Λίμνη Παμβώτιδα

Ποίηση: Δημήτρης Η. Λούκας (Πρόεδρος Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος – ΕΔΣΤΕ-)
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_008Αυτή η λίμνη που όλο αλλάζει πρόσωπο
ίδιο μ` αυτό που τρεμοπαίζει στων εραστών τα μάτια,
αυτή η λίμνη πρέπει να χει την παιδική μου ηλικία,
όταν το θέρος μου κάλυπτε τη μνήμη με τις φωνές των τζιτζικιών.

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_006

Το πρωινό στην Παμβώτιδα όλα ευφραίνονται
κάτω από το χρυσό φως του ήλιου
κι όλα έχουν ένα σημαντικό όνομα
και μέσα σ` αυτό ανθοφορούνε.

 

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0011Ο πρώτος ίσκιος των δένδρων μακρύς και διάφανος
μια χρυσόσκονη σκορπιέται στον αγέρα  κι ο ήλιος ψηλά ρίχνει το φως του στην απεραντοσύνη σου
και σε γιομίζει χρώματα και γλυκό ψίθυρο ζωής.

Νιώθω τριγύρω μου τον έντονο παλμό σου από εκατομμύρια ζωές να κοχλάζουν σιωπηλά, λιώνω δίπλα VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0014στα νερά σου που με ανανεώνουν και αισθάνομαι τη σιγή, τη λάσπη, τη ζεστή, την υγρασία.

Το μεσημέρι τ` αγέρι σηκώνεται σαν στεναγμός βαρύς κι αναδεύει τα δένδρα με ψιθυρίσματα καλέστηκα κι ύστερα φεύγει στροβιλίζεται καταμεσίς στη λίμνη υψώνοντας μια σκάλα θεόρατη, φανταστική, μυστική.

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0010Μετά τ` αγέρι μισεύει μακριά και η λίμνη κοιμάται βαθιά σε έναν ύπνο χαύνωσης γιομάτο από πνεύματα του καταμεσήμερο, που τρελαίνονται στο φως, στο φως που πέφτει σαν μια αόρατη και σιωπηλή βροχή.

Βγαίνεις λίμνη μου, μέσα από την πορεία των άστρων, στης μέρας το φως και γίνεσαι γλυκός κυματιστός. χάνεις το σχήμα σου τις ωρεστις VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_009απογευματινές και εξέρχεσαι, σαν μύθος, σαν θρύλος, στ` ακρογιάλι.

Αναπνέεις σιωπηλή και οι μνήμες σου, φως, ιδεόγραμμα των βράχων μιας ιστορίας πανάρχαιας, ενώ στα έγκατα σου δίχως χρόνο κοιμάται η κυρά αφροσύνη κι ονειρεύεται.

Η Άμνια υγρασία και η άχρωμη επένδυση των σχημάτων, η VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_001απλούστευση των ωρών γοητεύουν, καθώς ο χρόνος είναι γιομάτος από ιστορία, όπου μερικοί παραλίμνια περπατώντας την ανιχνεύουν.

Περπατώ και γω δίπλα σου ακροπατώντας στην όχθη σου την ανθρώπινη που με συντριβεί, μικραίνει ο κόσμος μου στου εσπερινού το μεγαλείο, πικρή η μνήμη μου, μικρός πόνος στους VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_002ήχους της νύχτας

Μας ενώνεις με τα μικρά σου κύματα και το νησάκι σου, τα σχοινιά που συγκρατούν τις βάρκες σου δένουν τις λέξεις στους κόμπους τους, τις λέξεις αγάπη, απόγνωση, προσευχή τις λέξεις που απευθύνουμε σε σένα .

 

VASSILIS_LAPPAS_PAMVOTIDA_IOANNINON_0017Καθισμένος στην όχθη σου θέλω να σε ρωτήσω, Παμβώτιδα, να γνωρίσω τα μυστικά σου, θέλω να σε ρωτήσω, η ψυχή μου επιθυμεί να σε ρωτήσει, λίμνη μου , τι ποθείς, προς τα πού γλιστράς, πως ζεις;

Λίμνη Ζαραβίνα

Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας
Επιμέλεια κειμένων: Βασιλική Σκορδάκη

Η επαρχία Πωγωνίου Ν. Ιωαννίνων είναι μια περιοχή που κρύβει πολλές ομορφιές και προτείνω μια εναλλακτική απόδραση στη λίμνη Ζαραβίνα, ή Νεζερός, ή Νιζερός, (σλάβικη λέξη που σημαίνει καθαρά νερά), ή λίμνη Δελβινακίου, μια και βρίσκεται κοντά στο Δελβινάκι, σε υψόμετρο 458 περίπου μέτρων, λίγα χιλιόμετρα μετά το χωριό Καλπάκι, που θεωρείται η πύλη της επαρχίας Πωγωνίου και ουσιαστικά ακουμπάει στο δρόμο που οδηγεί στην Κακαβιά και το Δελβινάκι. Είναι μια ανοικτού τύπου καρστική λίμνη, και εδώ να κάνω μια παρένθεση και να πω ότι καρστικές είναι οι λίμνες που συναντούμε συνήθως σε ασβεστολιθικές περιοχές όπου παρατηρούνται καρστικά φαινόμενα (διάσπαρτα έγκοιλα, όπως κοιλότητες, οπές, βάραθρα, που προέρχονται από τη διάβρωση των ασβεστόλιθων). Η δημιουργία τους οφείλεται στη διάλυση των ασβεστολιθικών ή δολομιτικών πετρωμάτων από υπόγεια ή επιφανειακά τρεχούμενα νερά, τα οποία στη συνέχεια τροφοδοτούν τις λίμνες αυτές. Άλλα παραδείγματα καρστικών λιμνών στη χώρα μας, που καλύπτεται σε μεγάλο ποσοστό από ασβεστόλιθους, είναι η λίμνη των Ιωαννίνων, των Πρεσπών, της Βεγορίτιδας, της Καστοριάς, η αποξηρανθείσα λίμνη της Κωπαϊδας και μια μικρότερη αλλά αγαπημένη μου, η λίμνη Ζηρού, κοντά στις πηγές του Λούρου ποταμού.

Η λίμνη Ζαραβίνα, μαζί με τις γειτονικές περιοχές της κοιλάδας του Γόρμου ποταμού, το δάσος της Μερόπης και το Ωραιόκαστρο -συνολικής έκτασης 219,17 τετραγωνικά χιλιόμετρα-, έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος NATURA-2000, με υψηλή μάλιστα προτεραιότητα προστασίας. Παλαιότερα υπήρχε ένα ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς και ανήκε σε ιδιώτες, αλλά με απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων του 2011, χαρακτηρίστηκε ως μεγάλη και συνεπώς μη ιδιωτική και κυρίως χαρακτηρίστηκε ως «κοινόχρηστη και εκτός συναλλαγής».

Η λίμνη τροφοδοτείται με νερό από επιφανειακές πηγές, από υπολίμνιες πηγές και με το νερό της βροχής και τα νερά της θεωρούνται πολύ καλής ποιότητας, μιας και τροφοδοτούνται συνεχώς με φυσικό τρόπο και γι’ αυτό δεν παγώνει ποτέ. Το μέγιστο βάθος της λίμνης είναι περίπου 31.5 μέτρα, κατατάσσεται ως η Πέμπτη στη σειρά των βαθύτερων φυσικών ελληνικών λιμνών και ολόκληρος ο όγκος νερού της είναι εμπλουτισμένος με μεγάλες ποσότητες υδρόθειου. Ο ποταμός Νιζερός, ο οποίος στη συνέχεια χύνεται στον Καλαμά ή Θύαμη δέχεται τα πλεονάζοντα νερά της λίμνης. Για να αξιοποιηθούν τα πλεονάζοντα νερά της λίμνης Ζαραβίνας, κατασκευάστηκε το σημερινό τσιμέντινο θυρόφραγμα (στο νότιο-νοτιοανατολικό τμήμα της), από το οποίο αρδεύονται 3.500 περίπου στρέμματα γεωργικής γης στον κάμπο της Σιταριάς, της Κοινότητας Λίμνης και του Κρυονερίου. Στην ίδια θέση υπήρχε και παλαιότερο λιθόκτιστο θυρόφραγμα, το οποίο ανοιγόκλεινε με ξύλα. Στη Λίμνη Ζαραβίνα, η οποία περιβάλλεται από καλαμιώνες διαβιούν αρκετά ψάρια του γλυκού νερού (περισσότερα από έντεκα), μερικά από τα οποία είναι ενδημικά είδη της ευρύτερης περιοχής ή και της δυτικής Ελλάδος. Σημειωτέων ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ιχθοπληθυσμούς έχουν σημαντική περιβαλλοντική, παρά οικονομική αξία και σημασία.
Παράλληλα η λίμνη φιλοξενεί και πολλά είδη φυτών και ζώων, μεταξύ των οποίων και η βίδρα, ένα υδρόβιο θηλαστικό υπό εξαφάνιση. Η λίμνη Ζαραβίνα αποτελεί επίσης και σπουδαίο τόπο περάσματος ερωδιών, πελεκάνων και άλλων αποδημητικών πουλιών στο ταξίδι τους προς το νότο.

Η λίμνη Ζαραβίνα συντηρεί την περιβαλλοντική κληρονομιά μέσα στο φυσικό ελληνικό περιβάλλον, δημιουργεί ευκαιρίες για αναψυχή του κοινού, για έρευνα και περιβαλλοντική εκπαίδευση, αλλά χρειάζεται προσοχή από όσους τυχόν θα θελήσουν να ψαρέψουν ή να κάνουν μπάνιο, γιατί υπάρχουν απότομα βάθη και ελοχεύουν κίνδυνοι.

Ντόπιες μαρτυρίες λένε πως Ιταλικά άρματα είχαν βυθιστεί στη λίμνη, καθώς απωθήθηκαν το Νοέμβριο του 1940 από τα ελληνικά άρματα της Μεραρχίας Τεθωρακισμένων Κενταύρων.

Είναι νερό από σάρκα Η Λίμνη
Κ’ οι διαμαντένιες σταγόνες της Δάκρυα.
Κι αν στέκεστε στο φρύδι της κοιτώντας τη στα μάτια
Για να καθρεφτιστείτε είναι που δε νιώθετε
τη θρέφουν οι βαθιές Ημίφωτες πληγές μας.

Οι παραπάνω στίχοι της ποιήτριας Αννας Δερέκα από τα Γιάννενα, ταίριαζαν απόλυτα στο τοπίο που ξεδιπλωνόταν αδυσώπητα μπροστά μας. Την πιο μελαγχολική Ώρα της ημέρας

Λίμνη Ζηρού

Κείμενα: Βασιλική Σκορδάκη
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Η γοητευτική λίμνη Ζηρού,
ένας επίγειος παράδεισος, ένα ακόμα θαύμα της φύσης.

Αποχαιρετώ το νομό Ιωαννίνων, νοιώθοντας πάντα ότι αποχωρίζομαι από τον τόπο που ανήκω. Μέσα στη σκέψη μου ήδη στροβιλίζει η ιδέα της επόμενης επίσκεψής μου εκεί. Τα μάτια μου κοιτάνε γύρω μου, προσπαθώντας να γεμίσουν την ψυχή μου με τις εικόνες της Ηπειρώτικης φύσης, που ξεδιπλώνεται γύρω μου. Έχω μόλις περάσει τις πηγές του Λούρου ποταμού και στα δεξιά μου μια μικρή πινακίδα δείχνει «Λίμνη Ζηρού». Δεν διστάζω να διασχίσω τη σιδερένια πόρτα που υπάρχει στο σημείο, -την ονόμασα την πόρτα του Παραδείσου- και βρίσκομαι σε ένα δασικό δρόμο με επιβλητικά ψηλά δένδρα από πλατάνια, λεύκες, βελανιδιές και ιτιές όταν ξαφνικά μπροστά μου ξεδιπλώνεται μια απαράμιλλη ομορφιά, η γοητευτική λιλιπούτεια λίμνη Ζηρού, ένας επίγειος παράδεισος, ένα ακόμα θαύμα της φύσης. Η λίμνη Ζηρού βρίσκεται σε απόσταση μόλις 2 χλμ δυτικά της επαρχιακής οδού Άρτας – Φιλιππιάδας – Ιωαννίνων απέναντι από την Κοινότητα Παντάνασσας Άρτας και 4,5 χλμ δυτικά της Φιλιππιάδας, πρωτεύουσας του νέου Καλλικρατικού Δήμου Ζηρού.

Η ονομασία της Λίμνης είναι προφανώς σλαβικής προέλευσης, αφού «οζερό» σημαίνει «λίμνη». Οι γεωλόγοι πιστεύουν ότι η λίμνη αποτελούσε λιμναίο σπήλαιο, αλλά η οροφή της κατέρρευσε προ 10.000 ετών περίπου, ενώ ο υδροφόρος ορίζοντάς της είναι ο ίδιος με αυτόν του ποταμού Λούρου, κάτι που σημαίνει ότι τα δύο υδάτινα συστήματα επικοινωνούν.

Περπατώ στην όχθη της λίμνης, μαγεύομαι από την αντανάκλαση των γύρω λόφων με τα αμέτρητα δένδρα, αλλά και του γυμνού όγκου του γκρίζου βουνού μέσα στα νερά της, μένω έκθαμβος από τους επιβλητικούς όγκους των βράχων που βρίσκονται στη μια πλευρά της και που με παραπέμπουν στο μύθο της λίμνης, που λέει ότι ο μεγάλος βράχος είναι η φτωχή αδελφή, η οποία εκδιώχθηκε από το σπίτι της πλούσιας αδελφής της γιατί ζήλευε την υγεία των παιδιών της, που αν και έδινε ψίχουλα στην αδελφή της να τα ταΐσει, εκείνα ήταν πιο εύρωστα από τα δικά της πλουσιοταϊσμένα παιδιά της. Άγγελος ενημέρωσε τη φτωχή αδελφή ότι θα γίνει καταποντισμός και θα χαθεί η πλούσια αδελφή με την οικογένεια και τα υπάρχοντά της και καθώς θα φεύγει δεν πρέπει να γυρίσει να κοιτάξει πίσω της. Όμως, η φτωχή αδελφή ακούγοντας το θόρυβο, φώναξε «αχ αδελφούλα μου» και γύρισε να δει, αλλά την ίδια στιγμή πέτρωσε και αυτή και ο γάιδαρός της (μύθος που παραπέμπει στα Σόδομα και Γόμορα) και έμεινε για πάντα να σηματοδοτεί την επιβλητική ομορφιά της λίμνης.

Συνεχίζω το δρόμο μου και φτάνω στο μικρό παραλίμνιο καφέ της περιοχής, όπου απολαμβάνω τη θέα, μέσα σε μια κατανυκτική γαλήνια σιωπή.
Η λίμνη Ζηρού δεν αποτελεί απλά έναν απαράμιλλης ομορφιάς βιότοπο, αλλά και ένα μνημείο ιστορίας, αφού στις όχθες της λίμνης από το έτος 1955 και για δέκα τουλάχιστον χρόνια λειτουργούσε η «Παιδόπολη Ζηρού», όπου φιλοξενούνταν σε μικρές λιθόκτιστες κατοικίες τα ορφανά παιδιά του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, κτίσματα που υπέστησαν ανεπανόρθωτες ζημιές από τον καταστροφικό σεισμό του 1965 και η πόλη εγκαταλείφθηκε, για να ξαναλειτουργήσει σήμερα σαν Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και σύντομα σαν Κέντρο Εναλλακτικών Μορφών Ενέργειας.