ΒΙΤΣΑ ΖΑΓΟΡΙ ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

[td_block_homepage_full_1 category_id=»169″]

Vassilis-Lappas-Vitsa-003
Vassilis-Lappas-Vitsa-1001ΒΙΤΣΑ ΖΑΓΟΡΙ ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

 

Κείμενα: Δημήτρης Η. Λούκας – Βασίλης Λάππας
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

 

Η Βίτσα είναι παραδοσιακός οικισμός με μεγάλο αρχιτεκτονικό, ιστορικό, και οικολογικό ενδιαφέρον, είναι περιοχή πλούσια σε βλάστηση, με μεγάλη ιστορία, και πολιτισμό. Βρίσκεται στο Κεντρικό Ζαγόρι, σε απόσταση 36 χιλ. από την πόλη των Ιωαννίνων, και μόλις περίπου 10 χιλ πριν το Μονοδένδρι, σε μια περιοχή απαράμιλλου φυσικού κάλλους, όπου τη καθιστά μοναδική στην Ελλάδα, αλλά και στον κόσμο.

 


[td_block_ad_box spot_id=»custom_ad_1″ spot_title=»- Advertisement -«]
[td_block_15 custom_title=»Διαβάστε ακόμη» header_color=»#b3d69c» category_id=»60″]

ΣΥΜΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ «Ο Βιγλάτορας του Ελληνικού Αρχιπελάγους»

ELENH_SKORDAKI_SIMH_10012ΣΥΜΗ   «Ο Βιγλάτορας του Ελληνικού Αρχιπελάγους»

Κείμενα KLGallery Vassilis Lappas Βασιλική Σκορδάκη

Φωτογραφία Ελένη Σκορδάκη Βασίλης Λάππας

Βορειοδυτικά της εντυπωσιακής και κοσμοπολίτικης Ρόδου, δυόμιση περίπου ώρες με το καράβι, βρίσκεται ένας μικρός παράδεισος του Αιγαίου, το γοητευτικό νησί της Σύμης, ο Βιγλάτορας του Ελληνικού Αρχιπελάγους, ένας πέτρινος, άνυδρος όγκος με μικρούς κόλπους, όρμους, ακρωτήρια και κρυστάλλινα νερά. Το μεγαλύτερο τμήμα του εδάφους του νησιού καταλαμβάνουν τα βράχια.

ΣΥΜΗ «Ο Βιγλάτορας του Ελληνικού Αρχιπελάγους»

VASSILIS-LAPPAS-SYMH-0003ΣΥΜΗ   «Ο Βιγλάτορας του Ελληνικού Αρχιπελάγους»

 

Κείμενα KLGallery Vassilis Lappas Βασιλική Σκορδάκη

Φωτογραφία Ελένη Σκορδάκη Βασίλης Λάππας

Βορειοδυτικά της εντυπωσιακής και κοσμοπολίτικης Ρόδου, δυόμιση περίπου ώρες με το καράβι, βρίσκεται ένας μικρός παράδεισος του Αιγαίου, το γοητευτικό νησί της Σύμης, ο Βιγλάτορας του Ελληνικού Αρχιπελάγους, ένας πέτρινος, άνυδρος όγκος με μικρούς κόλπους, όρμους, ακρωτήρια και κρυστάλλινα νερά. Το μεγαλύτερο τμήμα του εδάφους του νησιού καταλαμβάνουν τα βράχια.

ELENH_SKORDAKI_SIMH_0030Πάνω σε αυτά είναι χτισμένοι οι δυο οικισμοί που αποτελούν την πόλη της Σύμης, το Χωριό και ο Γιαλός. Ο Γιαλός είναι το μεγαλύτερο λιμάνι του νησιού, με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματά του, τον Πύργο με το Ρολόι, που κτίστηκε το 1881 και το καμπαναριό της Ευαγγελίστριας. Επίσης υπάρχουν και οι μικρότεροι οικισμοί του Πεδιού στον ομώνυμο όρμο και του Νημπορειού και λιγοστοί κάτοικοι στον Πανορμίτη.

Για την προέλευση της ονομασίας του νησιού αναφέρονται διάφορες εκδοχές, μεταξύ των οποίων και αυτή του Διόδωρου του Σικελιώτη, που την αποδίδει στο μυθικό πρόσωπο της Σύμης, που ζευγάρωσε με το Θεό της θάλασσας τον Ποσειδώνα κι έφερε στον κόσμο τον Χθόνιο, που σημαίνει «Ο άνθρωπος της γης» και υπήρξε ο πρώτος αρχηγός των πρώτων κατοίκων του νησιού, που έφτασαν εκεί από τη Θεσσαλία.

VASSILIS-LAPPAS-SYMH-0009Η Σύμη είναι ένα πανέμορφο νησί, που διατήρησε το νεοκλασικό χαρακτήρα της αρχιτεκτονικής της και γι’ αυτό ανακηρύχθηκε ιστορικός διατηρητέος οικισμός. Τα σπίτια της, δίπατα ή τρίπατα, είναι καλαίσθητα διακοσμημένα, με χρώματα της Δωδεκανήσου (κυρίως ώχρα και καφετιά παράθυρα), με περιποιημένες αυλές στρωμένες συχνά με κροκαλωτά δάπεδα. Μέσα, τα ταβάνια είναι συνήθως ζωγραφισμένα, τα έπιπλα κομψά και ξυλόγλυπτα, με κομό, καθρέφτες, τραπεζάκια και κονσόλες και στους τοίχους κρεμασμένα κάδρα, κεντημένα με μεράκι. Πανέμορφα δείγματα αυτής της αρχιτεκτονικής είναι τα ξενοδοχεία «Αλίκη» και «Νηρέας» στη θέση του παλιού Δημοτικού ξενώνα.

SYMH_002Το Μιχαλάκι, ο μικρός ψαράς του διάσημου Συμιακού γλύπτη Κώστα Βαλσάμη, καλωσορίζει τα πλοία, τα κότερα και τα καϊκια που μπαίνουν στο λιμάνι της Σύμης. Δίπλα στο Ρολόι βρίσκεται το κτίριο της Αστυνομίας, ένα κτίριο που αποτελεί κατάλοιπο της αρχιτεκτονικής των χρόνων της Ιταλοκρατίας, το Ταχυδρομείο και στη συνέχεια δεκάδες καταστήματα με είδη λαϊκής τέχνης, σφουγγάρια, όστρακα, ταβέρνες, εστιατόρια και ενοικιαζόμενα δωμάτια. Πεντανόστιμα ψάρια βρίσκουμε στου «Μάνου», υψηλής ποιότητας φαγητό στον «Παντελή», ιταλική κουζίνα στο «Βαπορέττο», ψαρολιχουδιές στην «Οδύσσεια».

Η αύρα της Σύμης και μόνο υπόσχεται ζωή γεμάτη ηρεμία, γαλήνη και απλότητα κι αν και το επάγγελμα του σφουγγαρά είναι πια παρελθόν, η ναυτοσύνη και η θάλασσα είναι πηγή ζωής για τους κατοίκους της. Κύριο χαρακτηριστικό του νησιού είναι ότι παντού επικρατεί μία ατμόσφαιρα πατροπαράδοτης ευσέβειας. Σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις, το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου ήταν το πρώτο που ακούστηκε στην περιοχή και οι κάτοικοι της Σύμης δέχτηκαν το Ευαγγέλιο από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους.
VASSILIS-LAPPAS-SYMH-0001Στα νότια τού νησιού, σε ένα γραφικότατο λιμανάκι, προβάλλει χτισμένο επάνω σε βράχους το ιστορικό Μοναστήρι του Ταξιάρχη Πανορμίτη, δηλαδή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Εκεί φυλάσσεται και η θαυματουργή εικόνα του. Ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Δωδεκανήσου με πανελλήνια και πανορθόδοξη ακτινοβολία. «Θαυματουργός Πανορμίτης της Σύμης. Τώρα θα χτυπηθεί το κακό της απιστίας από Αρχαγγελικό χέρι.». Ο Ταξιάρχης Μιχαήλ θεωρείται πατέρας, οδηγός, φρουρός και προστάτης του νησιού, αλλά μαζί και ο Κλέφτης: «ό,τι του τάξεις, αν δεν του το φέρεις θα το πάρει μόνος του». Σύμβολό του η σκούπα, μιας και όταν σε επισκέπτεται ακούς το θρόισμά της. Κατά την παράδοση, η ανέγερση του ναού στο σημείο εκείνο, έγινε όταν σκάβοντας «η Μαριώ του Πρωτενιού» μία ευλαβής Συμαία, βρήκε μία μικρή εικόνα του Ταξιάρχου Μιχαήλ, της οποίας κατοικία υπήρξε ο πρώτος ναός.

ELENH_SKORDAKI_SIMH_002Ο σημερινός ναός κτίστηκε το 1783. Η εφέστια θαυματουργή Εικόνα του Ταξιάρχη με το ασημένιο, ανάγλυφο επικάλυμμα προκαλεί δέος. Είναι ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, ολόσωμος, επιβλητικός και θριαμβευτής. Το πλήθος των θαυμάτων του σε διάφορες περιστάσεις (κινδύνου ναυαγίου ή πνιγμού, ασθένειας, οικογενειακών προβλημάτων, οικονομικής δυσπραγίας) προσέδωσε μεγάλη αίγλη στη Μονή. Το γεγονός ότι πάμπολλα αντικείμενα που ρίχνουν οι πιστοί προσευχητικά στη θάλασσα, φτάνουν κατά παράδοξο τρόπο στο λιμάνι του Πανορμίτη, δημιουργεί έναν θαυμασμό στον επισκέπτη και τον άνθρωπο … Κουτιά, μικρά καραβάκια με λιβάνι, ξύλινα μπαούλα, μπουκάλια με λάδι κλπ. έχουν σταλεί στη Μονή ακόμη και από τον Ατλαντικό Ωκεανό και εκτίθενται στο Μουσείο του. ELENH_SKORDAKI_SIMH_001Η αγιογράφηση του 1792 καθηλώνει τον επισκέπτη, ένα θαύμα υπομονής και επιδεξιότητας, το ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1787 και το περίφημο καμπαναριό του Πανορμίτη, κτίσμα του 1911 που συγγενεύει με ρωσικά καμπαναριά, είναι επίσης άξια θαυμασμού. Απαράμιλλη και η ομορφιά του αύλειου χώρου, φτιαγμένου περίτεχνα από βότσαλα, άσπρα και μαύρα. Ο χώρος της Μονής του Πανορμίτη χαρακτηρίζεται από ανυπέρβλητο και απρόσμενο φυσικό κάλλος. Πάνω στα βράχια απλώνονται πεύκα, κέδροι και καταπράσινη φύση, σα δείγμα της δύναμης του Ταξιάρχη να δίνει ζωή ακόμα και στην πέτρα.

Σαντορίνη «Θήρα στο Όνειρο»

santorini-300-411

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

ΓΕΩτρόπιο τεύχος 168 Σαββάτο 28 Ιουνίου 2003

ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ  ΒΑΣΙΛΗ ΛΑΠΠΑ

 

 

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00060Έχουν γραφτεί τόσα πολλά λόγια θαυμασμού για την άγρια , μοναδική ομορφιά της Σαντορίνης, πού ότι και να γράψει κανείς , να μοιάζει ξαναειπωμένο.

Θυμάμαι πριν αρκετά χρόνια όταν άκουγα τις περιγραφές για <<σεληνιακό τοπίο>>, η για << νησί της Αποκάλυψης>> που μόνο σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας μπορείς να συναντήσεις, παρά τις θεωρητικές γνώσεις μου για την ιδιαιτερότητα του τοπίου, είχα σχηματίσει κάποια εντύπωση που πίστευα πως είναι μάλλον υπερβολική. Ωστόσο αυτή η εικόνα αποδείχθηκε πολύ φτωχή μπροστά στην πραγματικότητα που αντίκρυσα όταν επισκέφτηκα για πρώτη φορά , το νησί ηφαίστειο.

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00055Τώρα , ακριβώς στο μεταίχμιο άνοιξης και καλοκαιριού, μια μικρή παρέα μέσα στο πλοίο της γραμμής που αργοπερνάει το βόρειο άνοιγμα της καλντέρας που σχηματίζουν η Θήρα και η Θηρασία , να χανόμαστε σ’ ένα τοπίο που κυριαρχεί ο μαύρος βράχος και η σκούρα απύθμενη θάλασσα και θυμίζει << Το ταξίδι στο κέντρο της γης >>, του Ιουλίου Βερν.

Δεν είναι τυχαίο μάλιστα που κάποιοι επιστήμονες συσχετίζουν την καταστροφή της Θήρας με το μύθο της χαμένης Ατλαντίδας , στηριγμένοι στην περιγραφή που κάνει ο Πλάτων στους διαλόγους του, στον Τίμαιο και τον Κριτία , στην οποία υπάρχουν πάρα πολλές ομοιότητες.

Η καταβύθιση του κέντρου του νησιού έγινε το 1500 π. Χ. μετά από μια τρομαχτική έκρηξη του ηφαιστείου , που έθαψε κάτω απ’ τη λάβα τον σημαντικό πολιτισμό ο οποίος είχε αναπτυχθεί στο νησί και που αποκάλυψε ο καθηγητής Σ. Μαρινάτος με την ανασκαφή στο Ακρωτήρι , μιας σημαντικότατης και άριστα διατηρημένης πόλης της Εποχής του Χαλκού.

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_0006Το πλοίο λοξοδρομεί καθώς το εμποδίζει ένα κρουαζιερόπλοιο που έχει δέσει στο παλιό λιμάνι και αλλάζοντας ρότα περνάει μεταξύ των νησίδων Παλαιά και Νέα Καμμένη που αποτελούν τον κρατήρα του ηφαιστείου και της Θηρασίας. Αντικρίζοντας από πολύ κοντά τα δύο κατάμαυρα νησάκια που δημιούργησε η λάβα , σε μεταγενέστερες εκρήξεις τον 3ο και 2ο αιώνα π.Χ. , αλλά και τους τρομαχτικούς και απότομους γκρεμούς που περικλείουν την καλντέρα , τη στεφανωμένη από τα κατάλευκα σπίτια των Σαντορινιών , δεν μπορούμε να μη θαυμάσουμε την ανθρώπινη δύναμη και θέληση που έδωσε ζωή εκεί που κατοίκησε ο θάνατος.
<<…Τα μελανά βουνά πλέουν στη λάμψη Πόθοι ετοιμάζουν τον κρατήρα τους Στην παιδεμένη χώρα της καρδιάς Κι από το μόχθο της ελπίδας νέα γη ετοιμάζεται Για να βαδίσει εκεί με αετούς και λάβαρα Ένα πρωί γεμάτο ιριδισμούς Η φυλή που ζωντανεύει τα όνειρα…>>.

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_0004Έτσι υμνεί τον αγώνα των κατοίκων του νησιού
ο Οδυσσέας Ελύτης στο ποίημά του
<<Ωδή στη Σαντορίνη>> .

Δεν είναι άλλωστε πολύς ο χρόνος που ο καταστροφικός σεισμός του 1956 ισοπέδωσε σχεδόν όλα τα οικήματα της Θήρας αναγκάζοντας τους κατοίκους της να κάνουν μια νέα αρχή. Μια αρχή που σήμανε το τέλος μιας περιόδου εγκατάλειψης και φτώχειας και την αρχή μιας ραγδαίας τουριστικής ανάπτυξης , που άλλαξε βέβαια τα οικονομικά δεδομένα στο νησί , δημιούργησε όμως και πάρα πολλά προβλήματα, όπως η άναρχη δόμηση και η αφαίρεση των ηφαιστειακών στρωμάτων για εκμετάλλευση, που τείνουν να καταστρέψουν την φυσιογνωμία των παραδοσιακών οικισμών και του τοπίου.

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00019Καθώς το πλοίο προσεγγίζει το Αθηνιό, το νέο λιμάνι της Σαντορίνης , το μάτι μας παρακολουθεί τα γαιδουράκια, σύμβολα του νησιού να σκαρφαλώνουν με επιδεξιότητα τα σκαλοπάτια που οδηγούν από το παλιό λιμάνι προς τα Φηρά φορτωμένα τους τουρίστες που προτίμησαν τον παραδοσιακό τρόπο ανάβασης και όχι τον σύγχρονο με το τελεφερίκ.

Βγαίνουμε στο λιμάνι και ετοιμαζόμαστε να φωτογραφήσουμε το σημαδεμένο από τη μεγάλη γεωλογική περιπέτεια τοπίο. Οι δρόμοι, τα σπίτια , οι αυλές , οι μάντρες συνθέτουν υπέροχα γλυπτικά συμπλέγπούν αρμονικά ανάμεσα στο φως και τη σκιά , σαν να κατασκευάστηκαν κάτω από έναν συνολικό σχεδιασμό.

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00039Aνηφορίζουμε τα λιθόστρωτα δρομάκια των Φηρών κάτω απ’ τον ήλιο του μεσημεριού που μας καίει το πρόσωπο καθώς οι ακτίνες του αντανακλώνται στους ασβεστωμένους τοίχους και τις ταράτσες και φθάνουμε στην εκκλησία του Αγίου Μηνά, στο ακρότατο σημείο του βράχου αριστερά, που έχει γίνει σύμβολο της Σαντορίνης γιατί είναι ιδανικό σημείο για θέα και φωτογράφηση του οικισμού.
Κάτω απ’ τα πόδια μας σε επάλληλα επίπεδα που ακολουθούν την κατηφόρα του γκρεμού, ένα σύμπλεγμα από ταράτσες, αυλές και σκάλες ατελείωτες, όλες κάτασπρες, όλο χαμηλώνουν, μέχρι που η τελευταία σειρά σπιτιών έχει πια για φόντο τη θάλασσα που βρίσκεται περίπου διακόσια πενήντα μέτρα πιο κάτω. Μικρά μικρά σπιτάκια, ενωμένα το ένα με το άλλο, με μάντρες συνεχόμενες που ακολουθούν την φυσική πλαστικότητα των βράχων και με τους τρούλους των εκκλησιών να χρωματίζουν την λευκότητα του οικισμού μας δίνουν την εντύπωση μιας καλομελετημένης ενιαίας σύνθεσης .

<<Σπίτι όσο χωρείς και κάμπο όσο μπορείς>>,

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00050έλεγαν οι πλούσιοι σε βράχια και φτωχοί σε καλλιεργήσιμη γη, Σαντορινιοί. Πάνω στο βράχο της καλντέρας αποκαλύπτονται σε τομή τα διάφορα στρώματα της ηφαιστειακής ύλης. Το πάνω στρώμα, που οι ντόπιοι σήμερα το λένε άσπα, είναι σχηματισμένο από κίσσηρη και θηραϊκή γη, ένα χώμα που είναι πλούσιο σε θρεπτικά άλατα και υγρό από τη φύση του και έδωσε τη δυνατότητα στους Σαντορινιούς να αναπτύξουν πολύτιμες ξερικές καλλιέργειες στο άνυδρο νησί τους .
Ο Δημήτρης Πικιώνης έγραψε κάποτε πως,
<<Η φύση στένεψε τον απλό άνθρωπο να βρει το θεμελιακό, το απαραίτητο στη φυσική και πνευματική του ζωή. Γι’ αυτό και η τέχνη, η έκφρασή της είναι αληθινή. Το αναγκαίο, το απαραίτητο νιώθεις σε κάθε πέτρα της λαϊκής αρχιτεκτονικής>>.

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00049Τα λόγια αυτά επαληθεύονται απόλυτα στην πατροπαράδοτη οικοδομική της Σαντορίνης.
Η φτώχεια σε μέσα και υλικά, η προσπάθεια εξοικονόμησης καλλιεργήσιμης γης, η ανάγκη προστασίας από τους ανέμους αλλά κι από τις πειρατικές επιδρομές παλιότερα, ανάγκασαν τους φτωχούς Σαντορινιούς να φτιάξουν το σπίτι τους σε απότομες πλαγιές, ανοίγοντας θολωτές στοές μέσα στην άσπα, που είναι μαλακιά μεν, αλλά και ανθεκτική και ελαστική. Γι’ αυτό και οι πιο πολλοί οικισμοί του νησιού, που τον πυρήνα τους αποτελούν τέτοιες υπόσκαφες κατοικίες,έχουν αναπτυχθεί πάνω στο φρύδι του βράχου της καλντέρας όπως είναι τα Φηρά, το Φηροστεφάνι, το Ημεροβίγλι, η Οία, η σε μικρές χαράδρες όπου το στρώμα της άσπας πρόσφερε μέτωπο για τρύπημα.

SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00039Η υπόσκαφη τεχνική εφαρμόστηκε για τους ίδιους λόγους, στην κατασκευή εκκλησιών και νεκροταφείων, παραπέμποντας στην εξέλιξη της ανθρώπινης κατοικίας και λατρείας στο Αιγαίο, από την προϊστορία των σπηλαίων μέχρι σήμερα. Άλλωστε, εκτός από την Μινωική Πολιτεία στο Ακρωτήρι που αποδεικνύει την ύπαρξη ζωής στο νησί από το 3000 π.Χ., και που καταστράφηκε από τη φοβερή έκρηξη το 1500π.Χ., στη μεγάλη της ακμή όπως φανερώνουν οι καταπληκτικές τοιχογραφίες των σπιτιών, η Σαντορίνη συνέχισε να κατοικείται και μετά την καταβύθιση, αφού τα ερείπια της Αρχαίας Θήρας στην κορυφή του Μέσα Βουνού, χρονολογούνται τον 8ο αι. π.Χ
SANTORINI_VASSILIS_LAPPAS_00041Στα Φηρά ο κύριος Μάνος, ιδιοκτήτης ενός αναπαλαιωμένου υπόσκαφου σπιτιού είχε την καλοσύνη να μας ξεναγήσει στο εσωτερικό του και να μας εξηγήσει τις χρησιμότητες των χώρων του. Κατ’ αρχήν η πρόσοψη είναι χτισμένη με τοίχο, ο οποίος κλείνει το άνοιγμα. Στη μικρή αυλή που υπάρχει μπροστά στο σπίτι υπάρχει μια στέρνα συλλογής βρόχινου νερού, απαραίτητη σε κάθε σπίτι, καθώς η Σαντορίνη όπως και τα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων είναι άνυδρη. Στην πρόσοψη, εκτός από την πόρτα, δεξιά και αριστερά της υπάρχουν δύο παράθυρα και πάνω της ένας μικρός φεγγίτης. Το σπίτι είναι σκαμμένο στο βράχο και αερίζεται και φωτίζεται μόνο από την πρόσοψη. Μπαίνουμε στο πρώτο δωμάτιο που είναι η σάλα . Είναι το μεγάλο δωμάτιο του σπιτιού που φωτίζεται περισσότερο και η οροφή του είναι θολωτή λαξευμένη και αυτή μέσα στην άσπα. Στο βάθος, στην πραγματικότητα στη συνέχεια της σάλας, υπάρχει το μικρότερο και λιγότερο φωτισμένο δωμάτιο, που χρησιμοποιείται για υπνοδωμάτιο και οι Σαντορινιοί το λένε κάμαρη η σοτοκάμαρη. Τα δύο δωμάτια χωρίζονται με έναν τοίχο όμοιο με αυτόν της πρόσοψης, με την πόρτα τα παράθυρα και τον φεγγίτη για να αερίζεται και αυτό στο μέτρο του δυνατού.

Λίθινο- Μονή Πατέρων – Θύαμις ή Καλαμάς

hpeiros-300-411Λίθινο- Μονή Πατέρων – Θύαμις ή Καλαμάς

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Είναι η άγνωστη ήπειρος, η περιοχή που δεν είναι ευρύτερα γνωστή, αν και δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από την υπόλοιπη. Το Λίθινο, με τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια του, η ιστορική Μονή των Πατέρων με τα σπήλαια- ασκηταριά, ο ποταμός Θύαμις ή Καλαμάς, που κυλά στους αιώνες το φιδίσιο κορμί του, ο καταρράκτης, το Θεογέφυρο, συνθέτουν ένα τοπίο ασύλληπτης ομορφιάς…..
Όπου και να ρίξω τη ματιά μου η Ελλάδα με εκπλήσσει με τις ομορφιές της , σκέφτομαι, καθώς οι περιγραφές των Ηπειρωτών φίλων μας που γνωρίζουν καλά την περιοχή που θα επισκεφθούμε, μας έχουν δημιουργήσει αισθήματα προσμονής, για εικόνες και εμπειρίες ξεχωριστές.

Η περιγραφή που βρήκαμε σ’ ένα κείμενο των αρχών του προηγούμενου αιώνα ότι <<..ο Θύαμις διέρχεται προ του χωρίου Λίθινου από φυσικήν γέφυραν, το Θεογιόφυρο, κειμένην επί θέσεως τερπνοτάτης, παρά την μονήν Πατέρων της περιφερείας Ζίτσης, ην εξύμνησε η μούσα του Βύρωνος>>, μας ερεθίζει τη φαντασία.

Ποιός είναι λοιπόν αυτός ο τόπος που τον έχουν στο παρελθόν υμνήσει ποιητές όπως ο Λόρδος Βύρων, και περιγράψει με τόσο θαυμασμό περιηγητές όπως ο Πουκεβίλ; Διατηρεί άραγε την ομορφιά του αναλλοίωτη, η κ’ εδώ το πλήθος των επισκεπτών που καταφθάνει τα καλοκαίρια για να απολαύσει τη φύση έχει αφήσει τα ίχνη του.

Η φαντασία μας βασισμένη στις περιγραφές, έχει ήδη σχηματίσει τις δικές της εικόνες, για το Θύαμη, το θεογέφυρο, το χωριό Λίθινο, τον καταρράχτη, τη μονή Πατέρων, αυτή την τραγουδισμένη από τους ντόπιους, αλλά άγνωστη στους περισσότερους από εμάς που δεν είμαστε ηπειρώτες, γωνιά του νομού Ιωαννίνων. Άλλωστε οι γνώσεις μας για την Ήπειρο, γι αυτή τη μεγάλη άγνωστη γη, περιορίζονταν στα γραφικά Ζαγοροχώρια, το άγριο και επιβλητικό φαράγγι του Βίκου, τα Γιάννενα με τη λίμνη, τη Δωδώνη και το Μέτσοβο.

Για να μη χάσουμε ούτε μια στιγμή της ημέρας, αφού όπως μας έχουν πει οι γνωρίζοντες, το τοπίο αλλάζει μορφές και χρώματα συνεχώς, ξεκινήσαμε πολύ πρωί από τα Γιάννενα και αφού διανύσαμε περίπου εικοσιπέντε χιλιόμετρα της εθνικής οδού Ιωαννίνων Ηγουμενίτσας στρίψαμε αριστερά, ακολουθώντας τον επαρχιακό δρόμο προς Ιερομνήμη . Βρισκόμαστε στην καρδιά της Ηπείρου, κοντά στη Ζίτσα με τους ονομαστούς αμπελώνες της και ταξιδεύουμε μέσα σ’ ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλους, όπου οι χιονισμένες αυστηρές βουνοκορφές και οι εναλλασσόμενες κοιλάδες δημιουργούν ένα εξαίρετο σκηνικό.

Τα χρώματα της αυγής μας πλημμυρίζουν καθώς εμφανίζεται χτισμένο αμφιθεατρικά το χωριό Λίθινο, με τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια του και τα γραφικά καλντερίμια, σύμβολα της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής παράδοσης. Ο δρόμος εδώ τερματίζει, σταθμεύουμε κοντά στην πλατεία που μοιάζει με μπαλκόνι στην άκρη του γκρεμού, ιδανικό παρατηρητήριο της άγριας ομορφιάς της περιοχής.

Το μοναδικό καφενείο, το οποίο μάλιστα ανήκει στην κοινότητα, είναι ανοιχτό, και η φιλόξενη κυρία που μας σερβίρει, βλέποντας τον ενθουσιασμό μας από την ομορφιά του επιβλητικού τοπίου, εκφράζει την ικανοποίησή της λέγοντας μας πως η Ήπειρος δεν είναι μόνο τα Ζαγοροχώρια και ο Βίκος.

Πίσω μας υψώνεται ο Κασιδιάρης και στα πόδια μας, εκεί που τελειώνει η πλατεία, γκρεμός απότομος, απ’ όπου προεξέχουν τεράστιοι πωρόλιθοι, και φαίνεται σαν να στηρίζουν το χωριό, που είναι κυριολεκτικά χτισμένο πάνω τους, και από τους οποίους πήρε το όνομά του, Λίθινο . Από το βάθος του γκρεμού, ακούγονται τα ορμητικά νερά του Θύαμη η Καλαμά, εμείς όμως βλέπουμε μόνο την γραμμή που σχηματίζουν τα αιωνόβια πλατάνια που φυτρώνουν στις όχθες του. Ψηλά, απέναντί μας, μόλις διακρίνονται τα σπίτια της Ζίτσας, και χαμηλότερα σ’ ένα πλάτωμα των λόφων, δεσπόζει η ιστορική μονή των Πατέρων με τα σπήλαια- ασκηταριά

Η ομορφιά του τοπίου ενέπνευσε το Λόρδο Βύρωνα, όταν το 1809 πέρασε απ’ εδώ και έμεινε για λίγο στη μονή του Προφήτη Ηλία.
<<Ω Ζίτσα με το μοναστήρι σου, απ’ τη σκιερή κορφή σου Μικρή γωνιά μυριόχαρη, στη γη τούτη την άγια Τι ουρανίων τόξων χρώματα, τι ευωδιές και μάγια>>.

 

Στο Λίθινο σήμερα ζουν μόνιμα καμιά τριανταριά κάτοικοι, όταν όμως περπατήσει κάποιος τα όμορφα σοκάκια του διακρίνει την ακμή του παρελθόντος, αλλά και την αξιοθαύμαστη αντοχή του στο χρόνο καθώς η αρωγή των ξενιτεμένων παιδιών του, το συντηρεί και το φροντίζει. Η ιστορία του χωριού ξεκινάει από παλιά, ίσως πριν την τουρκοκρατία, τις πρώτες πάντως γραπτές μαρτυρίες τις βρίσκουμε σε κείμενα της μονής Πατέρων με χρονολογία 1806.

Γυρίζουμε πάλι στον επαρχιακό δρόμο προς Ζίτσα και περίπου στα 1500 μέτρα ακολουθούμε το χωματόδρομο παράλληλα με τον Καλαμά. Σε λίγο φθάνουμε σε μια σιδερένια γέφυρα που έχει κατασκευαστεί στα μέσα τις δεκαετίας του ’70 πάνω από τη φυσική γέφυρα, γιατί υπήρξαν φόβοι αν θα άντεχε τις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες διέλευσης των σύγχρονων και βαρύτερων οχημάτων.

Κατεβαίνουμε με προσοχή τα 150 πέτρινα σκαλοπάτια, καθώς παρά το ξύλινο προστατευτικό κιγκλίδωμα ,η κάθοδος είναι δύσκολη και τα νερά του ποταμού βαθειά και επικίνδυνα. Φθάνουμε σε μία μικρή εξέδρα, και βρισκόμαστε μπροστά στο υπέροχο αυτό μνημείο της φύσης που ορθώνεται σαν γίγας στεφανομένο από τα αιωνόβια πλατάνια και τα αναριχώμενα φυτά που κρέμονται πάνω απ’ τα αφρισμένα νερά. Οι εικόνες που βλέπουμε δικαιώνουν η και ξεπερνούν τις περιγραφές και η μνήμη μας ερευνά τις διάφορες εκδοχές αλλά και τους θρύλους που ερμηνεύουν την δημιουργία του.
Ο Θύαμις κυλούσε μέσα στους αιώνες το φιδίσιο κορμί του, αγριεμένα, ορμητικά, στο μεγαλύτερο τμήμα των 115 χιλιομέτρων της διαδρομής του, όταν είτε από κατολίσθηση, είτε από σεισμό, ένας βράχος έπεσε και του έφραξε το δρόμο. Αντρειεύτηκε ο ποταμός, θύμωσε και δικαιώνοντας τ’ ονομά του που προέρχεται από το αρχαίο ρήμα θύω που σημαίνει θυμώνω, άρχισε τον αγώνα.

Πάλευαν νύχτα μέρα Θύαμις και βράχος μα νικητής δεν φαινόταν, ώσπου η φύση που δεν ξέρει από νικητές και ηττημένους έδωσε τη δίκαιη λύση και αδέρφωσε για πάντα τους δύο μονομάχους.
Σαν άλλος πρωτομάστορας ηπειρωτικού γεφυριού, άνοιξε μια τρύπα στο βράχο, ελευθερώνοντας τα νερά του ποταμού. Γι αυτό η φυσική αυτή κατασκευή, αποδόθηκε απ’ τους κατοίκους της περιοχής σε θεία παρέμβαση και την ονόμασαν θεογέφυρο. Αν μάλιστα σκεφτούμε ότι μέχρι το 1800 που ο Αλή πασάς κατασκεύασε το γεφύρι στο Ράικο, το θεογέφυρο ήταν ο βασικός συγκοινωνιακος κόμβος για τα χωριά της δεξιάς όχθης του ποταμού με τα Γιάννενα, οικονομικό και πολιτικό κέντρο της περιοχής, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί οι ντόπιοι απέδιδαν τη δημιουργία του, σε θεία προσφορά.
Το θεογέφυρο είναι ένα σπάνιο γεωλογικό φαινόμενο, έργο των ορμητικών νερών του Καλαμά, έχει μήκος περίπου 45 μέτρα, πλάτος 3-4 μέτρα και ύψος περίπου 20 μέτρα.

Το σχήμα του είναι τοξοτό, όμοιο με τα πέτρινα γεφύρια των ηπειρωτών μαστόρων, λες και η φύση θέλησε να σεβαστεί την παράδοση της περιοχής. Όπως συνηθίζεται για κάθε εντυπωσιακό και αξιοθαύμαστο δημιούργημα της φύσης, έτσι και το θεογέφυρο, αγκαλιάστηκε από παραδόσεις και θρύλους. Λέει λοιπόν μια παράδοση, πως μια γυναίκα λεχώνα από το Λίθινο πήγε στο μοναστήρι για ν’ ανάψει τα καντήλια του, αφήνοντας πίσω το παιδί της να κοιμάται.

Το πέρασμα του ποταμού γινόταν με μια πρόχειρη ξύλινη γέφυρα .Καθώς έφθασε στο μοναστήρι άρχισε να πέφτει δυνατή βροχή. Το ποτάμι θέριεψε .Τα νερά του φούσκωσαν και παρέσυραν την ξύλινη γέφυρα.

Στο γυρισμό της η γυναίκα βλέπει τη γέφυρα να λείπει και γεμάτη αγωνία για να περάσει απέναντι και να πάει στο παιδί της, γονατίζει και προσεύχεται. Τότε στο σημείο που υπήρχε η ξύλινη γέφυρα εμφανίστηκε ένας πελώριος βράχος ο οποίος ένωσε τις δύο όχθες του Καλαμά, κάτι που αποδόθηκε από τους χωριανούς σε θαύμα και γι αυτό ονόμασαν το φυσικό γεφύρι που δημιουργήθηκε, θεογέφυρο.

Πολλοί ιστορικοί και λόγιοι έχουν γράψει για τη μοναδική ομορφιά που έχει το πέρασμα των νερών του ποταμού μέσα απ’ την τρύπα του βράχου, ανάμεσά τους ο Λόρδος Βύρων, ο Παναγιώτης Αραβαντινός , και ο Ιωάννης Λαμπρίδης. Μάλιστα η συγγραφέας Αμαλία Παπασταύρου, περιγράφοντας την τοποθεσία κάνει λόγο για ένα αιωνόβιο πλάτανο που υπήρχε εκεί και δημιουργούσε καθώς έγερνε προς τον ποταμό έναν φυσικό εξώστη.

Επίσης αναφέρει ότι οι όχθες και η γέφυρα καλύπτοντο από τεράστια πλατάνια και δρύες. Η κοίτη του Θύαμη εδώ είναι κατηφορική, τα αφρίζοντα νερά συντρίβονται στους βράχους και καθώς ακούγεται το βουητό της μάχης του νερού με την πέτρα μέσα από το φυσικό τούνελ ,έχεις τη βεβαιότητα πως κάπως έτσι δημιουργήθηκαν οι αρχαίοι μύθοι για τις πύλες του Αδη.

Κατά καιρούς, όπως λένε οι ντόπιοι, κάποιοι αμφισβήτησαν ότι το θεογέφυρο είναι φυσικό και μίλησαν για ανθρώπινη παρέμβαση, επειδή σε κάποια σημεία του υπάρχουν μικρά τμήματα τοίχου που λειτουργούν ως υποστυλώματα. Η απάντηση σύμφωνα με ειδικούς της 8ης Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων είναι πως,είτε οι μοναχοί που περνούσαν για να πάνε στην βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Νικολάου στήν άλλη όχθη του Καλαμά, που το 1668 ήταν μοναστήρι, είτε οι έμποροι που το χρησιμοποιούσαν για τη μεταφορά των προϊόντων τους, αφού μέχρι το 1800 ήταν ο μοναδικός δρόμος επικοινωνίας με τα Γιάννενα, φοβήθηκαν για την αντοχή του γεφυριού και προχώρησαν σε κάποιες εργασίες υποστύλωσης.
Ο Θύαμις η Καλαμάς , με το θεογέφυρο και τον καταρράχτη και η Μονή Πατέρων είναι στενά συνδεδεμένα με την ιστορία του Λίθινου. Το σημαντικό αυτό ηπειρωτικό ποτάμι κυλάει εκεί που καταλήγουν οι πλαγιές των λόφων που είναι χτισμένο το Λίθινο. Το όνομα Καλαμάς που έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια, το πήρε κατά μία εκδοχή από τα πολλά καλάμια που φυτρώνουν στις πηγές του, στην περιοχή των Δολιανών.

Ο ποταμός σ’ αυτό το σημείο, λόγω της ιδιόμορφης αγριάδας του τοπίου που αρχίζει από τον καταρράχτη της Γλύζιανης και φθάνει μέχρι την έξοδο του από την χαράδρα του Πολύδροσου, κινείται ορμητικά, γιατί η κοίτη του στενεύει και περνάει διαρκώς μέσα από χαράδρες.
Το τοπίο προκαλεί θαυμασμό αλλά και φόβο καθώς τα ορμητικά νερά του Θύαμη σχηματίζουν μεγάλους και μικρούς καταρράχτες και σε πολλά σημεία ακούγεται μόνο ο ήχος των νερών, καθώς ο ποταμός εξαφανίζεται κάτω απ’ τα πυκνά πλατάνια που δασώνουν τις όχθες του.

Αναφορές για τον Θύαμη υπάρχουν σε κείμενα μεγάλων ιστορικών και γεωγράφων της αρχαιότητας όπως ο Στράβων, ο Πολύβιος και ο Θουκυδίδης. Πολλές λεπτομέρειες για την περιοχή την περίοδο του Αλή πασά μας δίνει ο γάλλος περιηγητής και συγγραφέας Φρανσουά Πουκεβίλ , ο οποίος υπηρέτησεως πρεσβευτής της Γαλλίας στην αυλή του. Στο βιβλίο του <<Ταξίδια στην Ελλάδα-Ηπειρος>>, έχει μια άλλη εκτίμηση για την μετονομασία του Θύαμη σε Καλαμά, ότι δηλαδή οι ηπειρώτες δημιούργησαν τη λέξη θυαμάς η κυαμάς, απ’ όπου προήλθε η λέξη Καλαμάς. Ο ποταμός αποτελούσε κατά την αρχαιότητα, φυσικό σύνορο μεταξύ του κράτους των Θεσπρωτών και του κράτους των Χαόνων. Το 1878, στο συνέδριο του Βερολίνου, τέθηκε ως όριο των ελληνικών διεκδικήσεων για τη σκλαβωμένη ακόμη Ήπειρο. Ο Καλαμάς έγινε ευρύτερα γνωστός κατά τη διάρκεια του ελληνοιταλικού πολέμου του 1940 ,καθώς στην περιοχή του έγινε η αναχαίτηση των ιταλικών στρατευμάτων από τις ελληνικές δυνάμεις.
Κοντά στο θεογέφυρο υπάρχει ο καταρράχτης που τόσο είχε εντυπωσιάσει το Βύρωνα ώστε τον περιγράφει σε ποιήμά του.

<<…Εκεί ο ήχος τραχύς του ποταμού πέραν του καταρράκτου μας δηλεί το καταπίπτον νάμα το ρέον ελικοειδώς και θελκτικώς συνάμα μέσω των βράχων οίτινες μορφήν αγριωτέραν προβάλλουσι και εξοχάς τραχείας αποτόμους αίτινες φρίκην και χαράν ,τέρψεις μαζί και τρόμους…>>

Η μερική καταστροφή του εντυπωσιακού αυτού φαινομένου από την πλημμύρα του 1879, μπορεί να έχει αφαιρέσει μέρος της άγριας ομορφιάς του παρελθόντος, το τοπίο όμως εξακολουθεί να μαγεύει τον επισκέπτη. Ο καταρράχτης πριν την πλημμύρα σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες είχε ύψος εικοσιπέντε μέτρων και ο θόρυβός του ακουγόταν μέχρι το Ζαγόρι. Τα νερά σήμερα πέφτουν από δεκαπέντε μέτρα ύψος, ο περιβάλλων χώρος γεμίζει από τους υδάτινους ατμούς που δημιουργούνται από τη σύγκρουση του νερού με τα βράχια και μέσα σ’ αυτήν τη λεπτή βροχή των υδρατμών τα χρώματα της ίριδας δημιουργούν ανεπανάληπτες εικόνες. Αφήνουμε τον Καλαμά να συνεχίσει το αιώνιο ταξίδι του προς τη θάλασσα και κατευθυνόμαστε προς τη Μονή των Πατέρων η οποία υπήρξε οικονομικό και πνευματικό κέντρο της Ηπείρου . Η Μονή είναι κτισμένη απέναντι από το χωριό Λίθινο, σε πλάτωμα χαμηλού λόφου, ο οποίος κάποτε καλύπτετο από δάσος με αιωνόβιες βαλανιδιές.

Στη μακραίωνη ιστορία της υπήρξε μία από τις πιο πλούσιες και μαζί με αυτήν του Προφήτη Ηλία, από τις πιο μεγάλες. Είχε στην κατοχή της τεράστιες εκτάσεις γης και η περιουσία του έφθανε μέχρι τη Βλαχία και τη Ρωσία.

ΚΟΥΚΛΙΟΙ «ΝΑ ΒΟΥΛΙΑΖΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΟΥ»

KOYKLIOI_01ΚΟΥΚΛΙΟΙ 

» Να Βουλιάξεις στην Ομορφιά του «

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

ΓΕΩτρόπιο τεύχος 200 Σαββάτο 07/02/2004

 

 

Το βοριαδάκι του φθινοπώρου που κυλάει απ’ τις πλαγιές του Κασιδιάρη μας περονιάζει και κάνει τις καλαμιές του Βάλτου, της μικρής ορεινής λίμνης κοντά στο χωριό Κουκλιοί   να θροίζουν, σαν να θέλουν να τραγουδίσουν τον ερχομό της αυγής

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0007Φθάσαμε εδώ πολύ πριν ξημερώσει για να φωτογραφήσουμε τις μαγευτικές αντανακλάσεις που δημιουργεί το φεγγαρόφωτο στα νερά , αλλά και την πρωινή ομίχλη , καθώς θα υποχωρεί , από τον ερχομό των πρώτων αχτίδων του ήλιου.

Βρισκόμαστε σε μια από τις ωραιότερες αλλά λιγότερο γνωστές περιοχές της Ηπείρου, στην κοιλάδα του άνω Καλαμά και συγκεκριμένα στο δυτικό όριό της που είναι η κορυφογραμμή του βουνού.

Ο ήλιος αρχίζει να φωτίζει σιγά σιγά το τοπίο, οι αποχρώσεις βοηθούμενες και από τη διαύγεια των νερών της λίμνης δημιουργούν ανεπανάληπτα στιγμιαίας διάρκειας εικαστικά έργα, σ’ ένα αρμονικό σύμπλεγμα με τα νούφαρα και τις αγριοκαλαμιές.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0008Ο Βάλτος είναι το καταφύγιο για τις αγριόπαπιες και τα άλλα υδρόβια , τα οποία όμως παρά την απαγόρευση του κυνηγίου στην περιοχή της λίμνης, κινδυνεύουν από τους λαθροκυνηγούς που βρίσκουν εύκολη λεία στα ήρεμα νερά.

Ανηφορίζουμε προς την πλαγιά φθάνουμε σ’ ένα πλάτωμα το οποίο καλύπτεται τα σκιερά αιωνόβια πλατάνια , που ριζώνουν πάνω στα άφθονα νερά , που φθάνουν εδώ από τις πηγές του Κασιδιάρη και τροφοδοτούν διαρκώς το Βάλτο.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0002Συνεχίζουμε την ανάβαση και σε λίγο αντικρίζουμε χωμένο μέσα στο δάσος το εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων το οποίο είναι χτισμένο δίπλα στα ερείπια του παλιού ναού.

Μπροστά μας απλώνονται οι δασωμένες πλαγιές του βουνού και στο βάθος ο κάμπος με τη λίμνη.

Από το   σημείο αυτό φαίνεται σαν όμορφο κεντημένο χαλί ολόκληρη η κοιλάδα του άνω Καλαμά, με τα ποτάμια της , τις καλλιέργειες, μερικά απ’ τα χωριά της και γύρω τα βουνά. Το μάτι μας φθάνει βόρεια ως τα αλβανικά βουνά, ανατολικά είναι τα βουνά του Ζαγοριού και νότια βλέπουμε την Ζίτσα έως τις βόρειες κορυφογραμμές που ορίζουν την κοιλάδα των Ιωαννίνων.

Η κοιλάδα του άνω Καλαμά αρχίζει βόρεια από τις πηγές του ποταμού Καλαμά, στους πρόποδες του Αϊ Λιά Δολιανών και τελειώνει νότια στο χωριό Σουλόπουλο και νοτιοδυτικά στη Βροσύνα.

Η περιοχή είναι από τις ωραιότερες και παραγωγικότερες της Ηπείρου.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-00002

Το φθινόπωρο του 1809 ο Λόρδος Βύρων, πηγαίνοντας από τα Γιάννενα προς το Τεπελένι, φιλοξενήθηκε δύο μέρες στο μοναστήρι του Αϊ Λιά Ζίτσας σε υψόμετρο 780 μέτρων. Όταν από εκεί ψηλά αντίκρισε την κοιλάδα, έμεινε έκθαμβος από την ομορφιά της και στο βιβλίο του, Τσιάιλντ  Χάρολντ, έγραψε έναν ύμνο γι’ αυτή.

Η γη είναι έφορη και είναι δυνατή η αποδοτική καλλιέργεια μιας μεγάλης ποικιλίας γεωργικών προϊόντων, από δημητριακά , όσπρια και ρύζι, μέχρι κηπευτικά , οπωροφόρα δένδρα και αμπέλια. Την παραγωγικότητα της κοιλάδας την ευνοούν και τα πολλά νερά της, ποτάμια και πηγές, καθώς και οι συχνές βροχοπτώσεις χειμώνα καλοκαίρι.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-00001Στα γύρω υψώματα της κοιλάδας του άνω Καλαμά, σώζονται ερείπια έξη αρχαίων πόλεων και ακροπόλεων που αποτελούσαν για τους Μολοσσούς που ήταν οι αρχαίοι κάτοικοι της κοιλάδας, ένα αμυντικό συγκρότημα κατά των επιδρομέων που θα επιχειρούσαν να μπουν σ’ αυτήν. Τα αρχαία βρίσκονται στις περιοχές Παλιογκρίμπιανη, στο  Σώσινο, στη Σιούτιστα , στο Δεσποτικό, στη Χρυσόρραχη και στο Λεπροβούνι.

Τα ίδια υψώματα αποδείχθηκαν σπουδαίες στρατηγικές θέσεις, και κατά τον ελληνοιταλικό πόλεμο του 1940 , όταν αποτέλεσαν φραγμό στον Ιταλικό στρατό.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0004Eπιστρέφουμε στο ξωκκλήσι όπου κάθε χρόνο οι ντόπιοι στη γιορτή των Αγίων Αναργύρων, διοργανώνουν μεγάλη γιορτή με παραδοσιακοούς χορούς και τραγούδια, και παίρνουμε τον κατηφορικό δρόμο πρός το χωριό Λίθινο.   Σε μικρή απόσταση από την λίμνη συναντάμε πολλές πηγές οι οποίες τροφοδοτούν τις καλιέργειες στον κάμπο.

Κοντά στις πηγές υπήρχαν παλαιότερα, εκτροφεία πέστροφας τα οποία έχουν εγκαταλειφθεί.

Στο σημείο αυτό ο Κασιδιάρης δεν δικαιολογεί το σημερινό του όνομα, αφού τα πλατάνια και οι αγριοκαστανιές δημιουργούν ΄μαζί με τις βαλανιδιές τα πουρνάρια τα σφενδάμια τα κέδρα και τις αγριαχλαδιές, πυκνό δάσος. Το παλαιότερο όνομα του  ήταν Σιούτιστα, αλλά οι κάτοικοι της περιοχής αρχικά σαν παρατσούκλι, επειδή πράγματι μια από τις πιο ψηλές κορυφές του είναι γυμνή από δένδρα και θάμνους, τον ονόμασαν Κασιδιάρη.

VASSILIS-LAPPAS-ODE-TO-NATURE-0025Καθώς ο κατακόκκινος ήλιος είναι έτοιμος να χαθεί πίσω από την κορυφογραμμή λίγο πιο ψηλά απ’το σημείο που βρισκόμαστε, και οι πλαγιές του ήμερου βουνού αρχίζουν να σκουραίνουν και να γεμίζουν με σκιές, ανηφορίζουμε γρήγορα προς τη λίμνη για να προλάβουμε την φωτογράφηση του Βάλτου με το τελευταίο φως της μέρας.

Τη μοναδική σιωπή του ορεινού τοπίου σπάζουν κατά διαστήματα, τα βατράχια της λίμνης και οι κρωξιές από τις πάπιες που κατευθύνονται πλέοντας ανάμεσα απ’τα νούφαρα και τις αγριοκαλαμιές προς τις φωλιές τους και μοιάζουν να αποχαιρετούν εμάς, τους παράξενους επισκέπτες , που τους τάραξαν τη γαλήνη.

[td_block_1 custom_title=»ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ » header_text_color=»#1e73be» header_color=»#ffffff» category_id=»59″ limit=»9″]

ΠΑΜΒΩΤΙΔΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0012 (1)ΠΑΜΒΩΤΙΔΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 

ΠΟΙΗΣΗ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Η. ΛΟΥΚΑΣ 

(Πρόεδρος Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος – ΕΔΣΤΕ)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_004Αυτή η λίμνη που όλο αλλάζει πρόσωπο ίδιο μ` αυτό που τρεμοπαίζει στων εραστών τα μάτια,  αυτή η λίμνη πρέπει να χει την παιδική μου ηλικία, όταν το θέρος μου κάλυπτε τη μνήμη με τις φωνές των τζιτζικιών.

 

 

 VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0017Το πρωινό στην Παμβώτιδα όλα ευφραίνονται κάτω από το χρυσό φως του ήλιου κι όλα έχουν ένα σημαντικό όνομα και μέσα σ` αυτό ανθοφορούνε.

 

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0018Ο πρώτος ίσκιος των δένδρωνμακρύς και διάφανος μια χρυσόσκονη σκορπιέται στον αγέρα  κι ο ήλιος ψηλά ρίχνει το φως του στην απεραντοσύνη σου και σε γιομίζει χρώματα και γλυκό ψίθυρο ζωής.

 

 

 VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_009Νιώθω τριγύρω μου τον έντονο παλμό σου από εκατομμύρια ζωές να κοχλάζουν σιωπηλά,  λιώνω δίπλα στα νερά σου που με ανανεώνουν και αισθάνομαι τη σιγή, τη λάσπη, τη ζεστή, την υγρασία.

 

 

  VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0015Το μεσημέρι τ` αγέρι σηκώνεται σαν στεναγμός βαρύς κι αναδεύει τα δένδρα με ψιθυρίσματα καλέστηκα κι ύστερα φεύγει στροβιλίζεται καταμεσίς στη λίμνη υψώνοντας μια σκάλα θεόρατη, φανταστική, μυστική.

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_009Μετά τ` αγέρι μισεύει μακριά και η λίμνη κοιμάται βαθιά σε έναν ύπνο χαύνωσης γιομάτο από πνεύματα του καταμεσήμερο, που τρελαίνονται στο φως, στο φως που πέφτει σαν μια αόρατη και σιωπηλή βροχή.

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_002 Βγαίνεις λίμνη μου, μέσα από την πορεία των άστρων, στης μέρας το φως και γίνεσαι γλυκός κυματιστός. χάνεις το σχήμα σου τις ωρεστις απογευματινές και εξέρχεσαι, σαν μύθος, σαν θρύλος, στ` ακρογιάλι.

 

 

 VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_001Αναπνέεις σιωπηλή και οι μνήμες σου, φως, ιδεόγραμμα των βράχων μιας ιστορίας πανάρχαιας,  ενώ στα έγκατα σου δίχως χρόνο κοιμάται η κυρά αφροσύνη κι ονειρεύεται.

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0011  Η Άμνια υγρασία και η άχρωμη επένδυση των σχημάτων, η απλούστευση των ωρών γοητεύουν, καθώς ο χρόνος είναι γιομάτος από ιστορία, όπου μερικοί παραλίμνια περπατώντας την ανιχνεύουν.

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0012 (1)  Περπατώ και  γω δίπλα σου ακροπατώντας στην όχθη σου την ανθρώπινη που με συντριβεί, μικραίνει ο κόσμος μου στου εσπερινού το μεγαλείο, πικρή η μνήμη μου, μικρός πόνος στους ήχους της νύχτας

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_008  Μας ενώνεις με τα μικρά σου κύματα και το νησάκι σου, τα σχοινιά που συγκρατούν τις βάρκες σου δένουν τις λέξεις στους κόμπους τους, τις λέξεις αγάπη, απόγνωση, προσευχή τις λέξεις που απευθύνουμε σε σένα .

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_007Καθισμένος στην όχθη σου θέλω να σε ρωτήσω, Παμβώτιδα, να γνωρίσω τα μυστικά σου, θέλω να σε ρωτήσω, η ψυχή μου επιθυμεί να σε ρωτήσει, λίμνη μου , τι ποθείς, προς τα πού γλιστράς, πως ζεις ?

 ΔΗΜΗΤΡΗΣ Η. ΛΟΥΚΑΣ

ΤΑ ΑΝΕΠΑΝΑΛΗΠΤΑ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΓΕΦΥΡΙΑ

Τα ανεπανάληπτα Ηπειρώτικα γεφύρια.

stone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPAS-07Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας
600_400_auto_100_unitedkingdom

 

Σπουδαιότατα έργα έχουν χτίσει οι μαστόροι της πέτρας στο διάβα των αιώνων.   Αρχοντόσπιτα και απλά ταπεινά σπίτια, εκκλησιές μικρές και μεγάλες με επιβλητικά καμπαναριά, μοναστήρια, σχολεία, μύλους, λιοτρίβια, νεροτριβές, χάνια, βρύσες κ.ά.

ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΠΕΤΡΙΝΟ ΓΕΦΥΡΙ ΑΓ. ΜΗΝΑ ΔΙΛΟΦΟ

Αλλά και γεφύρια μονότοξα ή πολύτοξα, μικρότερα ή μεγαλύτερα, χτισμένα κυρίως το 18ο και 19ο αιώνα. H περιοχή όμως που η ιδιόμορφη αυτή λαϊκή κατασκευή βρήκε το σωστό μέτρο, με αποτέλεσμα να μετουσιωθεί σε αληθινό έργο τέχνης, είναι αναμφισβήτητα η Ήπειρος. Ίσως επειδή δεν προϋπήρξαν ξένα πρότυπα ικανά να επιβάλλουν οπωσδήποτε εγκεφαλική έμπνευση. Ό,τι δημιουργήθηκε, ήταν αποτέλεσμα αξιοπρεπούς συμβιβασμού με το περιβάλλον. Έργα φημισμένων Ηπειρωτών μαστόρων, αποτελούν καταπληκτικά αρχιτεκτονικά μνημεία, δείγματα μιας πλούσιας λαϊκής κληρονομιάς στον τομέα της τέχνης της πέτρας. Κατασκευές τέλειες, συμμετρικές, αρμονικά δεμένες με το τοπίο, σταθερές και ανθεκτικές στο χρόνο και στις πολύ δύσκολες καιρικές συνθήκες. Οι χτίστες και όταν ακόμα έγιναν πολλοί, γνώριζαν τέλεια την τέχνη τους. Γιατί τη δουλειά την μαθαίνανε από μικρά παιδιά και από την αρχή. stone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPASΗ προαγωγή σε κάθε βαθμίδα ήταν σταδιακή και κάτω από το άγρυπνο μάτι του πρωτομάστορα. Πέρα από αυτό, επειδή έχτιζαν κατά ζευγάρια, ο έξω (ο καλύτερος) θα πρέπει να νοιαζόταν για το πώς χτίζει ο μέσα, γιατί έχτιζαν και έδεναν τον τοίχο μαζί. Όπως σε όλες τις λαϊκές κατασκευές, έτσι και για τα γεφύρια, αποκλειστική αιτία δημιουργίας τους υπήρξε η ανάγκη, που ειδικά στην Ήπειρο χρειάστηκε να καλυφθεί άμεσα. Tο ανέλαβαν επιδέξιοι ντόπιοι μαστόροι που η φήμη τους ξεπερνούσε τα όρια της τότε Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, κατορθώνοντας, τελικά, να «στήσουν» γεφύρια, μικρά αριστουργήματα, που εξακολουθούν και σήμερα να ενώνουν όχθες ποταμών και χειμάρρων.
stone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPAS-04H Ήπειρος αποτελεί ίσως το ορεινότερο τμήμα του ελληνικού εδάφους. Aπό τα 9.203 τετρ. χιλιόμετρα της έκτασής της, τα 8.313 καλύπτονται από ψηλά βουνά. Εδώ άλλωστε βρίσκεται η σπουδαιότερη και ψηλότερη οροσειρά, η Πίνδος, που αποτελεί το φυσικό όριο της περιοχής με τη Mακεδονία και τη Θεσσαλία. O Γράμμος, λοιπόν, με υψόμετρο 2.520, ο Σμόλικας 2.637, η Tύμφη 2.497, η Tσούκα. 1672, το Περιστέρι 2.295, τα Tζουμέρκα 2.469, όλα μέλη της οροσειράς της Πίνδου, συμπληρώνονται από τον Tόμαρο 1.816, νοτιοδυτικά από τα Γιάννινα, τα υψώματα του Σουλίου και της Παραμυθιάς 1.658, το Μιτσικέλι 1.810 και άλλα μικρότερα. Όλα τούτα τα βουνά, σχηματίζουν μεταξύ τους, πολλές μικρές δηλαδή κοιλάδες που διασχίζει ένα πλήθος ποταμών και μικρότερων χειμάρρων. Tα νερά πάντα τρέχουν άφθονα, γιατί η περιοχή είναι από τις βροχερότερεςstone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPAS-03 της χώρας, ενώ το χιόνι αποτελεί συνηθισμένη εικόνα σχεδόν όλο το χρόνο. Σαν πιο σημαντικά ποτάμια μπορούμε να αναφέρουμε τον Aώο, με δύο παραποτάμους το Σαραντάπορο και το Bίκο (Bοϊδομάτης), τον Kαλαμά (Θύαμις), τον Aχέροντα, το Λούρο, το Δρίνο και τον ‘Αραχθο.
O Aχελώος, ξεκινώντας λίγο πιο κάτω από το Mέτσοβο, οριοθετεί την Ήπειρο από τη Θεσσαλία, για να καταλήξει στο Iόνιο.

Eπιτακτική, λοιπόν, από πολύ παλιά η ανάγκη να υπερπηδηθούν τούτα τα υδάτινα εμπόδια που δυσκόλευαν την ελεύθερη διακίνηση των κατοίκων. Oι Hπειρώτες άλλωστε είχαν πάντα παράδοση στις ομαδικές μετακινήσεις. Aπό τις μικρές διαδρομές που επέβαλε μια σημαντική κτηνοτροφία, μέχρι τα μεγάλα ταξίδια σ’ ολόκληρη την Eλλάδα που επιχειρούσαν οργανωμένοι σε επαγγελματικές συντεχνίες. Aπό εδώ ξεκινούσαν φορτωμένα, και πολλά από τα περίφημα καραβάνια των Kυρατζήδων που είχαν για προορισμό τη Bιέννη, το Bουκουρέστι, ακόμη και τα βάθη της Aνατολής.
stone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPAS-01Δομικό υλικό είναι η πέτρα, η οποία πρέπει να είναι ομοιογενής, συμπαγής και ανθεκτική, να μην έχει ρωγμές και να μην αποσαθρώνεται με το νερό ή τον αέρα. Στην Ήπειρο χρησιμοποιείται κυρίως σχιστόλιθος, πέτρωμα που αφθονεί στην περιοχή. Ως συνδετικό κονίαμα χρησιμοποιείται το κουρασάνι, το οποίο διαφοροποιείται ανά περιοχή και ανά γεφύρι. Βασικά συστατικά του είναι ο σβησμένος ασβέστης, το νερό, το χώμα και το κεραμίδι. Συχνά στο μίγμα προστίθεται και ελαφρόπετρα, ξερά χόρτα, ασπράδια αυγών και τρίχες ζώων, τα οποία λειτουργούν ως ενισχυτικές ίνες. Το πάχος του κονιάματος είναι μικρό, δεδομένης της μικρότερης, συγκριτικά με την πέτρα, αντοχής του, η οποία επίσης μειώνεται με το χρόνο. Για την κατασκευή του, αρχικά στήνεται ο ξυλότυπος. Το χτίσιμο ξεκινά ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές, της βάσης του γεφυριού, και προχωρά σταδιακά προς την κορυφή, διαμορφώνοντας το τόξο. Στην κορυφή του τόξου τοποθετείται η πέτρα «κλειδί». stone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPAS-07Στη συνέχεια χτίζεται το γέμισμα του γεφυριού, επάνω στο τόξο, το οποίο γίνεται από ξηροδομή (χωρίς κονίαμα). Το γεφύρι κατασκευάζεται έτσι ώστε να αντέχει στην πίεση του νερού. Σημαντικό στοιχείο στην κατασκευή αποτελεί η θεμελίωση. Χρησιμοποιούνται πέτρες μικρού μεγέθους, εκτός από εκείνες οι οποίες χρησιμοποιούνται στα σημεία της έδρασης στους βράχους, οι οποίες είναι μεγαλύτερες. Οι σκαλωσιές κατασκευάζονται έτσι ώστε να ελαττώνονται οι παραμορφώσεις του τόξου και ο χρόνος κατασκευής του γεφυριού, αλλά και να ελαχιστοποιείται ο απαιτούμενος όγκος ξυλείας.
Τα γεφύρια τοποθετούνται στα σημεία όπου το ποτάμι στενεύει και υπάρχουν πολλά και στέρεα βράχια.

stone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPAS-011Τα γεφύρια διαφέρουν ως προς τη μορφή τους. Διαφέρουν σε μέγεθος και σε αριθμό τόξων. Τα τόξα μπορεί να είναι ένα, δύο, τρία ή περισσότερα, ημικυκλικά ή οξυκόρυφα και χαρακτηρίζουν κάθε γεφύρι. Προκύπτουν από το πλάτος του ποταμού (όταν το πλάτος είναι μικρό αρκεί ένα μόνο τόξο για να γεφυρωθεί η απόσταση), αλλά και από τη δημιουργικότητα του μάστορα. Εκτός από τα βασικά τόξα υπάρχουν και μικρότερα τόξα ή καμάρες που ελαφραίνουν την κατασκευή και επιτρέπουν τη γρήγορη διέλευση του νερού σε περίπτωση πλημμύρας του ποταμού (ανακουφιστικά τόξα). Το πλάτος τους είναι περίπου 2μ. και η επιφάνειά τους είναι καλυμμένη με πέτρα, διαμορφωμένη όπως τα καλντερίμια. Στα πλάγια του γεφυριού κατασκευάζονταν πεζούλια για την προστασία των περαστικών. Τα πεζούλια διαμορφώνονται με στενόμακρες πέτρες (αρκάδες), τοποθετημένες κάθετα στην επιφάνεια του λιθόστρωτου. Συχνά δίπλα σε κάθε γεφύρι υπήρχε και κάποιο κτίσμα (μύλος ή χάνι).

stone-bridges-of-epirus-VASSILIS-LAPPAS-010Το χτίσιμο ενός γεφυριού ήταν δύσκολο έργο και συχνά πολλά γεφύρια καταστρέφονταν (από τη δύναμη του νερού, από κατασκευαστικά λάθη) και τα έφτιαχναν από την αρχή. Αυτό γεννούσε το φόβο και την αγωνία στους μαστόρους, απέναντι στο απρόοπτο και το άγνωστο. Αναπάντεχα γεγονότα που συνέβαιναν κατά τη θεμελίωση, μεγάλων κυρίως έργων, η πίστη ότι υπάρχουν δαιμονικά στοιχεία και εχθρικοί δράκοι στο χτίσιμο, που ζητούσαν ικανοποίηση, έκαναν τους μαστόρους αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο, προληπτικούς. Έτσι στοίχειωναν το έργο με θυσίες εξιλέωσης της άγνωστης δύναμης. Επίσης ιστορικά στοιχεία μαρτυρούν πολλές ανθρωποθυσίες, στην Ευρώπη, κατά την ανοικοδόμηση γεφυριών. Εκτός από την προφανή λειτουργική τους ιδιότητα, τα γεφύρια είχαν και συμβολική αξία – σύμβολο αφοσίωσης (να γένω γης να με πατάς, γιοφύρι να διαβαίνες).

 

ΙΩΑΝΝΙΝΑ ¨Ηπειρώτικο Κόσμημα»

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-10002ΙΩΑΝΝΙΝΑ   » ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΚΟΣΜΗΜΑ»

 

Κείμενο: Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία: Βασίλης  Λάππας

 

 

    Βραδιάζει  στο  οροπέδιο  των  Ιωαννίνων  και  μεις  μετά  από  ένα  κοπιαστικό  ταξίδι  έξη  ωρών , ετοιμαζόμαστε  να  γευθούμε  το  σήμερα  μιας  πόλης , που  την  γνωρίζουμε  κυρίως  από  τους  θρύλους  και  τους  μύθους  που την  τυλίγουν.

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-0002Το  Μιτσικέλι  έχει  αρχίσει  να  παίρνει  ένα  μουντό  σκούρο  χρώμα ,  ο  ήλιος  έχει  πριν  λίγη  ώρα  βυθιστεί  στη  δύση  του  και  οι  δρόμοι  των  Ιωαννίνων  αρχίζουν  να  φωτίζονται  και  να  φαίνονται  διαφορετικοί , καθώς   το  κατευθυνόμενο  φως  τονίζει  τα  πανέμορφα  κτίρια  της  παλιάς  πόλης , όσα  έχουν  απομείνει  από  την  επιθετική  τσιμεντοποίηση  των  τελευταίων  δεκαετιών.

Αφήνουμε  για  την  άλλη  μέρα  την  περιπλάνησή  μας  στα  ίχνη  του  παρελθόντος  και  ακολουθούμε  το  βουερό  μελίσσι  του   φοιτητόκοσμου  που  έχει  πλημμυρίσει  τις  πλατείες  και  τα  παραλίμνια  καφέ, δίνοντας  μια  ξεχωριστή  ζωντάνια  στη  πόλη.

Βαδίζουμε  αργά  στη  προκυμαία  απολαμβάνοντες  τις  χρυσές  αντανακλάσεις  των  νερών  της  λίμνης  Παμβώτιδας , καθώς  την  φωτίζουν  τα  πολύχρωμα  λαμπιόνια  των  μαγαζιών , που  απλώνονται  δίπλα  στο  τείχος  του  κάστρου

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-00018Η  πρώτη  μας εντύπωση  απ’  τα  Γιάννενα  είναι  ότι  βρισκόμαστε  σε  μια  ζωντανή, κοινωνική  και  ακμάζουσα  πόλη.

Πράγματι  ο  παραλιακός  δρόμος  της  ανατολικής  πλευράς  του  κάστρου  σφίζει  από  ζωή, καθώς  πλήθος  περιπατητών , όλων  των  ηλικιών , κάνει  την  βραδυνή  βόλτα  του.

Ρουφώντας  τη  μαγεία  του  σούρουπου , που  μας  κυκλώνει  καθώς  κυλάει  από  το  Μιτσικέλι  πάνω  στα  νερά , αναρωτιόμαστε  πως  θα  ήταν  τα  Γιάννενα  χωρίς  τη  λίμνη. Σίγουρα  θάχαν  λιγότερη  ιστορία  και  προ  πάντων   λιγότερη  ποίηση.

Παμβώτις, η  λίμνη  των  Ιωαννίνων  και  της  Κυρά  Φροσύνης  που  έχει  εμπνεύσει  πολλούς  δημιουργούς  με  τις  ανυπέρβλητες  ομορφιές  της, τους  θρύλους  της  και  τις  παραδόσεις  που, από  τα  βάθη  του  χρόνου, τη  συντροφεύουν.

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-00013Μια  λίμνη, γνώριμη  οικεία  και  φιλική  που  πολλοί  ακόμα  και  ντόπιοι, αγνοούν  το  όνομά  της, συντροφεύει μες  στους  αιώνες  την  πόλη , με  τους  ψαράδες  της ,  τους  κυνηγούς  της  και  το  πανέμορφο  Νησί  της.

Χαμένοι  στις  εικόνες  που  δημιουργεί  ο  συνδιασμός  του  βουνού , της  λίμνης  και  του  κάστρου, με  ξάφνιασμα  ευχάριστο  αντιλαμβανόμαστε  ανάμεσα  στα  <<δασιά  τα  πλατάνια  του  Μώλου>> , την  ύπαρξη  δώδεκα  μεγάλων  σύγχρονων  μαρμάρινων  γλυπτών  να  κοσμούν  την  παραλία.

Τα  έργα  τα  σμίλεψαν  επί  τόπου  πριν  λίγα  χρόνια  δώδεκα  καλλιτέχνες, στην  πλειοψηφία  τους  ηπειρώτες.

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-00014Η  λίμνη  των  Ιωαννίνων  και  το  κάστρο, έχουν  χαρακτηριστεί, όχι  άδικα , ως  μια  από  τις  ωραιότερες  γωνιές  της  Ελλάδας,  ωστόσο  το  φυσικό  αυτό  κάλος  απειλείται,  όπως  μας  πληροφόρησαν  αρκετοί  Γιαννιώτες , από  τους  ρύπους  και  τα  απόβλητα  που  συσωρεύονται  στο  βυθό  της  Παμβώτιδας.

<<Γαλαζοπράσινη  και  βαθειά, δίπλα  στη  μικρή  πόλη, απλώνεται  η  λιμνη. Μέσα  στα  νερά  της  καθρεφτίζει  τα  ψηλά  τα  τείχια…..πίσω  απ’ την  ανατολική  πλευρά  του  κάστρου, στην  άκρη  άκρη  της  λίμνης, πάνω  στην  όχθη  της, βρισκόταν  ο  μαχαλάς   των  ταμπάκικων…>>. Ετσι  περιγράφει  τον  χώρο  που  βρισκόμαστε  ο  Δημήτρης  Χατζής  στο  διήγημά  του  Ο  Σιούλας  ο  Ταμπάκος.

Ρωτώντας  μάθαμε  πως  σήμερα  πια  τα  παλιά  ταμπάκικα,τα  εργαστήρια  κατεργασίας  δέρματος, δεν  υπάρχουν.

Αλλα  γκρεμίστηκαν  και  άλλα  έγιναν  καφέ  και  εστιατόρια , σε  σημείο  μάλιστα  η  περιοχή  να  μοιάζει  με  τις  γειτονιές  του  Ψυρρή  στην  Αθήνα

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-00017Την  άλλη  μέρα , με  το  χάραμα ,  συναντηθήκαμε  στην  πλατεία  Πύρρου, στην  οποία  βρίσκεται  το  άγαλμα  του  Βενιζέλου  και  τα  κτίρια  της  Νομαρχίας  και  του  Δικαστικού  Μεγάρου.

Η  υγρή  πρωϊνή  αύρα  που  έρχεται  απ’την  Παμβώτιδα , μας  περονιάζει .

Κατηφορίζουμε  την  οδό  Αβέρωφ  και  φθάνουμε  στην  κεντρική  πλατεία  της  25ης  Μαρτίου , με  προορισμό  το  πάρκο  Λιθαρίτσα  απ’το  οποίο  η  θέα  προς  τη  λίμνη  είναι  πολύ  καλή, ιδανικό  σημείο  για  φωτογράφηση.

Το  φρουριακό  συγκρότημα  της  Λιθαρίτσας , κτίστηκε  από  τον  Αλή  Πασά  στα  1807-1808  στη  θέση  παλαιότερου  μεσαιωνικού  οχυρού.

Ο  Αλής  είχε  κατασκευάσει  τρία  ανάκτορα  στη  Λιθαρίτσα, ένα  για  τον  εαυτό  του  και  τα  άλλα  δύο  για  τους  γιούς  του , Μουχτάρ  και  Βελή.

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-00012Τα  σεράγια  είχαν  εντυπωσιάσει  τους  ξένους  περιηγητές  που  πέρασαν  από  την  περιοχή, Γουλιέλμο  Μαρτίνο Ληκ  και  Ερρίκο  Χόλλαντ, που  τα  περιέγραψαν  με  θαυμασμό  στα  οδοιπορικά  τους. Σήμερα  διασώζονται  τα  υπόγεια  και  τα  τείχη  του  φρουρίου , που  αναστηλώθηκαν  από  τον  ιδρυτή  της  Εταιρείας  Ηπειρωτικών  Μελετών, Κώστα  Φρότζο.

Στα  δεξιά  μας  μέσα  σ’ένα  καταπράσινο  πάρκο  που  είναι  η  πλατεία  25ης  Μαρτίου, στη  θέση  που  υπήρχε  κάποτε  το  ανάκτορο  του  Βελή, βρίσκεται  σήμερα  το  Αρχαιολογικό  Μουσείο  Ιωαννίνων, έργο  του  αρχιτέκτονα  Αρη  Κωνσταντινίδη, σχεδιασμένο  το  1965, το  οποίο  είναι  ένα  χαρακτηριστικό  δείγμα  της  μοντέρνας  αρχιτεκτονικής  στη  χώρα  μας.

Στο  μουσείο  εκτίθενται  συλλογές  ευρημάτων  από  πολλές  περιοχές  της  Ηπείρου, την  Καστρίτσα, την  Δωδώνη, το  Νεκρομαντείο  του  Αχέροντα, τον  Κοκκινοπηλό  και  το  Ασπροχάλικο , όμως  εμείς  δεν  μπορέσαμε  να  το  επισκεφθούμε  καθώς  γίνονται  αυτή την  περίοδο  εργασίες  αναδιαμόρφωσης  και  επέκτασης  του  κτιρίου.

Τα  Ιωάννινα  εμφανίζονται  για  πρώτη  φορά  σε  έγραφο  του  Πατριαρχείου  τον  9ο  αιώνα  ως  επισκοπή, ωστόσο  έχουν  διατυπωθεί  απόψεις  ότι  η  πόλη  δημιουργήθηκε  από  τον  αυτοκράτορα  Ιουστινιανό.

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-00011Τον  13ο  αιώνα  ήταν  σημαντική  πόλη  του  Δεσποτάτου  της  Ηπείρου  και  γνώρισε  μεγάλη  οικονομική  ανάπτυξη  που  συνεχίστηκε  και  τους  επόμενους  αιώνες.Το  1430  παραδόθηκαν  κατόπιν  συμφωνίας  στους  Τούρκους  και  στα  τέλη  του  18ου  και  αρχές  του  20ου  αιώνα , έγιναν  το  κέντρο  της  ηγεμονίας  του  Αλή  πασά , περίοδος  κατά  την  οποία  παρουσιάζουν  την  μεγαλύτερη  οικονομική  και  πνευματική  τους  άνθιση.

Το  Κάστρο, τα  μοναστήρια  του  Νησιού  της  λίμνης  με  τις  θαυμάσιες  τοιχογραφίες , τα  τζαμιά, η  Εβραϊκή  Συναγωγή,και  τα  παλιά  αρχοντικά  είναι  μάρτυρες  αυτής  της  ακμής.

Καθώς  βαδίζουμε  στην  οδό  Αβέρωφ, παρατηρούμε  δεξιά  και  αριστερά  μας  τα  μαγαζιά  με  τα  είδη  λαϊκής τέχνης , κυρίως  αργυροχρυσοχοϊας  και  χαλκουργίας , τεχνών  με  παράδοση  αιώνων  στην  Ηπειρο.

VASSILI-LAPPAS-IOANNINA-00016Στο  τέλος  της ,  φθάνουμε  στο  Κορμανιό, την  είσοδο  του  κάστρου των  Ιωαννίνων,που η  σημερινή  του  μορφή , είναι  στο  μεγαλύτερο  μέρος  του, έργο  της  εποχής  της  τουρκοκρατίας, με  ενσωματωμένες  παλαιότερες  βυζαντινές  οικοδομικές  φάσεις.

Μπαίνοντας  μέσα  στο  Κάστρο  βλέπουμε  πως  υπάρχουν  δύο  ακροπόλεις. Στην  βορειοανατολική  που  παλαιότερα  ήταν  κτισμένα  τα  ανάκτορα  των  βυζαντινών  ηγεμόνων της  πόλης, σήμερα  δεσπόζει  το  τζαμί  του  Ασλάν  πασά, κτίσμα  του  1618, που  σήμερα  λειτουργεί  ως  Δημοτικό  Μουσείο.

Η  δεύτερη  ακρόπολη νοτιοανατολικά , είναι  γνωστή  ως  Ιτς  Καλέ , δηλαδή  εσωτερικό  φρούριο. Στο  κέντρο  της  και  στη  θέση  που  βρίσκονταν  τον  19ο  αιώνα  τα  σεράγια  του  Αλή  πασά  σήμερα  υπάρχει  το  Βυζαντινό  Μουσείο  και  κοντά  σ’αυτό  το  Φετιχέ  τζαμί  και  ο  τάφος  του  Αλή  πασά.

Μέσα  στο  Κάστρο  ανάμεσα  στα  σπίτια  του  οικισμού σώζονται , η  τούρκικη  βιβλιοθήκη, η  παλιά  Εβραϊκή  Συναγωγή  της  άλλοτε  πολυπληθούς  εβραϊκής  κοινότητας, ερείπια  βυζαντινών  λουτρών, το  σπίτι  του  πασά  Καλού  και  το  Σουφαρί  Σαράϊ.

Αφήνουμε  το  κάστρο   και  κατευθυνόμαστε  δυτικά , ανηφορίζοντας  προς  τον  κατάφυτο  από  πεύκα  λόφο  της  Εταιρείας  Ηπειρωτικών  Μελετών.H  εικόνα  της  πόλης  της  λίμνης  και  του  ορεινού  όγκου  του  Μιτσικελιού  από  εδώ  είναι  τόσο  εντυπωσιακή  που  νοιώθουμε  απόλυτα  τον  Αγγελο  Σικελιανό  όταν  έγραφε  <<Τα  Γιάννενα!Τα  Γιάννενα!Τα  πόθησε  η  ψυχή  μας>> . Πάνω  στο  λόφο  υπάρχει  τουριστικό  περίπτερο  και  υπαίθριο  θέατρο  που  τα  καλοκαίρια  φιλοξενούν  πολλές  εκδηλώσεις.

Γυρνάμε  πάλι  στo  κέντρο με  τις  τρεις  συνεχόμενες  πλατείες, 25ης  Μαρτίου, Δημοκρατίας  και  Πύρρου , μπαίνουμε  δεξιά  στο  εμπορικό  κέντρο, με  τα  μικρά  χαμηλά  μαγαζιά  και  τους  στενούς  δρόμους  και  απολαμβάνουμε  εικόνες  από  τα  παλιά  Γιάννενα .

Καθώς  περιπλανιόμαστε  στη  πόλη  ανακαλύπτουμε  διάσπαρτα , πολλά   παραδοσιακά  κτίσματα  αρχοντικά  Ηπειρώτικης   αρχιτεκτονικής, αλλά

και  πολλά  νεοκλασικού  ρυθμού .

Τα  παλιά  σπίτια   των  Ιωαννίνων  είναι  συνήθως  διώροφα  και  έχουν  τον  πρώτο  όροφο  ξύλινο, ενώ  ο  δεύτερος  προεξέχει  και  στηρίζεται  σε  <<σαχνισί>>,(ξύλινα  φουρούσια).

Ή  ξύλινη  στέγη  καλύπτεται  με  κεραμίδια  η  λίθινες  πλάκες  και  επίσης  προεξέχει  πάνω  από  τον  δεύτερο  όροφο.

Oι  συνοικίες  που  σώζονται  τα  περισσότερα  παραδοσιακά  Γιαννιώτικα  σπίτια  είναι  το  Κάστρο, η  Καραβατιά ,  το  Αρχιμανδρείο, τα  Λακώματα  και  το  Αϊδόνι.

Η  πόλη  των  Ιωαννίνων  μετά  τη  δολοφονία  του  Αλή  στα  1822  από  τα  σουλτανικά  στρατεύματα, πέρασε   μια  περίοδο  παρακμής  και  μαρασμού.

Γρήγορα  όμως  ήρθε  η  ανασυγκρότηση. Πρωτεύοντα  ρόλο  στην  καινούργια  πορεία  έπαιξαν  οι  μεγάλοι  Ηπειρώτες  ευεργέρτες , αφού  με  τα  χρήματά  τους  κτίστηκαν  εκπαιδευτήρια  όπως  η  Ζωσιμαία  σχολή και  κοινωφελή  ιδρύματα, όπως  το  Νοσοκομείο  Χατζηκώστα, η  Παπαζόγλειος  υφαντική  σχολή  κ.α. Οι  δωρεές  των  αποδήμων  Ηπειρωτών(Αρσάκης, Τοσίτσας, Ζάππες, Ζωγράφοι,

Μπάγκας, Γεννάδιοι, Μελάς, Καπλάνης, Ριζάρηδες, Ζωσιμάδες)  κράτησαν  όρθια  όχι  μόνο  τα  Γιάννενα, αλλά  και  την  ελεύθερη  Ελλάδα  τους  δύσκολους  χρόνους  του  19ου  και  των  αρχών  του  20ου  αιώνα.

Οι  παλαιοί  Γιαννιώτες   ήταν  σπουδαίοι  έμποροι , γουναράδες, βυρσοδέψες, αργυροχόοι, χρυσοκεντητές  και  κηροποιοί.

Από  τον  18ο  αιώνα  άρχισαν  να  ταξιδεύουν  παντού  και  να  έρχονται  σε  επαφή  με  τα  μεγάλα  κέντρα  της  Ευρώπης.

Παράλληλα  άρχισε  να  αναπτύσσεται  και  η  τάξη  του  πνεύματος  και  των  τεχνών,  που  έκαναν  τα  Γιάννενα,<<…πρώτα  στα  γρόσια  και  στα  γράμματα>>,  όπως  λέει  το  λαϊκό  δίστιχο.

Η  ευμάρεια  αυτή  είχε  σαν  αποτέλεσμα  να  χτιστούν  στην  πόλη  πραγματικά  αρχοντικά   που  όμοιά  τους  δεν  υπήρχαν  σε  όλη  την  Ελλάδα  όπως  διαπίστωσαν  και  οι  ξένοι  περιηγητές  που  είχαν  περάσει  αυτήν  την  περίοδο  από  την  περιοχή.

Η  πυρκαγιά  όμως  που  προξένησε  ο  πολιορκημένος  Αλή  πασάς  για  να  ελέγχει  τις  κινήσεις  των  στρατευμάτων  του  Σουλτάνου, αποτέφρωσε  κυριολεκτικά  την  πόλη. Κανένα  αρχοντικό  δεν  διασώθηκε  καθώς  ήταν  κατασκευασμένα  κυρίως  από   ξύλο  και  δεν  άντεξαν  στη  μανία  της  φωτιάς.

Από  το  1830  οι  Γιαννιώτες,  με  μεθοδικότητα  άρχισαν  να  ανοικοδομούν  και  πάλι  την  πόλη  τους . Στη  θέση  των  παλιών  μεγάρων,  χτίζονται, με  το  ίδιο  συνήθως  σχέδιο,  τα  ονομαστά  αρχοντικά  των  Ιωαννίνων  του  19ου  αιώνα.

Η  αρχιτεκτονική  που  χαρακτηρίζει  την  περίοδο  αυτή  είναι  το  πάντρεμα  της  βυζαντινής  παράδοσης , με  πολλά  ανατολίτικα  στοιχεία.

Ομως  τα  Γιάννενα  είχαν  την  τύχη  προς  το  τέλος  του  19ου  αιώνα  να  εγκατασταθεί  σ’αυτά  ο  νεαρός  αρχιτέκτονας,  Περικλής  Μελίρρυτος, ο  οποίος  με  τη  φλόγα  της  νιότης  του  και  το  πάθος  της  δημιουργίας,  έβαλε  ανεξήτιλη  τη  σφραγίδα  του  στην  αρχιτεκτονική  ιστορία  της  πόλης.

Ενθερμος  υποστηρικτής  του  νεοκλασικισμού, σχεδίασε  πολλά  δημόσια , εκκλησιαστικά και  ιδιωτικά  κτίρια, αρκετά  από  τα  οποία  διασώθηκαν.

Μετά  από  αρκετή  περιπλάνηση  στα  στενά  της  παλιάς  αγοράς  και  αφού  εντοπίσαμε  τα  παραδοσιακά  κτίσματα,  αλλά  και  τα  απομεινάρια  των  παλαιών  κραταιών  συντεχνειών, γυρνάμε  στην  κεντρική  πλατεία  της  πόλης.

Μροστά  μας  υψώνεται  ο  πύργος  του  ρολογιού,  ένα  μίγμα  νεοκλασικού, μεσογειακού  και  ανατολίτικου  ρυθμού,  που  φιλοξενεί  στην  κορυφή  του  το  πασίγνωστο  ρολόϊ  των  Ιωαννίνων,  στολισμένο  με  τέσσερις  ωραιότατες  κρήνες  στις  πλευρές  του.

Ο  πύργος  έγινε  το  1905  με  ανάθεση  του  Οσμάν  πασά  στον  Περικλή  Μελίρρυτο,  ο  οποίος χρησιμοποίησε  χτίστες  της  Κόνιτσας, της  Βούρμπιανης  και  της  Καστάνιανης.

Σε  ελάχιστο  χρόνο  το  μνημείο  στήθηκε, όχι  στο  σημείο  που  είναι  σήμερα,  αλλά  στο  κέντρο  της  κάτω  πλατείας. Η  μεταφορά  του  και  το  στήσιμο  στη  τωρινή  του  θέση  έγινε  λίγο  αργότερα  από  τον  ίδιο  τον  Μελίρρυτο  και  από  τότε   έχει  γίνει  το  σύμβολο  της  πόλης.

Στην  ίδια  πλατεία , της  25ης  Μαρτίου  δεν  παραλείπουμε  να  επισκεφθούμε  την  εκκλησία  του  Αγίου  Αθανασίου, την  Μητρόπολη  των  Ιωαννίνων  με  το  ξυλόγλυπτο  τέμπλο.Στο  διπλανό  παρεκκλήσι  βρίσκεται  ο  τάφος  του  Νεομάρτυρα  Αγίου  Γεωργίου  των  Ιωαννίνων που  μαρτύρησε  το1838,  με  τοιχογραφίες  από  το  μαρτύριό  του.  Το  κτίριο  της  Ζωσιμαίας  βιβλιοθήκης  στο  κέντρο  της  πόλης   που  είναι  και  σήμερα  μια  από  τις  καλύτερες  περιφερειακές  βιβλιοθήκες  της  χώρας  είναι  και  αυτό  έργο  του  Μελλίρυτου.

Η  ανέγερση  του  κτιρίου  χρονολογείται  στις  αρχές  του  αιώνα. Ηταν  μονώροφο  και  αρχικά  σχεδιάστηκε  για  Δημοτικά  Λουτρά. Αργότερα  αναμορφώθηκε  και  προστέθηκε  ένας  όροφος  για  να  στεγάσει  τη  βιβλιοθήκη.

Ενα  από  τα  πιο  αντιπροσωπευτικά  έργα  του  επίσης, είναι  το  Ταχυδρομείο  στη  γωνία  28ης  Οκτωβρίου  και  Μάρκου  Μπότσαρη το  οποίο  αφού  γλίτωσε  την  κατεδάφηση  το  1975, αποκαταστάθηκε  στην  αρχική  του  μορφή  το  1985.

Πρόκεται  για  συμμετρικό  διώροφο  κτίριο  του  1905, με  προσεγμένη  κατασκευή, επιλεγμένα  νεοκλασικά  στοιχεία, κεντρικό  αέτωμα  και  κορινθιακά  επίκρανα  στις  γωνίες  των  ορόφων το  οποίο  είναι  ένα  κόσμημα  για  την  πόλη.

Για  να  σχεδιάσει  το  κτίριο  της  Ζωσιμαίας  Σχολής, ο  Μελίρρυτος, συνειδητά  αντέγραψε  την  πρόσοψη  του  Πανεπιστημίου  της  Αθήνας, που  είχε  σχεδιάσει  ο  Χάνσεν  από  το  1841. Το  έκανε  αυτό  συμβολικά  για  να  καταδείξει  ότι  η  Ζωσιμαία  Σχολή  ήταν  ίδρυμα  πανεπιστημιακού  επιπέδου. Σήμερα  το  ιστορικό  κτίριο  στεγάζει  σχολεία  της  Μέσης  Εκπαίδευσης.

Αλλα  γνωστά  νεοκλασικά  του  Μελίρρυτου  είναι  το  Οικοτροφείο  Θηλέων  στο  λόφο  Βελισσαρίου  και  πιθανώς  το  θέατρο <<Ολύμπια>>, στην  οδό  Ανεξαρτησίας.

Αφήνουμε  την  περιπλάνησή  μας  στα  νεοκλασικά  των  Ιωαννίνων  και  κατευθυνόμαστε  στην  καρδιά  της  παλιάς  αγοράς, στην  οδό  Στουρνάρα, που  είναι  ο  μοναδικός  δρόμος  που  σώθηκε  από  την  πυρκαγιά  του  1869.

Εδώ  μπορούμε  να  φανταστούμε  πως  περίπου  ήταν  η  εικόνα  της  πόλης  επί  τουρκοκρατίας  καθώς  ήταν  και  ο  δρόμος  που  στέγαζε  τα  καταστήματα  με  τα  ακριβά  και  πολύτιμα  εμπορεύματ,  κυρίως  κοσμήματα  και  χειροτεχνήματα.

Η  κάθε  συντεχνία  στα  Γιάννενα  είχε  το  δικό  της  δρόμο  που  συγκέντρωνε  τα  μαγαζιά  της. Η  οδός  Ζάππα  έχει  το  προνόμιο  να  είναι  η  μοναδική  που  φιλοξενεί  και  σήμερα  καταστήματα , που  η  ιστορία  τους  χάνεται  στο  βάθος  του  χρόνου.Ειναι  η  οδός  των <<καλατζήδων>>, των <<χαλκωματάδων>> και  των  <<ορειχαλκουργών>>.

Οι  τεχνίτες  αυτοί  δημιούργησαν  στα  Γιάννενα  μια  ανεκτίμητη  παράδοση  με  μια  δύσκολη  τέχνη  που  συνεχίζει  και  σήμερα  να  ακμάζει  στην  Ηπειρωτική  πρωτεύουσα.

Στους  κεντρικούς  δρόμους , σε  κάθε  βήμα  συναντάμε  πολλά  εργαστήρια  αργυροχοίας, μια  ακόμη  τέχνη  με  παράδοση  στην  Ηπειρο.

Η  αργυροχοία  ακμάζει  την  περίοδο  του  Δεσποτάτου  της  Ηπείρου, τη  μεγάλη  της  όμως  άνθιση  τη  γνώρισε  το  18ο  και  τον  19ο  αιώνα, εποχή  που  τα  Γιάννενα  είχαν  αναδειχθεί  σ’ένα από  τα  μεγαλύτερα  εμπορικά  και  καλλιτεχνικά  κέντρα  των  Βαλκανίων.Οι  Γιαννιώτες  τεχνίτες, αντλώντας  έμπνευση  από  τα  έργα  της  αρχαίας  ελληνικής  παράδοσης  και  της  βυζαντινής  τέχνης, σε  συνδιασμό  με  την  ηπειρώτικη  καλαισθησία, έκαναν  έντονη  την  παρουσία  τους στην  ιστορία  της  Ελληνικής  Αργυροχοίας.

Η  ιδιαιτερότητα  της  Γιαννιώτικης  τεχνικής, εκφράζεται  κυρίως  με  τους  τρόπους  κατασκευής, όπως  είναι  το  σφυρήλατο,το  φουσκωτό  η  σκαλιστό, το  συρματερό  η  φελιγκράν  και  το  σαβάτι. Σήμερα  στα  Γιάννενα  οι  αργυροχόοι  εξακολουθούν  να  δημιουργούν  τα  χειροποίητα  προϊόντα  υψηλής  ποιότητας  και  τελειότητας  εφάμιλης  του  παρελθόντος.

Στα  χρόνια  του  μεσοπολέμου  η  πόλη  είχε  πολύ  μικρή  εξέλιξη. Το  1928  στα  Γιάννενα  κατοικούν  21500  κάτοικοι, ενώ  ο  τουρκικός  πληθυσμός  έχει  έχει  φύγει. Η  βιομηχανική  ανάπτυξη, αλλά  κυρίως  η  καινούργια  διάρθρωση  του  παραγωγικού  δυναμικού, μέσα  στο  διευρημένο  εθνικό  κράτος, επαναπροσδιορίζουν  το  ρόλο  της  πόλης  στην  οικονομική  και  κοινωνική  ζωή.

Πολλοί  βιοτεχνικοί  κλάδοι  που  παλαιότερα  ανθούσαν  παρακμάζουν  και  ορισμένοι  σχεδόν  εξαφανίζονται.Είναι  χαρακτηριστικό  ότι  το  1928 υπάρχουν  μόνο  25  βυρσοδεψία(ταμπάκικα), που  απασχολούν  μόλις  50  άτομα.

Τη  μετάβαση  αυτή  από  τον  κόσμο  της  βιοτεχνικής  πόλης, σ’έναν καινούργιο  όπου  οι  ανθρώπινες  σχέσεις  αλλά  και  οι  σχέσεις  των  ανθρώπων  με  τα  πράγματα  αλλάζουν,  την  περιγράφει  με  τον  πλέον  εύστοχο  τρόπο  ο  Δημήτρης  Χατζής , στο <<Τέλος  της  μικρής  μας  πόλης>>.

<<…Δίπλα  στο  μεγάλο  δρόμο  του  παζαριού  από  δω  κι  από  κεί, μέσα  στα  στενά  δρομάκια  που  τα  λέγανε  μπιζιστένια, δούλευαν  οι  χαλκωματάδες, οι  τσαρουχάδες. Οι  μηχανές  τους  παίρνανε  το  ψωμί  και  πολεμούσαν  ακόμα  να  τα  βγάλουν  πέρα  με  τα  δυό  τους  χέρια…>>.

<<…Ετσι  ο  πρώτος  ταμπάκος, στάθηκε  στο  παζάρι  και  πούλησε  το  κυνήγι  του- ύστερα  πήγανε  κι  άλλοι.Πίσω  του  εκείνη  τη  μέρα  οι  σάλπιγγες  των  νέων

καιρών,  γκρέμιζαν  από  θεμέλια  τα  τείχη  της  ταμπάκικης  Ιεριχούς  μέσα  σε  πανδαιμόνιο  απ’ ουρλιαχτά  μηχανών…>>   .

Τα  Γιάννενα  σήμερα  έχουν  εξελιχθεί  σε  μια  μεγαλούπολη , με  πληθυσμό  πάνω  από  εκατό  χιλιάδες  κατοίκους,  μια  αύξηση  εκρηκτική , αν  συγκριθεί  με  τους  σαράντα  χιλιάδες  που  είχε  το  1971,  η  οποία  εγκυμονεί  πολλούς  κινδύνους  για  την  παραδοσιακή  εικόνα  της .

Παίρνουμε  το  δρόμο  της  επιστροφής,  αυτή  τη  φορά  από  την  βόρεια  έξοδο  της  πόλης ,με  κατεύθυνση  το  Μέτσοβο και  αρχίζουμε  να  ανηφορίζουμε  τις  απότομες  στροφές  του  δρόμου  που  σκαρφαλώνει  στο  Μιτσικέλι απολαμβάνοντας  από  ψηλά  τη  θέα  της  περίκλειστης  από  βουνά  πόλης  με  τη  λίμνη  της,  καθώς  καθρεφτίζεται  μέσα  σε  άπειρους  αντικατοπτρισμούς  που  δημιουργεί  η  γυαλάδα  του  ήλιου  και  μας  φέρνει  στη  σκέψη  το  ποίημα  του  Μιχάλη  Γκανά, <<Γυάλινα  Γιάννενα>>.

<<…Χάραξε  ο  τόπος  με  βουνά  πολλά

κι  ανάτελλε  τα  ζωντανά  του,

καλούς  ανθρώπους  και  κακούς ,

νυφίτσες, αλεπούδες,

μια  λίμνη  ως  κόρην  οφθαλμού

και  κάστρα  πατημένα.

Θά’ναι  τα  Γιάννενα , ψιθύρισα

στο  χιόνι  και  στον  άγριο  καιρό

γυάλινα  και  μαλαματένια…>>.

GRAMI

 

Βιβλιογραφία:

-Αναστάσιου  Ι. Παπασταύρου: Ιωαννίνων  Εγκώμιον

-Βασίλη  Νασιάκου:Σύγχρονη  Πολιτισμική  Γεωγραφία

-Δημήτρη  Χατζή: Το  τέλος  της  μικρής  μας  πόλης

-Δήμητρας  Ρογκοτή-Κυριοπούλου:Γιάννινα

-Βασίλη  Μάργαρη: Συγγραφείς  και  Λογοτέχνες  των  Ιωαννίνων

-Αλέξανδρου  Φαρμάκη:Επαινος  Ηπειρωτών

[td_block_14 custom_title=»Διάβασε Ακόμη» category_id=»26″ sort=»random_7_day» limit=»6″]

Παλιό Μαυρονόρος, ένα χωριό της Ηπείρου

Παλιό Μαυρονόρος ένα μνημείο χτισμένο εκεί

όπου η γαλήνη της φύσης συναντά την αρμονία των χρωμάτων

<< Ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα σαν τα ξεγυμνώσεις   >>

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ

DIAXORISTIKI GRAMMI

 

 

vassilis-lappas-november-23Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος
Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Συλλογή Φωτογραφίας «Παλιό Μαυρονόρος»

Και στο παλιό Μαυρονόρος, ένα χωριό της Ηπείρου, τα σπίτια ξεγυμνώθηκαν από το 1964.

 

 

Από τότε έχει να καπνίσει τζάκι στο χωριό, από το οποίο ξεκίνησε η αρχιτεκτονική των διώροφων πέτρινων αρχοντικών που αργότερα εξαπλώθηκε σ’ ολόκληρη την περιοχή.
Όλα τα σπίτια είναι χτισμένα με πέτρα λαξευμένη και ξύλα δουλεμένα από τους Ηπειρώτες μαστόρους

VASSILIS_LAPPAS_08_03_2016Τι να είναι άραγε αυτό που μας τραβάει να επισκεπτούμε αυτά τα ερείπια;

Ποια αόρατη δύναμη μας σπρώχνει μέσα από κακοτράχαλους δρόμους και επικίνδυνα μονοπάτια, να ακούσουμε τους ήχους τους;

Γιατί τα ερείπια αυτά έχουν φωνή.

Εκπέμπουν ήχους μυστικούς.  Όχι τους ήχους του παρελθόντος, όπου οι φωνές των αγρίων πουλιών του βουνού έκαναν συναυλία μαζί με τις φωνές των κατοιδίων και των ανθρώπων.  Είναι οι ήχοι που φέρνει ο άνεμος περνώντας μέσα απ` τα κρεμασμένα παράθυρα, τις ξεχαρβαλωμένες πόρτες και τους μισογκρεμισμένους τοίχους, διατρέχοντας το χρόνο.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0037Γιατί ο χρόνος ήταν ελάχιστος και τώρα έγινε απέραντος σ` αυτό το ορεινό τοπίο που κάποτε έσφυζε από ζωή  Και τα χρώματα! Αυτή η πανδαισία των χρωμάτων, που κάθε στιγμή αλλάζουν γιατί το εκτυφλωτικό φως δημιουργεί ένα ανεπανάληπτο εικαστικό γεγονός. Καθώς ο ήλιος κρύβεται και εμφανίζεται διαρκώς πίσω από διάφανη συννεφιά, παίζει με τα ερείπια δημιουργώντας μια αέναη κίνηση σκιών. Μια κίνηση που σου δίνει την αίσθηση ότι εδώ τίποτα δεν έχει πεθάνει, ότι  η ζωή συνεχίζεται.

« Ξέρεις τα σπίτια πεισμώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις », γράφει ο Γιώργος Σεφέρης.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0026Και το παλιό Μαυρονόρος πάνω στη βουνοκορφή της ηπείρου, ζώντας τη φθορά ξεγυμνωμένο, ενσωματώνεται στο γαλήνιο τοπίο και περιμένει τους απαιτητικούς επισκέπτες, που σε πείσμα του κακοτράχαλου δρόμου φθάνουν ως εδώ.

Από το 1964 έχει να καπνίσει τζάκι στο Παλιό Μαυρονόρος, όταν και ο τελευταίος κάτοικος το εγκατέλειψε για να  εγκατασταθεί στο Νέο Μαυρονόρος. Όμως εδώ ξεκίνησε το 1866, που πρωτοκατοικήθηκε, η αρχιτεκτονική των διώροφων πέτρινων αρχοντικών που εξαπλώθηκε αργότερα σε όλα τα χωριά της Ηπείρου. Όλα τα σπίτια, χτισμένα με πέτρα λαξευμένη από Ηπειρώτες μαστόρους και ξύλα δουλεμένα με το χέρι, είναι διώροφα με χαρακτηριστικό την πίντσα, το υπόγειο κελάρι. Η διαδρομή είναι δύσκολη, ο δρόμος δύσβατος το τοπίο όμως μαγευτικό.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0043Από την περιοχή Αλώνια, πάνω απ’ το βράχο ο επισκέπτης μπορεί να δει απ’ τη μία μεριά το φαράγγι του Βίκου και από την άλλη την κακαβιά. Οι πρώτοι κάτοικοι του διάλεξαν αυτή την τοποθεσία, κυρίως γιατί μπορούσαν να εποπτεύσουν το γύρω χώρο, να οργανώνουν την άμυνα τους από τις επιθέσεις των Τουρκαλβανών και επειδή υπήρχε  άφθονο νερό.

Ήταν είκοσι οχτώ οικογένειες που ξεκίνησαν από το χωριό Γλούστα, κεφαλοχώρι της Θεσπρωτίας, που βρίσκεται στο βουνό Στουπίτσα ή Μαυρονόρος – και σε ανάμνηση έδωσαν στο χωριό τους το όνομα αυτό.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-002Η ζωή εδώ ήταν δύσκολη. Όμως οι Μαυρονορίτες, επειδή ήταν εργατικοί, δημιούργησαν μεγάλες περιούσιες παλεύοντας με τις κακοτράχαλες πλαγιές του κασιδιάρη και γεμίζοντας αμπέλια την περιοχή που τους παραχώρησε ο Εγιουπ Πασάς.

Ήταν και οι πιο φημισμένοι χτίστες τις εποχής αυτής. Σχεδόν όλες οι εκκλησίες των γύρω χωριών ήταν από Μαυρονορίτικα χέρια. Το ίδιο και τα σχολεία και πάρα πολλές γέφυρες.

Όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα που είχαν ν’ αντιμετωπίσουν οι κάτοικοι του Μαυρονόρος ήταν οι πολλές συμμορίες Τουρκαλβανών που λεηλατούσαν τα χωριά.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0028Για το λόγο αυτό όλοι οι κάτοικοι ήταν οπλισμένοι και οργανωμένοι στο Ηπειρωτικό κομιτάτο, που το συντηρούσε η Ηπειρωτική Εταιρεία, η οποία είχε ιδρυθεί στις 25 Μαρτίου του 1906 και εκτός από την ανάγκη για άμυνα περίμεναν το σύνθημα για απελευθερωτικό αγώνα.

Το 1866 εγκαταστάθηκαν οι Μαυρονορίτες στην πογδόριανη και από το1886 την περιοχή την έδωσε  ο σουλτάνος στον αρχιστράτηγο των τούρκικων δυνάμεων Εγιούπ πασά, ο οποίος είχε νικήσει τις Σερβικές δυνάμεις στο Αλεξινάρ της Γιουγκοσλαβίας.   Φαίνεται ότι επρόκειτο για προοδευτικό άνθρωπο, γιατί έδωσε άδεια στους κατοίκους να φυτέψουν αμπέλια, στην τοποθεσία που λέγεται Νταιρέδες η Ντερεκέδες, που θα πει τοποθεσία κατάλληλη για καρποφόρα δένδρα. Φύτεψαν οι Μαυρονορίτες γύρω στα 850 στρέμματα αμπέλια και έβγαζαν το χρόνο περίπου 700.000 με 800.000 οκάδες κρασί και 100.000 με 120.000 τσίπουρο.  Είχε καταφέρει δε ο Εγιούπ πασάς και είχε φέρει κλήματα και οπωροφόρα δένδρα από την πατρίδα του την Προύσα  Έτσι, οι πρόσφυγες από την Γλούστα της Θεσπρωτίας προόδευσαν, έχτισαν τα αρχοντικά τους και έγιναν αγαπητοί στους ντόπιους κατοίκους των γύρω χωριών.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0062Ονομαστό έχει μείνει το γλέντι στο πανηγύρι του Μαυρονόρος που γινόταν στις 20 Μαΐου και γιορταζόταν η ανακομιδή των λειψάνων του Αγ. Νικολάου.   Ανήμερα του πανηγυριού όλοι οι Μαυρονορίτες, καθώς και οι φιλοξενούμενοι τους από τις γύρω περιοχές, με αρματωμένα τα μουλάρια τους, με χρωματιστές κουβέρτες και παρδαλά κιλίμια κατηφόριζαν με τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους στο ξωκλήσι του Αγ. Νικολάου που βρίσκεται σήμερα πίσω από την κεντρική εκκλησία του νέου Μαυρονόρος Ευαγγελίστρια. Όπως γράφει ο Γιάννης Μούτσιος στα «Πανοχώρια της Μουργκάνας», μετά τον Εμφύλιο το παλιό Μαυρονόρος ακολούθησε τη μοίρα των ορεινών οικισμών της χώρας, που εγκαταλείφθηκαν από τους κατοίκους τους είτε για να εγκατασταθούν στις πόλεις όπου η ζωή ήταν ευκολότερη είτε να πάρουν το δρόμο της ξενιτιάς. Σήμερα τα ερειπωμένα διώροφα αντιστέκονται στη φθορά για να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη αλλά και την ιστορία τους.
PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-009Γιατί το καθένα από αυτά έχει μια δική του ιστορία να διηγηθεί.  Βαδίσαμε πολλή ώρα πάνω στους απάτητους βράχους με κίνδυνο από στιγμή σε στιγμή να τσακιστούμε. Το αυτοκίνητο το εγκαταλείψαμε νωρίς, καθώς υπήρχε η βεβαιότητα ότι θα το αφήναμε για πάντα κειμήλιο στο βουνό.  Ο σκύλος ο ντόπιος σύντροφος μας έπειτα από αρκετή ώρα ανάβασης μας εγκατέλειψε, γυρεύοντας λιγότερο ριψοκίνδυνη παρέα. Όταν φθάσαμε όμως όλη η κούραση εξαφανίσθηκε.  Τα υπέροχα διώροφα ερείπια, με τα χόρτα και τα λουλούδια να δίνουν ζωή στους αρμούς τους, μας έφερναν στο νου τα « Ελεγεία της οξωπετρας » του Οδυσσέα Ελύτη.

«….με Κόρες πέτρινες και που κρατούν λουλούδια. Θα `ναι νύχτα και Αύγουστος.   Τότε που αλλάζουν των αστερισμών οι βάρδιες. Και τα βουνά ελαφρά. Γιομάτα σκοτεινών αέρα στέκουν  λίγο πιο πάνω απ’ τη γραμμή  του ορίζοντα…..».

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0041Η ομορφιά, το αρμονικό δέσιμο της πέτρας με το ηπειρωτικό τοπίο δεν σ’ αφήνει να σκεφτείς την εγκατάλειψη ενός μέρους που κάποτε ήταν γεμάτο ζωή.

Ίσως να ολοκληρώθηκε κι εδώ ακόμη ένας κύκλος, και τώρα μπαίνουμε σε μια νέα φάση τη φάση της υπέροχης παραίτησης και της ενσωμάτωσης της πέτρας στον τόπο που τη γέννησε, θυμίζοντας μας όμως έντονα τη μαστοριά και το μεράκι των ανθρώπων που τη δούλεψαν.

 


klgallery-radio-logo-002Ακούστε τώρα ζωντανά το ταξίδι μας στην Ιστορία της μουσικης με τη Δάφνη Ζαχαριάδου στο  KL GALLERY WEB RADIO  απολαμβάνοντας πολλή και καλή μουσική όλο το 24ωρο