δέντρα. Κι αυτό, τόσο για την προστασία του από πλημμύρες, ανέμους κλπ., όσο και για την οργάνωσή του με τοπωνυμική επικοινωνιακή υπόσταση και την οριοθέτησή του με τόπους αναψυχής, κοινωνικών συναντήσεων, συνάξεων, λατρευτικών εορτών, έως και της σχηματοποιήσεως με φυτά και άλλα της τοπογραφίας, για την ενθύμιση κυρίως των νεκρών. Μέσα στη φύση και υπό την επήρεια που ασκεί ο φυτικός κόσμος στη ζωή του, ο άνθρωπος διατύπωσε τις δικές του ανησυχίες και φιλοσοφίες για τη χρήση των φυτών. Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα, όπως τα μετεωρολογικά και κλιματολογικά και διαμόρφωσε τις ανάγκες του ως προς την δίαιτα ή τα θεραπευτικά φάρμακα, πάντοτε σε μια συνύπαρξη και συλλειτουργία φυσικά της λογικής και της μαγικής σκέψης. Στο χώρο της καθημερινότητας, ο φυτικός κόσμος προστατεύει τον άνθρωπο από θορύβους, οριοθετεί αγρούς κ.ά. Ο λαός γενικά, τη φύση και τον φυτικό κόσμο δεν τα αισθανόταν μόνο, αλλά τα βίωνε μέσα από μια μυστική επικοινωνία. Τα φυτά γίνονται περισσότερο δεκτικά των προσωπικών–ψυχικών καταστάσεων του ανθρώ- που. Πλήθος είναι τα στοιχεία που σχετίζονται με το φυτικό περιβάλλον και αφορούν δοξασίες και ενέργειες, οι οποίες έχουν την αρχή τους σε αρχαιολογικές και χριστιανικές αντιλήψεις, σε επίπεδο μυθικής σκέψης. Δεν είναι τυχαίες οι συχνές προσωποποιήσεις και οι μυθολογικοί και λαογραφικοί διάλογοι, με την λατρευτική πανθεΐα του φυσικού χώρου. Από την αρχέγονη σχέση του ανθρώπου με τον φυτικό κόσμο και τις

 

διάφορες δοξασίες, διαφυλάχθηκε οικολογικά το περιβάλλον με τα φυτά κ.ά. και προστατεύθηκε η Μητέρα Γη. Πολλές είναι οι διηγήσεις που αναφέρονται σε μεταμορφωμένα φυτά, ομώνυμα με πρόσωπα, στα οποία αντιστοιχεί η κάθε διήγηση και που φύτρωσαν στον τόπο που χύθηκε αίμα από πόλεμο, φόνο, πέσιμο κλπ.
Διαβάστε το 2ο μέρος της μελέτης

Αθήνα: 180 χρόνια Πρωτεύουσα της Ελλάδος

Κείμενα: Δημήτρης Η. Λούκας
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

«Καιρός είναι, καιρός είναι ν’ αναλάμψουν αι Αθήναι».

Η Αθήνα, στη συμπλήρωση 180 χρόνων πρωτεύουσας, γιορτάζει φέτος μια ξεχωριστή επέτειο, που προβάλλει διαχρονικά την ιστορία της. Γεγονότα και έργα, τα οποία έθεσαν τις βάσεις για τη δημιουργία της σημερινής μεγαλούπολης. 180 χρόνια από τότε που ο Αλ. Σούτσος αναφωνούσε: «Καιρός είναι, καιρός είναι ν’ αναλάμψουν αι Αθήναι».

Με την απελευθέρωση του Ελληνικού Κράτους συζητήθηκε η εκλογή πρωτεύουσας. Στις προτάσεις περιλαμβάνονταν το Ναύπλιο, που είχε και κεκτημένα δικαιώματα προσωρινής πρωτεύουσας, η Κόρινθος, η Σύρος, τα Μέγαρα, η Τρίπολη και η Αθήνα. Τελικά, υπερίσχυσε η γνώμη του Βασιλέα της Βαβαρίας του Λουδοβίκου Α’, πατέρα του Όθωνα και προκρίθηκε η τελευταία.

Στις 13-9-1834 δημοσιεύθηκε διάταγμα της Αντιβασιλείας, το οποίο καθόριζε τη μετάθεση της έδρας στην Αθήνα και η επίσημη τελετή εγκατάστασης των αρχών έγινε την 1-12-1834.

Σύμφωνα με μαρτυρίες εκείνης της εποχής, η Αθήνα περισσότερο όψη χωριού παρά πόλης είχε, αλλά μέσα σε ελάχιστο χρόνο, με το πρόγραμμα αναμόρφωσης και τη συρροή πληθυσμού από άλλες περιοχές της χώρας, διαφοροποιήθηκε ριζικά.

Έκτοτε, τα διάφορα έργα στον τεχνικό τομέα και η πληθυσμιακή σύνθεση αποτελούν τον δείκτη της εξελικτικής πορείας της πόλης και συνιστούν τα κύρια στοιχεία, τα οποία προσδίδουν ιδιαιτερότητα στον χαρακτήρα της και δημιουργούν την ατομική τους σφραγίδα.

Κατά τα άλλα, η ιστορία της Αθήνας την περίοδο αυτή συνδέεται στενά με την ιστορία ολόκληρης της χώρας, γιατί όλα τα αξιοσημείωτα γεγονότα συνέβαιναν στην Αθήνα, όπως επαναστάσεις, πολιτιστικές και πνευματικές εκδηλώσεις, οικονομικές δραστηριότητες, είχαν άμεσο αντίκτυπο στην ιστορία της πατρίδας μας και επηρέασαν τον «εθνικό μας βίο».

Λίγα γεγονότα, αν και συνδέονται με τη ζωή της χώρας, θεωρήθηκαν περισ-σότερο αθηναϊκά, όπως η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, τότε όπου ο αθηναϊκός λαός πρωτοπόρος και συνειδητοποιημένος, ως προς τις δημο-κρατικές του ελευθερίες, διεκδίκησε από τους τότε Βασιλείς Σύνταγμα.

Ένας κεντρικός δρόμος, η 3η Σεπτεμβρίου και μία Πλατεία Συντάγματος, διαιωνίζουν στη σημερινή Αθήνα την ανάμνηση εκείνου του ιστορικού γεγο-νότος.
Τα πρώτα δημόσια έργα, τα οποία άρχισαν να διαμορφώνουν τον χαρακτήρα της πόλης, ξεκίνησαν αμέσως μετά την ανακήρυξη της Αθήνας, ως πρωτεύ-ουσας και για τα επόμενα 60 χρόνια παρακρατήθηκε μια τεχνολογικο-οικοδομική δραστηριότητα αξιοθαύμαστη.

Στα πρώτα οικοδομήματα περιλαμβάνονται τα Παλαιά Ανάκτορα, τα οποία θεμελιώθηκαν το 1836 από τον Λουδοβίκο Α’ και περατώθηκαν το 1840, για να χρησιμεύσουν ως βασιλική κατοικία. Το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστή-μιο, το οποίο θεμελιώθηκε το 1839 από τον Όθωνα και περατώθηκε το 1850. Η Εθνική Βιβλιοθήκη παρακείμενη έως σήμερα του Πανεπιστημίου, το οποίο κτίσθηκε με σχέδια του Χάνσεν σε δωρικό ρυθμό, η Ακαδημία (1859-1886), ο νέος Μητροπολιτικός Ναός (1841-1862) ελληνοβυζαντινού ρυθμού, αν και τα αρχικά σχέδια προέβλεπαν ρομανικό και γοτθικό ρυθμό, αλλά εγκαταλείφθη-καν γρήγορα από έλλειψη χρημάτων. Το Νοσοκομείο Ευαγγελισμός (1881-1884), το Ζάππειο Μέγαρο από δωρεά του Ζάππα (1887), τα Βασιλικά Ανάκτορα με σχέδια του αρχιτέκτονα-μηχανικού Τσίλερ (1891-1897), το κτίριο Ιλίου Μέλαθρον, με σχέδια επίσης του Τσίλερ.

Συγχρόνως, πολυάριθμες κατοικίες, μονόροφες ή διόροφες, κτίζονταν περιμετρικά της Αθήνας, για να στεγάσουν τον ολοένα αυξανόμενο πληθυσμό, που το 1860 αριθμούσε 67.000 άτομα περίπου για να υπερτετρα-πλασιαστεί μέσα σε 60 χρόνια (292.000 στην απογραφή του 1920). Λίγο αργότερα, η Αθήνα δέχθηκε 162.000 πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922-1925).

Επίσης, στα Δημόσια Έργα κοινής οφέλειας, αξιοπρόσεκτα είναι η βελτίωση του δημοτικού φωτισμού το 1897, με την προσθήκη «φανών ελαίου», η αντικατάσταση του Αδριάνειου Υδραγωγείου (1870), του οποίου η ύπαρξη χρονολογείτο από τους ιστορικούς χρόνους, η κατασκευή υπονόμων, η υπογραφή σύμβασης για την ίδρυση εργοστασίου φωταερίου (1857). Η παραγωγή και παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και ενεργείας στην Αθήνα αναφέρεται το 1889, ενώ η ηλεκτροφώτιση των δρόμων της Αθήνας άρχισε το 1902.

Το 1880 δημιουργήθηκε η σιδηροδρομική γραμμή Αθήνα-Πειραιά, για να ηλεκτροκινηθεί το 1906. Στο οδικό δίκτυο, η πρώτη χρησιμοποίηση ασφάλτου χρονολογείται το 1900, όταν έκανε την εμφάνισή του το πρώτο αυτοκίνητο στους αθηναϊκούς δρόμους.
Λεωφορεία χρησιμοποιήθηκαν από το 1925, ενώ τρόλευ το 1949, στον Πειραιά πρώτα και μετά στην Αθήνα το 1953.

Το 1926, ύστερα από πολλές μελέτες, άρχισε να κατασκευάζεται το Φράγμα του Μαραθώνα, για να διοχετευθούν τα πρώτα νερά στην πρωτεύουσα το 1931 και φυσικά να λύσουν οριστικά το μεγάλο, ως τότε, πρόβλημα της ύδρευσής της. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός, καθώς οι ιστορικοί συνδυά-ζουν τη δημιουργία Άλσους στο Πεδίο του Άρεως το 1935, με τα άφθονα νερά της λίμνης του Μαραθώνα.

Στις συγκοινωνίες, τα πρώτα λεωφορεία ήταν ιππήλατα και μαζί με τον σιδηρόδρομο εξυπηρετούσαν τις ανάγκες μετακίνησης του πληθυσμού της πρωτεύουσας.

Στην κοινωνική της δομή, η Παλιά Αθήνα ήταν διαμορφωμένη από δύο τάξεις, την εργατική και τους αριστοκράτες. Με τον όρο «Παλιά Αθήνα», συνηθίζουμε να εννοούμε την πόλη των Αθηνών, μαζί με την κοινωνία της, κατά την περίοδο από το 1862, όταν εξεδιώχθη ο Όθωνας, μέχρι το 1922, όταν άρχισαν να εγκαθίστανται στην Αθήνα, οι χιλιάδες Μικρασιάτες πρόσφυγες.

Όταν η Αθήνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα του Ελληνικού Κράτους, το κέντρο κίνησης ήταν οι συνοικίες της Πλάκας και του Ψυρρή. Η οδός Αδριανού στην Πλάκα, ήταν η πιο πολυσύχναστη, ενώ τριγύρω ήταν εγκατεστημένες οι περισσότερες αρχοντικές οικογένειες, με τις παραδοσιακές διόροφες κατοικί-ες τους.

Αντίθετα, η συνοικία του Ψυρρή έφερε τη σφραγίδα της συνέχειας και φαίνεται ότι εξαιτίας της σύγκρισης των δύο παράπλευρων συνοικιών, όπου η Πλάκα υπερείχε σαφώς, οι Αθηναίοι, έδωσαν την ονομασία Ψυρρή, με την έννοια ότι εκεί κατοικούσαν άνθρωποι οικονομικά κατώτεροι, πτωχοί δηλαδή, όπως διαφορετικά ονομάζονταν ψειρήδες.

Δύο άλλα αξιοσημείωτα, όσο και γνωστά γεγονότα ήταν η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων στο Καλλιμάρμαρο Παναθηναϊκό Στάδιο, το 1896. Τότε έγινε και η πρώτη διεθνής προβολή της χώρας μας, όσο και των Αθηνών, ως πρωτεύουσας. Εδώ θα σημειώσω πως η δοκιμασία της τρίχρονης Γερμανικής Κατοχής (1941-44) συσσώρευσε στους ΑΘηναίους και γενικότερα στην Ελλάδα πολλά κακά και ακόμα μέχρι σήμερα μία αποζημίωση δεν λάβαμε από τους βάρβαρους Γερμανούς κατακτητές.

Η Αθήνα μεταπολεμικά προόδευσε σε όλους τους τομείς και δυστυχώς και στον πολεοδομικό τομέα, όπου επεκτάθηκε ως τα βουνά της Αττικής, με την αντιπαροχή.

Τα προηγούμενα χρόνια έγιναν σημαντικά έργα και ένα σπουδαίο γεγονός στην πρωτεύουσα, όπως το ξενοδοχείο Χίλτον, το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς για την Αθήνα (1963) και η Εθνική Πινακοθήκη, όπου κρατά μέσα της αμύθητους θησαυρούς και είναι επισκέψιμη απ’ όλους (1976).
Το 2000 λειτούργησε το Μετρό, το οποίο βοηθά τους Αθηναίους στη γρήγορη μετακίνησή τους με άνεση.
Το 2004 πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα οι Ολυμπιακοί Αγώνες, με μεγάλη επιτυχία.
Το 2009 λειτούργησε το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, όπου στεγάστηκαν σ’ αυτό πολύτιμοι θησαυροί της αρχαιότητας και το οποίο αποτελεί ένα ακόμη κόσμημα της σύγχρονης πρωτεύουσας, ενώ τώρα ετοιμάζονται η Νέα Εθνική Βιβλιοθήκη και η Νέα Εθνική Λυρική Σκηνή, που θα φιλοξενείται στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος.

Στις μέρες μας η σημερινή Αθήνα καλείται να κτίσει μια νέα ταυτότητα, ως μια σύγχρονη πόλη, λαμβάνοντας υπόψη, τόσο το κέντρο, όσο και τις γειτονιές της.

Η σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία και έκφραση, η Ιστορία της και τα αξιοθέατά της, είναι τα βασικά συστατικά μιας τέτοιας ταυτότητας.

Κλείνοντας εδώ την αναφορά μας στα σημαντικά γεγονότα, στα κτίρια, Μουσεία, Ακαδημίες, στα πάρκα, πλατείες κλπ., ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της ανακήρυξης της Αθήνας ως πρωτεύουσας του Κράτους, μαζί με την Ακρόπολη, κοσμούν σήμερα την Αθήνα, κουβαλώντας, τόσο την Ιστορία, όσο και τον μύθο της πρωτεύουσας.

Οι σημερινοί κάτοικοί της τα προσπερνούν ή τα αναφέρουν, μια που η συνήθεια της καθημερινότητάς τους τα έχει εξοικιώσει στα μάτια τους και μονάχα οι επισκέπτες, οι τουρίστες και οι μελετητές έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν ή να φανταστούν, πόσο ωραία ήταν η Αθήνα πριν από έναν αιώνα, με τον Βασιλικό Κήπο, τα Ανάκτορα (τη σημερινή Βουλή), την Ακαδημία και την Εθνική Βιβλιοθήκη, το Ζάππειο Μέγαρο, το Άλσος του Πεδίου του Άρεως, τα εναπομείναντα αρχοντικά της Πλάκας και τον ηλεκτρι-κό σιδηρόδρομο.

Πολλές οι μνήμες της αγέραστης πόλης, πολλές, ίσως όσες και οι προσδοκίες της. Η Αθήνα υπάρχει ως σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη και συμβιώνει με τους κατοίκους της και φυσικά διαμορφώνεται από τις απαιτήσεις του σήμερα.

Αθήνα, 14 Νοεμβρίου 2014

Δημήτρης Η. Λούκας
Καθηγητής Κοινωνιολόγος-Πολιτειολόγος
Πρόεδρος της Ενώσεως Δημοσιογράφων και
Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος (ΕΔΣΤΕ)