ΜΑΓΟΥΛΙΑΝΑ » Η ΑΕΤΟΦΩΛΙΑ ΤΟΥ ΜΟΡΙΑ»

Κείμενο: Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Τεύχος 422  17 / Μαϊου 2008

   Όταν άκουγα κάτι για τα Μαγούλιανα από φίλους που κατάγονταν από εκεί, τρία πράγματα έρχονταν στο μυαλό μου. Ότι είναι ο  ψηλότερος κατοικημένος οικισμός της Πελοποννήσου, στα 1350 μέτρα, ότι ήταν σημείο αναφοράς στα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη και ότι υπήρξε παραθεριστικό θέρετρο των Βιλαρδουίνων. Οι εικόνες που μου περιέγραφαν πάντως για την αμφιθεατρική του θέση, τα παλιά αρχοντικά και τις ιστορικές εκκλησίες ελάχιστα απείχαν από την πραγματικότητα. Στεφανωμένο από το ελατόδασος το χωριό απέναντι από τον ορεινό όγκο του Μαινάλου προσφέρει υπέροχη θέα προς το βουνό και το οροπέδιο της Βυτίνας. Ακολουθούμε τον κεντρικό δρόμο και σε μικρή απόσταση από τη Βυτίνα με κατεύθυνση προς Ολυμπία αντικρίζουμε τον οικισμό ψηλά και δεξιά κουρνιασμένο κοντά στην ελατοστεφανωμένη βουνοκορφή.

BASILIS LAPPAS MAGOULIANA 0016Είναι χτισμένο στην κορυφή ενός μεγάλου πετάλου και απλώνεται αμφιθεατρικά σε απότομη βουνοπλαγιά. Δίνει έτσι μια θαυμάσια εικόνα που θυμίζει τα Λαγκάδια. Τα πετρόκτιστα σπίτια του, πολλά από τα οποία είναι καλά συντηρημένα, ακολουθούν τη γνωστή γορτυνιακή αρχιτεκτονική παράδοση και δίνουν μια θαυμάσια εικόνα με την αμφιθεατρική τους δόμηση. Το χωριό είναι γεμάτο καρυδιές και γάργαρα νερά που ξεχύνονται από τις κρήνες της πλατείας με τον πασίγνωστο «Γεροπλάτανο» ηλικίας άνω των 300 χρόνων. Χειμερινό θέρετρο των Βιλλαρδουίνων  την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Είναι ιδανικός τόπος ανάπαυσης, για όλες τις εποχές με ξενώνες, ταβέρνες, καφενεία.  Ιδιαίτερη μνεία θα κάνουμε για την χασαποταβέρνα του Ιωσήφ στο κέντρο του χωριού, με ντόπια κρέατα τυριά και κρασί που τα τιμήσαμε δεόντως…

BASILIS LAPPAS MAGOULIANA 0015

Πρόκειται για γραφικό χωριό, με κτήρια παραδοσιακής αρχιτεκτονικής έργα των περίφημων Λαγκαδινών μαστόρων της πέτρας. Στην κεντρική πλατεία ο Άγιος Δημήτρης και η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, του 17ου αιώνα. Η εκκλησία της Κοιμήσεως έχει θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο που θεωρείται από τα ωραιότερα της Ευρώπης και περίτεχνες επιχρυσωμένες εικόνες. Το τέμπλο είναι έργο του Ηπειρώτη μάστορα Χριστόδουλου και έχει διαστάσεις 10×4.70 μ.  Παρουσιάζει ομοιότητες με το τέμπλο του Αγίου Νικολάου στο Γαλαξίδι και είναι προγενέστερο από αυτό. Έχει φιλοτεχνηθεί με την τεχνική του λεγόμενου «τρυπητού», αφήνοντας διαμπερή κενά ανάμεσα στα ξυλόγλυπτα θέματα, τα οποία αναπαριστούν κυρίως σκηνές, ανάγλυφα διαμορφωμένες, από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Υπάρχουν επίσης και αξιόλογες μορφές με έντονη επίδραση της όψιμης ενετικής τέχνης του 19ο αιώνα.  Δίπλα στον αμαξιτό επαρχιακό δρόμο και απέναντι από την πλατεία με το μεγάλο πλάτανο στο πάνω χωριό, είναι η εκκλησία του Προφήτη Ιωάννη του 18ου αιώνα, με αξιόλογο γλυπτό υπέρθυρο. Μέσα στο χωριό υπάρχουν δύο παλιά πετρόχτιστα γεφύρια. Τα Μαγούλιανα όπως τα περισσότερα ορεινά χωριά της Πελοποννήσου έχει πληγεί από τη μετανάστευση και διατηρεί μόλις 80 μόνιμους κατοίκους το χειμώνα. Το καλοκαίρι όμως γνωρίζει αρκετή κίνηση.  Ψηλά στο φρύδι του χωριού, o δρόμος προχωρά προς το δάσος, με κατεύθυνση το Βαλτεσινίκο που βρίσκεται περίπου επτά χιλιόμετρα πιο πάνω, μέσα από μια θαυμάσια διαδρομή.

Η περιοχή προσφέρει μαγευτική και πανοραμική θέα προς ολόκληρη σχεδόν την οροσειρά του Μαινάλου και τη Βυτίνα. Τα Μαγούλιανα είναι χτισμένα στη θέση  Αργυρόκαστρο, πάνω στα ερείπια της ομώνυμης Αρκαδικής πόλης ίχνη της οποίας διακρίνουμε ακόμη και σήμερα.

BASILIS LAPPAS MAGOULIANA 004Το τοπωνύμιο Μαγούλιανα είναι μάλλον μοναδικό στην Ελλάδα. Πιθανότατα, ο οικισμός δημιουργήθηκε μέσα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, όπως αναφέρει ο ιστορικός Τάκης Κανδηλώρος, στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται το χωριό και όπου τότε κατοικούσε μόνο ένας ποιμένας με το όνομα Ανδρώνης. Σ’ αυτό βρήκαν καταφύγιο από τις επιδρομές των Λαλαίων Τούρκων, κάτοικοι από τα γύρω χωριά. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, στο χωριό κατοικούσε μια νεαρή κοπέλα με το όνομα Σκλάβα, η οποία αψήφησε τον κίνδυνο από τις επιδρομές των Τούρκων και πήγε στην πηγή της Αγια-Λεούσας όπου όμως την άρπαξαν οι εχθροί. Όταν την ανέβασαν στο άλογο αυτή το χτύπησε και εξαφανίστηκε. Τόσο δυνατός λέγεται ότι ήταν ο βηματισμός της, που έμεινε τ’ αχνάρι της πάνω σ’ ένα βράχο δίνοντας στην ευρύτερη περιοχή το όνομα «Σκλάβας Αχνάρι». Κοντά σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται και ένας ενδιαφέρων γεωλογικός σχηματισμός. Οι παλιότεροι έλεγαν ότι πρόκειται για την πετρωμένη «Κυρά των Μαγούλιανων», η οποία πέτρωσε εκεί προσευχόμενη στο Θεό να τη σώσει από τους Τούρκους που την κυνηγούσαν. Στις τελευταίες γενιές ωστόσο ο σχηματισμός αυτός έχει καθιερωθεί να ονομάζεται «Κολοκοτρώνης».  Η συμμετοχή του χωριού στον αγώνα των Ελλήνων το 1821 ήταν πολύ σημαντική, σύμφωνα πάντα με αυτά που αναφέρουν οι Φώτιος Χρυσανθακόπουλος ή Φωτάκος, του οποίου και ήταν τόπος καταγωγής τα Μαγούλιανα και ο Κανέλλος Δεληγιάννης. Τα Μαγούλιανα καταστράφηκαν από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ στις 5 Ιουλίου 1825. Ήταν το τελευταίο χωριό που κατέστρεψαν οι Τούρκοι πριν αλλάξει η πολεμική τακτική των ελληνικών στρατευμάτων απέναντι στον Ιμπραήμ.  

 Το 1928, χτίστηκε έξω από το χωριό  και στην περιοχή από την οποία περνάει ο δρόμος για το χωριό Βαλτεσινίκο μέσα στο ελατόδασος, το Σανατόριο της Μάνας. Τα χρήματα είχε συγκεντρώσει η Άννα Παπαδοπούλου, αδερφή του Παύλου Μελά και γνωστή με το όνομα «η μάνα του Στρατιώτη», με εράνους που είχε πραγματοποιήσει στην Αμερική και από τη δωρεά για το σκοπό αυτό που έκαναν οι Γεώργιος και Δημήτριος Σπετζερόπουλος. Το Σανατόριο προοριζόταν για τους φυματικούς φαντάρους και ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1928, ενώ το 1930 παραδόθηκε σε κοινή χρήση και έδωσε μεγάλη κίνηση στα Μαγούλιανα. Στα χρόνια της Γερμανοϊταλικής κατοχής και τα χρόνια που ακολούθησαν ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση για το κτίριο αυτό το οποίο στέκει τώρα λεηλατημένο περιμένοντας την εκ νέου αξιοποίησή του από το 1952, οπότε και εγκαταλείφθηκε ολοκληρωτικά.                  

Οι διαδρομές από τη Βυτίνα προς τα Μαγούλιανα και το Βαλτεσινίκο είναι μια από τις πιο όμορφες της Αρκαδίας. Κοντά στη διακλάδωση για το χωριό στο δρόμο Τρίπολης-Πύργου βρίσκονται τα υπολείμματα του αρχαίου ιερού της Μεθυδριάδας, δίπλα από το εκκλησάκι της Παναγίας. Ο δρόμος από το χωριό συνεχίζει ανηφορικά προς το Αργυρόκαστρο για να διακλαδωθεί στη συνέχεια σε δύο δρόμους. Ο ένας δρόμος, δεξιά, οδηγεί προς το ύψωμα του Αργυροκάστρου, όπου και το ομώνυμο κάστρο. Σε μικρή απόσταση και στη δεξιά πλευρά του δρόμου αυτού δεσπόζει ο βράχος του Κολοκοτρώνη.

Ο άλλος δρόμος κατηφορίζει προς το Βαλτεσινίκο. Στα αριστερά διακρίνεται χαμηλότερα το εγκαταλειμμένο σανατόριο. Σε μικρή απόσταση υπάρχει ξενώνας, και ο δρόμος συνεχίζει διασχίζοντας το πυκνό ελατόδασος μέσα σε ένα υπέροχο και καταπράσινο τοπίο. Στα χρόνια πριν και μετά τον πόλεμο, πολλοί Μαγουλιανίτες μετέφεραν τα κοπάδια τους στα χειμαδιά πεδινών περιοχών και αρκετοί δούλεψαν και σε διάφορες αγροτικές δουλειές, κυρίως ελιές και σταφίδες. Αποτέλεσμα ήταν πολλοί από αυτούς να μεταναστεύσουν. Άλλωστε υπάρχει ολόκληρη συνοικία στην Αμαλιάδα που ονομάζεται «Μαγουλιανίτικα», ενώ δεν είναι λίγοι και οι Μαγουλιανίτες που κατοικούν στο Αίγιο χωρίς όμως να έχουν χάσει την επαφή με την ιδιαίτερη πατρίδα τους.

Καθώς ο ήλιος κατηφορίζει προς τη δύση του μέσα από τις συννεφιασμένες, ελατοσκέπαστες κορυφές του Μαινάλου και το μούχρωμα παίζει με το πούσι που σχηματίζει η υγρασία στο οροπέδιο που απλώνεται στα πόδια του χωριού, αποχαιρετούμε τα Μαγούλιανα πλήρεις από εικόνες μαγικής φύσης, ιστορίας και παράδοσης.  

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ «ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ»

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1002

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ

«Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ»

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Η Μεσσήνη είναι μια από τις σημαντικές σε μέγεθος, μορφή και διατήρηση πόλεις της αρχαιότητας, που έχει ακόμη πολλά να προσφέρει. Δεν διαθέτει μόνον ιερά και δημόσια οικοδομήματα, αλλά και οχυρώσεις επιβλητικές και κατοικίες και ταφικά μνημεία. Διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ’ εξοχήν μεσογειακό αλώβητο φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό αυτό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια των Δελφών και τη χαμηλή παραποτάμια γαλήνη της Ολυμπίας, με τον δεσπόζοντα γυμνό ασβεστολιθικό όγκο της Ιθώμης, όπου η ακρόπολη, και την χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη.

 

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ «Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ»

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1001

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ:  «Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ»

 

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

 

Η Μεσσήνη είναι μια από τις σημαντικές σε μέγεθος, μορφή και διατήρηση πόλεις της αρχαιότητας, που έχει ακόμη πολλά να προσφέρει. Δεν διαθέτει μόνον ιερά και δημόσια οικοδομήματα, αλλά και οχυρώσεις επιβλητικές και κατοικίες και ταφικά μνημεία. Διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ’ εξοχήν μεσογειακό αλώβητο φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό αυτό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια των Δελφών και τη χαμηλή παραποτάμια γαλήνη της Ολυμπίας, με τον δεσπόζοντα γυμνό ασβεστολιθικό όγκο της Ιθώμης, όπου η ακρόπολη, και την χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη.
VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00019Η Αρχαιολογική Εταιρεία άρχισε συστηματικές ανασκαφικές έρευνες στην αρχαία Μεσσήνη το 1895 με τον Σάμιο αρχαιολόγο και μετέπειτα πολιτικό Θεμιστοκλή Σοφούλη. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν το 1909 και το 1925 από τον Γεώργιο Οικονόμο. Ακολούθησαν οι πολυετείς έρευνες και ανασκαφές του Σουηδού αρχαιολόγου Ν. Valmin στη Μεσσηνία, καρπός των οποίων υπήρξαν δύο βασικά συγγράμματά του, ένα για τις επιγραφές της Μεσσηνίας (1929) και ένα δεύτερο για τις τοπογραφικές του έρευνες στην Μεσσηνία (1930).

Το 1957 ανέλαβε τις ανασκαφές στην αρχαία Μεσσήνη ο τότε γραμματέας της Αρχαιολογικής Εταιρείας, ακαδημαϊκός Αναστάσιος Ορλάνδος, που εργάστηκε ως το 1974. Με τις ανασκαφές του ίδιου και των προκατόχων του ήλθε στο φώς το μεγαλύτερο μέρος του οικοδομικού συγκροτήματος του Ασκληπιείου.

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00015Το 1986 το Συμβούλιο της Αρχαιολογικής Εταιρείας ανέθεσε στον καθηγητή Πέτρο Θέμελη τη διεύθυνση των ανασκαφών της αρχαίας Μεσσήνης. Οι ανασκαφικές έρευνες με παράλληλες εργασίες στερέωσης και αναστήλωσης των μνημείων συνεχίζονται από το 1987 ως σήμερα με ταχύτερους προοδευτικά ρυθμούς. Έχουν φέρει στο φως όλα τα δημόσια και ιερά οικοδομήματα της πόλης που είδε και περιέγραψε ο Παυσανίας στη Μεσσήνη, όταν την επισκέφθηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς (155-160 μ.X).

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1002Η Ιθώμη ήταν το ισχυρότερο φυσικό και τεχνητό οχυρό της Μεσσηνίας που ήλεγχε τις κοιλάδες της Στενυκλάρου προς Βορράν και της Μακαρίας προς Νότον. Από τα σωζόμενα ίχνη του προσδιορίζεται με ακρίβεια η πορεία που ακολουθεί σε μήκος 9,5 χλμ.
Χρησιμοποιήθηκαν μεγάλοι ορθογώνιοι ασβεστόλιθοι λατομημένοι επί τόπου πάνω στον βραχώδη όγκο της Ιθώμης όπου σώζονται πολλές θέσεις με ίχνη εξόρυξης. Οχυρωμένη ήταν και η κορυφή της Ιθώμης όπου βρισκόταν η ακρόπολη και το ιερό του Διός Ιθωμάτα. Οι πύργοι είναι κατά κανόνα τετράγωνοι με εξαίρεση έναν πεταλόσχημο και έναν κυκλικό πύργο. Η ανατολική Λακωνική Πύλη δεν σώζεται. Καταστράφηκε κατά τη διάνοιξη προς τη νέα μονή Βουλκάνο ήδη τον 18ο αιώνα. Στην εσωτερική ΝΑ γωνία του περιβόλου της νέας μονής βρίσκονται εντοιχισμένα ένα ανάγλυφο Αρτέμιδος και τα άκρα πόδια μαρμάρινου ανδρικού αγάλματος. Η Αρκαδική Πύλη σώζεται αρκετά  καλά και αποτελεί το σήμα κατατεθέν της πόλης από την εποχή των πρώτων VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1003περιηγητών που την απεικόνισαν επανειλημμένα στις χαλκογραφίες τους. Αποτελεί κατασκευή μνημειακών διαστάσεων χτισμένη με ασβεστολιθικές ορθογώνιες πέτρες τεραστίων διαστάσεων, που προκαλούν δέος στον επισκέπτη. Είναι κυκλική και φέρει δυο εισόδους, μια διπλή εσωτερική και μιαν εξωτερική. Δυο τετράγωνοι πύργοι προστάτευαν από δεξιά και αριστερά την εξωτερική είσοδο. Στον εσωτερικό κυκλικό χώρο υπάρχει ανά μία κόγχη δεξιά και αριστερά της εισόδου, όπου ήταν στημένες ερμαϊκές στήλες. Ο θεός Ερμής εκτός των άλλων είχε και την ιδιότητα του Προπυλαίου, του προστάτη δηλαδή των πυλών. Πάνω από την βόρεια κόγχη του Ερμή η επιγραφή: Κόϊντος Πλώτιος Ευφημίων επεσκεύασεν.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0004Το πρώτο μνημείο που συναντά κανείς κατηφορίζοντας από το Μουσείο προς τον αρχαιολογικό χώρο είναι το θέατρο. Χρησιμοποιόταν και για μαζικές συγκεντρώσεις πολιτικού χαρακτήρα. Μέσα στο θέατρο έλαβε χώρα η συνάντηση του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Ε’ και του Αράτου του Σικυώνιου το 214 π.Χ. Σύμφωνα επίσης με μαρτυρία του Λιβίου (39.49.6-12), πολλοί κάτοικοι της Μεσσήνης συγκεντρώθηκαν στο θέατρο της πόλης, απαιτώντας να μεταφερθεί εκεί σε κοινή θέα ο περίφημος στρατηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας Φιλοποίμην ο Μεγαλοπολίτης, που είχε αιχμαλωτιστεί από τους Μεσσήνιους το 183 π.Χ. Το κοίλο εδράζεται σε τεχνητή επίχωση συγκροτούμενη από ισχυρό ημικυκλικό ανάλημμα. Την εντύπωση της φρουριακής δόμησης ενισχύουν οι υψηλές οξυκόρυφες πυλίδες με τα κλιμακοστάσια ανόδου. Αυτά τα στοιχεία, καθώς και το γεγονός ότι το ανάλημμα του κοίλου ήταν στο σύνολο του ορατό και προσιτό από έξω, καθιστούν το θέατρο της Μεσσήνης ιδιάζουσα περίσωση που προοιωνίζει τα κολοσσιαία θέατρα και αμφιθέατρα της ρωμαϊκής περιόδου. Σώζεται μεγάλο μέρος του δυτικού VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0006αναλήμματος του κοίλου, το οποίο φέρει οξυκόρυφες πυλίδες σε κανονικές μεταξύ τους αποστάσεις (ανά 20 μ. περίπου), οι οποίες οδηγούσαν με κλιμακοστάσια προς το άνω διάζωμα. Από εκεί ξεκινούσαν κλιμακοστάσια καθόδου που κατέληγαν στην ορχήστρα και όριζαν ταυτόχρονα και τις κερκίδες. Η εξωτερική όψη του αναλήμματος είναι κτισμένη όπως ακριβώς οι πύργοι και ο οχυρωματικός περίβολος της πόλης. Ο επιβλητικός τοίχος της ανατολικής παρόδου είναι κτισμένος με ιδιαίτερη επίσης επιμέλεια και σώζεται σε άριστη κατάσταση σε ύψος πέντε μέτρων, αποτελούμενος από δέκα σειρές ορθογώνιων αγκωναριών. Δεν λειτουργούσε απλώς ως τοίχος αντιστήριξης του κοίλου, αλλά αποτελούσε ταυτόχρονα τον βόρειο τοίχο ενός μεγάλου ορθογώνιου οικοδομήματος, μιας σκηνοθήκης διαστάσεων 31,46 X 8,07μ. Αρχιτεκτονικά κατάλοιπα παρόμοιας σκηνοθήκης υπήρχαν και στο θέατρο της Αρκαδικής Μεγαλόπολης. VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0008Στο επίπεδο της ευθυντηρίας της σκηνοθήκης του Θεάτρου της Μεσσήνης ήλθαν στο φως τρεις παράλληλες αύλακες, με κοίλη συνεχή εγκοπή για την υποδοχή των τροχών μιας κινητής σκηνής των ελληνιστικών χρόνων. Η ύπαρξη κινητής σκηνής στα αρχαία ελληνικά θέατρα, η οποία αποκαλείται “πήγμα” (πρβλ. τη λέξη παρά-πηγμα), είναι γεγονός και για το θέατρο της Σπάρτης. Πίσω ακριβώς από τον βόρειο τοίχο της σκηνοθήκης της Μεσσήνης υπάρχει μια πλακοστρωμένη άνοδος που οδηγεί στο μεσαίο διάζωμα του κοίλου. Προστίθεται και αυτή στις αρχιτεκτονικές πρωτοτυπίες του Θεάτρου της Μεσσήνης. νάμεσα στο Θέατρο και την Αγορά αποκαλύφθηκε μεγάλη Κρήνη. Ο περιηγητής Παυσανίας (4. 31.6) μας πληροφορεί ότι η Κρήνη της αγοράς είχε το όνομα της Αρσινόης, κόρης του μυθικού βασιλιά της Μεσσηνίας Λεύκιππου και μητέρας του Ασκληπιού, και ότι δεχόταν νερό από την πηγή Κλεψύδρα. Η Κρήνη περιλαμβάνει μακρόστενη δεξαμενή μήκους 40μ. περίπου, η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση μπροστά από αναλημματικό τοίχο. Μεταξύ δεξαμενής και αναλήμματος υπήρχε αβαθής στοά από ιωνικούς ημικίονες. Ημικυκλικό βάθρο (εξέδρα) στο VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00011μέσον ακριβώς της δεξαμενής έφερε σύνταγμα χάλκινων ανδριάντων. Δύο ακόμη δεξαμενές βρίσκονται σε ελαφρώς χαμηλότερο επίπεδο από την πρώτη, συμμετρικά τοποθετημένες εκατέρωθεν πλακόστρωτου αίθριου. Η πρόσοψη της πρώτης οικοδομικής φάσης της κρήνης (τέλη 3ου αι. π.Χ.) έκλεινε με δωρική κιονοστοιχία, που καταργήθηκε στη δεύτερη φάση του 1ου αιώνα. Στην τρίτη και τελευταία φάση επισκευών και μετατροπών της Κρήνης, εντάσσεται η προσθήκη τετράγωνων προβόλων που προεξέχουν συμμετρικά στα άκρα της πρόσθιας πλευράς στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού (284-305 μ.Χ.). Η Κρήνη ακολούθησε την τύχη των υπόλοιπων δημόσιων και ιερών οικοδομημάτων της πόλης, τα οποία εγκαταλείφτηκαν περί το 360-370 μ.Χ. Το ανατολικό τμήμα της Κρήνης παρέμεινε όρθιο και χρησιμοποιήθηκε κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο, όπως δείχνουν οι κατασκευές στην άνω δεξαμενή και ο υδρόμυλος που κτίσθηκε μπροστά από την Κρήνη στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα μ.Χ.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0005Με την Αγορά και συγκεκριμένα με τον ναό του Διός Σωτήρος, το άγαλμα του οποίου μνημονεύει ο Παυσανίας (4.31. 6), πρέπει να σχετίζονται θραύσματα θωρακίου από ντόπιο ψαμμιτικό επιχρισμένο πωρόλιθο, που φέρουν μέσα σε ρομβοειδές πλαίσιο τον φτερωτό κεραυνό του Διός. Από τον ναό του Ποσειδώνος, που επίσης μνημονεύει ο Παυσανίας, προέρχονται διάσπαρτα πώρινα δωρικά μέλη και ανάγλυφες μετόπες, μια από τις οποίες, του 3ου αιώνα π.Χ., εικονίζει τη δεμένη σε βράχο Ανδρομέδα και τον δράκοντα φύλακα της. Μια άλλη παριστάνει σε ανάγλυφο, επίσης του 3ου αιώνα π.Χ., θαλάσσιο ίππο με κολοσσιαία στριφογυριστή ψαροουρά που φέρει στη ράχη του Τρίτωνα ή Νηρηίδα. Στην αγορά υπήρχαν επίσης ο ναός της Αφροδίτης και της Μητέρας των Θεών (Κυβέλης). Έχει έλθει στο φως ο δωρικός περίπτερος ναός της θεοποιημένης πρώτης βασίλισσας της χώρας Μεσσήνης. Ο Παυσανίας περιγράφει το χρυσόλιθο λατρευτικό άγαλμα της θεάς και την τοιχογραφία του Ομφαλίωνα στο βάθος του σηκού. Κατά μήκος της νότιας πλευράς του ναού υπάρχει σειρά ενεπίγραφων βάθρων για την ανίδρυση χάλκινων ανδριάντων Ρωμαίων αυτοκρατόρων (Κλαυδίου, Γερμανικού, Αδριανού, Μάρκου Αυρηλίου, Φαυστίνας της νεότερης, Γαλερίου κ.ά.). VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00010Κατά μήκος της βόρειας πλευράς του ίδιου ναού βρέθηκαν επτά στήλες με ψηφίσματα σχετικά με την κατανομή γης. Αμέσως βόρεια από τον ναό της θεάς Μεσσήνης σώζονται τα ερείπια του Βουλείου. Μπροστά στη νότια πρόσοψή του βρέθηκαν στήλες με ψηφίσματα προς τιμή Μεσσήνιων δικαστών.

Στο ΝΔ πέρας της Αγοράς, κοντά στο Ασκληπιείο αποκαλύφθηκε οικοδόμημα, διαστάσεων 24×24 μ. Η ανασκαφή στο εσωτερικό του έφερε στο φως τα θεμέλια λατρευτικού κτίσματος του 4ου-3ου αιώνα π.Χ., περιβαλλόμενου από προσκτίσματα. Κάτω από τα δάπεδα των χώρων του κεντρικού κτίσματος αποκαλύφθηκε τεράστιος αριθμός πήλινων αναθηματικών πλακιδίων
VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00015και ειδωλίων, των οποίων το θεματολόγιο παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Τα πλακίδια είχαν απορριφθεί μαζί με τα θραύσματα αγγείων και οστά ζώων μέσα σε κοιλότητες του φυσικού πετρώματος. Είναι βέβαιο ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο στη λατρεία Ήρωος αρχικά και γυναικείας χθόνιας θεότητας-της Δήμητρας- σε συνέχεια. Ο Παυσανίας (4.31.10) αναφέρει «ιερόν Δήμητρας άγιον» και αγάλματα Διόσκουρων στη Μεσσήνη, το οποίο, σύμφωνα με τη σειρά που ακολουθεί στην περιγραφή των μνημείων, πρέπει να βρισκόταν στα νότια της Αγοράς κοντά στο Ασκληπιείο, όπου βρίσκεται το ιερό που περιγράφουμε. Στην οικοδομική επιγραφή των χρόνων του Αυγούστου-Τιβερίου από το Σεβάστειο αναφέρεται και επισκευή του ιερού της Δήμητρας.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00016Ο Παυσανίας παρουσιάζει το Ασκληπιείο ως μουσείο έργων τέχνης, κυρίως αγαλμάτων και όχι ως συνηθισμένο τέμενος θεραπείας ασθενών. Ήταν ο επιφανέστερος χώρος της Μεσσήνης, κέντρο της δημόσιας ζωής της πόλης, που λειτουργούσε παράλληλα με την παρακείμενη αγορά. Περισσότερα από 140 βάθρα για χάλκινους ανδριάντες πολιτικών κυρίως προσώπων και πέντε εξέδρες περιβάλλουν το δωρικό ναό και το βωμό, ενώ πολλά είναι τοποθετημένα και κατά μήκος των στοών. Ένας σχεδόν τετράγωνος υπαίθριος χώρος (71,91X66,67μ.) πλαισιώνεται εσωτερικά από τέσσερις στοές, ανοιχτές προς τον κεντρικό υπαίθριο χώρο. Κάθε στοά της βόρειας και νότιας πλευράς είχε στην πρόσοψη 23 κίονες κορινθιακούς που στήριζαν θριγκό, αποτελούμενο από ιωνικό επιστύλιο και από ζωφόρο με ανάγλυφα βουκράνια στολισμένα εναλλάξ με ανθοπλοκάμους και ρόδακες. Όμοιες ήταν και οι στοές της ανατολικής και δυτικής πλευράς, αλλά με 21 κίονες η καθεμία. Σε κάθε στοά υπήρχε δεύτερη εσωτερική κιονοστοιχία με 14 κίονες στην βόρεια και τη νότια πλευρές και 13 στην ανατολική και δυτική.

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1001Στην ανατολική πτέρυγα της περίστυλης αυλής βρίσκεται συγκρότημα τριών οικοδομημάτων: το μικρό στεγασμένο θεατροειδές Εκκλησιαστήριο, το Πρόπυλο, το Συνέδριον ή Βουλευτήριο και η αίθουσα Αρχείου του Γραμματέως των Συνέδρων. Κατά μήκος της δυτικής πτέρυγας βρίσκεται σειρά δωματίων-Οίκων που σύμφωνα με την περιγραφή του Παυσανία περιείχαν αγάλματα των εξής θεοτήτων κατά σειρά από Νότο προς Βορρά: Απόλλωνος και Μουσών , Ηρακλή-Θήβας-Επαμεινώνδα (Οίκος Ν), Τύχης (Οίκος Μ), Αρτέμιδος Φωσφόρου (Οίκος Κ).

 

Η ανασκαφή κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του Ασκληπιείου αποκάλυψε σε μήκος 80 μ. περίπου ευρεία οδό κατεύθυνσης ΒΝ. Η οδός, πλάτους 12 μ., που φέρει κτιστό αποχετευτικό αγωγό καλυπτόμενο από ογκώδεις ασβεστολιθικές πλάκες, ορίζεται ανατολικά από το Ασκληπιείο, ενώ δυτικά από νέο οικοδομικό τετράγωνο που δεν έχει ακόμη ανασκαφεί. Στη διασταύρωση της με την οδό Α-Δ κατεύθυνσης, που βαίνει μεταξύ της βόρειας πλευράς του Ασκληπιείου και της νότιας πλευράς της Αγοράς, αποκαλύφθηκε κατά χώραν, σε απόσταση 6,50 μ. από τη βορειοανατολική γωνία του Εκκλησιαστηρίου, ορθογώνια ασβεστολιθική βάση με κυκλική στο μέσον της άνω πλευράς εγκοπή για την ένθεση κίονα που βρέθηκε παραπλεύρως και στήθηκε στη βάση του. Έχει ύψος 1,358, κάτω διάμετρο 0,48 μ. και φέρει στο άνω μέρος την εξής τετράστιχη επιγραφή:
Άρτέμιτι
Διονύσιος
Δωρίας
Διονυσόδωρος.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00014Το Στάδιο και το Γυμνάσιο ανήκουν στα πλέον εντυπωσιακά, από άποψη διατήρησης οικοδομικά συγκροτήματα. Το βόρειο πεταλόσχημο τμήμα του Σταδίου περιλαμβάνει 18 κερκίδες με 18 σειρές εδωλίων, που διαχωρίζονται από κλιμακοστάσια. Περιβάλλεται από δωρικές στοές, των οποίων οι κίονες στέκονται κατά το πλείστον στη θέση τους. Η βόρεια στοά είναι διπλή, η ανατολική και η δυτική είναι απλές. Οι στοές ανήκουν στο Γυμνάσιο, που αποτελούσε ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο με το Στάδιο. Η δυτική στοά δεν φαίνεται να συνεχίζεται ως το πέρας του στίβου, και διακόπτεται σε μήκος 110 μ. περίπου από το βόρειο άκρο της. Συνδέεται με περίστυλο αίθριο δωρικού ρυθμού, πλευράς 30 μέτρων περίπου, το οποίο μπορεί να αναγνωριστεί ως παλαίστρα. Ενεπίγραφα βάθρα μεταξύ των κιόνων της δυτικής στοάς έφεραν ανδριάντες Γυμνασιαρχών, ενώ πολλοί κατάλογοι εφήβων βρέθηκαν γύρω. Στην ελληνιστική εποχή τα γυμνάσια γίνονται πολυσύχναστα κέντρα της δημόσιας ζωής της πόλης και χώροι έκθεσης σημαντικών έργων τέχνης όπως μαρτυρούν τα πρόσφατα ευρήματα του Γυμνασίου.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00015Αναπόσπαστο στοιχείο του Σταδίου αποτελεί το Ηρώο, που είχε τη μορφή πρόστυλου τετρακιόνιου δωρικού ναού. Βρίσκεται στη νότια πλευρά του σταδίου κτισμένος πάνω σε ορθογώνιο πόδιο, που προεξέχει από το τείχος σαν προμαχώνας. Το ναόσχημο κτίσμα ήταν ταφικό, αποτελεί ένα είδος ηρώου-μαυσωλείου, που εντάσσεται στην παράδοση των μικρασιατικών μαυσωλείων. Σε ορισμένα στοιχεία του σχετίζεται και με το Ηρώο της Καλυδώνος. Προσωπικότητα με πλούτη και επιρροή, στην οποία απένεμαν οι Μεσσήνιοι κατά την πληροφορία του Παυσανία (4. 32,2) τιμές ήρωος, ήταν ο Μεσσήνιος ισόβιος αρχιερέας και ελλαδάρχης Σαιθίδας. Είναι επομένως βέβαιο ότι το ηρώο-μαυσωλείο του Σταδίου ανήκε στην οικογένεια των Σαιθιδών. Σε αυτό ενταφιάζονταν και δέχονταν ηρωικές τιμές τα επιφανή μέλη της οικογένειας, από της ίδρυσης του Ηρώου τον 1ο αι μ.X. ως τα χρόνια τουλάχιστον της επίσκεψης του Παυσανία (155-160 μ.X).

Καλο μάτα » Καλαμάτα Συλλογή Φωτογραφίας»

kalamata-300-411ΓΕΩτρόπιο τεύχος 158 σαββάτο 19 Απριλίου 2003

ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας.

Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας. Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

Φωτογραφία ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

GRAMI

Μόνη Έμβαση «Μονεμβασιά»

BASILIS_LAPPAS_MONEMVASIA_1002

Κείμενα & Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Μόνη Εμβάσια «Μονεμβάσια»
Επιβλητική θεά στο θρόνο της, γαλήνια μέσα στο σκληρό τοπίο, ανάμεσα στο μπλε του ουρανού και της θάλασσας, μαγεύει πάντα τις καρδιές όλων όσων τη γνωρίζουν.

600_400_auto_100_unitedkingdom

 

 

 

VASSILIS_LAPPAS_MONEMVASIA_0052Η Μονεμβάσια, ή Μονεμβασία, ή Μονεμβασιά, ή Μονοβάσια, Μονεμβασσιά, Μονεμβάσσια, είναι το Γιβραλτάρ του Καζαντζάκη, το «πέτρινο καράβι» του Ρίτσου που αιώνες τώρα, δεμένο στο «μουράγιο» της Πελοποννήσου, κρέμεται από μια στενή λωρίδα γης ακροβατώντας στο νήμα της Ιστορίας κι έχοντας βάλει πλώρη για ορίζοντες υπερβατικούς.
Η Μονεμβασιά γνωστή στους Φράγκους ως Μαλβαζία ή Μαλβαζούϊ. Στην αρχαιότητα ονομαζόταν “Άκρα Μίνωα” όπως περιγράφει στα Λακωνικά ο Παυσανίας και ήταν ενωμένη σε μεγάλο μήκος με την ξηρά, είναι μια μικρή ιστορική πόλη της ανατολικής Πελοποννήσου, της επαρχίας Επιδαύρου Λιμηράς, στο Νομό Λακωνίας.

VASSILIS_LAPPAS_MONEMVASIA_0058Το όνομά της είναι σύνθετη λέξη, που προέρχεται από τις δύο ελληνικές λέξεις Μόνη και Έμβασις, δηλαδή η μόνη είσοδος. Μονεμβάσια! …. Επιβλητική θεά στο θρόνο της, γαλήνια μέσα στο σκληρό τοπίο, ανάμεσα στο μπλε του ουρανού και της θάλασσας, μαγεύει πάντα τις καρδιές όλων όσων τη γνωρίζουν. Η εντυπωσιακή Μονεμβάσια είναι ένα από τα ωραιότερα στολίδια της χώρας μας. Πρόκειται για μια από τις δυο σπουδαιότερες βυζαντινές πολιτείες, όχι μόνο της Λακωνίας, αλλά ολόκληρης της Ελλάδος. Χτισμένη σε έναν πελώριο βράχο, γοητεύει τους επισκέπτες της από την πρώτη στιγμή που την αντικρίζουν. Η καστροπολιτεία tης Μονεμβάσιας, απέχει από την Αθήνα 350 χιλμ. και βρίσκεται στα νότια παράλια της Πελοποννήσου.

BASILIS_LAPPAS_MONEMVASIA_0051Η διαδρομή μέχρι την Τρίπολη είναι άνετη, μετά την Σπάρτη όμως, αρχίζουν οι πολλαπλές στροφές και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Στα Βόρεια του Βράχου βρίσκεται η παλιά Μονεμβασιά, καθώς και το μοναδικό φιόρδ στην Ελλάδα, το φιόρδ του Γέρακα (Ιέρακας). Στα Νότια βρίσκεται ο Κάβο Μαλιάς (Άκρα Μαλέα), τα Κύθηρα και η Ελαφόνησος. Στα Ανατολικά απλώνεται το Μυρτώο πέλαγος ως τη Μήλο και την Κίμωλο. Τέλος στα Δυτικά ο Πάρνωνας ορθώνει επιβλητικά το ανάστημά του. Η βυζαντινή Μονεμβάσια άρχισε να χτίζεται τον 6ο αιώνα. Το φυσικό αυτό οχυρό χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές ως καταφύγιο των γειτονικών περιοχών κατά τις επιδρομές των Σλάβων.

VASSILIS_LAPPAS_MONEMVASIA_0055Φτάνοντας στη Μονεμβάσια αξίζει τον κόπο να προσέξετε την είσοδο και τα τείχη της κάτω πόλης. Το ταξίδι σας στη βυζαντινή εποχή αρχίζει από τη στιγμή που θα περιπλανηθείτε στα στενά πέτρινα σοκάκια της πόλης του ρομαντισμού και της ιστορίας. Τα παλιά πέτρινα αρχοντικά και οι όμορφες βυζαντινές εκκλησίες θα σας εντυπωσιάσουν. Οι σημαντικότερες από αυτές είναι ο Ελκόμενος Χριστός του 13ου αιώνα (μητρόπολη, τρίκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική με τρούλο και νάρθηκα, χτιστό σύνθρονο, επισκοπικό θρόνο και αξιόλογες μεταβυζαντινές εικόνες), η Παναγία η Χρυσοφίτισσα του 17ου αιώνα με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, ο Άγιος Nικόλαος (τρίκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική με τρούλο, του 1703), ο Άγιος Στέφανος του 18ου αιώνα, η Παναγία η Κρητική ή Μυρτιδιώτισσα και η Αγία Άννα (B΄ Eνετοκρατία, τέλη 17ου – αρχές 18ου αι.). την κεντρική πλατεία είναι το κανόνι και το Αρχαιολογικό Μουσείο.

BASILIS_LAPPAS_MONEMVASIA_0023Για να καταφέρετε να μείνετε σε ένα από τα παλιά αρχοντικά τόσο εντός όσο και εκτός της Καστροπολιτείας, που έχουν μετατραπεί σε μικρά πολυτελή boutique hotels και ξεχωρίζουν για τη φιλοξενία υψηλής αισθητικής και την ιδιαίτερα ρομαντική ατμόσφαιρα που προσφέρουν, θα πρέπει να έχετε προνοήσει αρκετό καιρό πριν να κλείσετε δωμάτιο, αφού η τουριστική κίνηση στη Μονεμβάσια είναι αυξημένη όλο το χρόνο. Η παλιά πόλη δεν προσφέρεται για όσους προτιμούν τις ανέσεις του σύγχρονου πολιτισμού. Τα ξενοδοχεία ακολουθούν πιστά το παλιό παραδοσιακό στυλ της περιοχής.

VASSILIS_LAPPAS_MONEMVASIA_0058Τις τοπικές σπεσιαλιτέ θα έχετε τη δυνατότητα να τις γευτείτε στα γραφικά ταβερνάκια, τα οποία είναι διακοσμημένα κυρίως με πέτρα και ξύλο. Αξίζει τον κόπο να κάνετε μια βόλτα και στην άνω πόλη, Επάνω Κάστρο ή Γουλά, από όπου θα μαγευτείτε από τη θέα προς την κάτω πόλη, ανάμεσα στο μπλε του ουρανού και του Μυρτώου Πελάγους, μπροστά από την επιβλητική εκκλησία της Αγίας Σοφίας, έναν οκταγωνικό ναό με τρούλο, που ταυτίζεται από τους ερευνητές με τη μονή Oδηγήτριας του 1150. Στην πάνω πόλη κατοικούσαν οι αριστοκράτες σε μεγάλα πέτρινα κτίρια, αραιά κτισμένα το ένα από το άλλο, αλλά σήμερα έχουν απομείνει μόνο λίγα ερείπια για να μαρτυρούν την ύπαρξη ενός άλλου κόσμου.

Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος καταγόταν από τη Μονεμβασιά, όπου και βρίσκεται σήμερα ο τάφος του έξω από τα τείχη, στο Κοιμητήριο του Βράχου. Και όπως λέει ο ποιητής της «Ρωμιοσύνης»,

«Ετούτο το τοπίο Ritsosείναι σκληρό σαν τη σιωπή,

σφίγγει στον κόρφο του τα πυρωμένα του λιθάρια,

σφίγγει στο φως τις ορφανές ελιές του και τα αμπέλια του,

σφίγγει τα δόντια. Δεν υπάρχει νερό. Μονάχα φως.

Ο δρόμος χάνεται στο φως κι ο ίσκιος της μάντρας είναι σίδερο.

Μαρμάρωσαν τα δέντρα, τα ποτάμια κι οι φωνές μες στον ασβέστη του ήλιου.».

 

 

 

Στήν Αγκαλιά του Λάδωνα και της Δάφνης

DAFNI-KALAVRITA-VASSILIS-LAPPAS-1000

ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΣ

Φωτογραφία  ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΔΑΦΝΗ ΛΑΔΩΝΑΣ

Το δρυοδάσος που μας αγκαλιάζει, έχει πάρει το χαλκοκίτρινο χρώμα του χειμώνα και ο δρόμος πυκνό χαλί από υγρά φύλλα απορροφά τους θορύβους των τροχών.

Το μόνο που ακούγεται είναι ο ήχος της φύσης. Πριν από λίγο αφήσαμε την οδό Τριπόλεως-Πατρών, την γνωστή 111, η οποία διασχίζει την περιοχή του Παϊου και κατευθυνόμαστε προς το κεφαλοχώρι της περιοχής, τη Δάφνη που πολλοί εξακολουθούν να την αναφέρουν Στρέζοβα από το Σλάβικο της όνομα.

 

VASSILIS_LAPPAS_DAFNI_STREZOVA_07Ο οικισμός βρίσκεται σε υψόμετρο 620 μέτρων, φωλιασμένος μέσα στο καταπράσινο δάσος στους πρόποδες του Αγίου Μάμα, έχοντας στην κορυφή του το μυθικό Αφροδίσιο όρος και στα ριζά του την κοιλάδα του Λάδωνα στα σύνορα των νομών Αχαϊας και Αρκαδίας.

Άλλωστε από το δάσος αυτό που από την αρχαιότητα λεγόταν δάσος του Σόρωνα, οι Σλάβοι κάτοικοι της περιοχής της έδωσαν το όνομα Στρέζοβα που στη γλώσσα τους σημαίνει δάσος με βαλανιδιές.

Το σημερινό κεφαλοχώρι, αν και ακολουθεί την φθίνουσα πορεία των περισσότερων ορεινών οικισμών της κεντρικής Πελοποννήσου, διατηρεί αρκετά ίχνη της αρχοντιάς και της παρελθούσης ακμής του.

DAFNI-KALAVRITA-VASSILIS-LAPPAS-0014Οι κατηφορικοί δρόμοι της Δάφνης, με τα γραφικά στενάκια ανάμεσά τους, με τα πολλά πέτρινα σπίτια που διατηρούν τα ξύλινα μπαλκόνια τους , τις πόρτες και τα παράθυρα με τις πελεκημένες πέτρες, οι πανέμορφες θολωτές πέτρινες βρύσες Αγίας Μαρίνας , Απάνω Βρύση, Παπαδιάς , Λάππα  , Αγίου Ανδρέα ,διατηρούν την αισθητική ενός παλιού αρκετά καλοδιατηρημένου χωριού.

Ιδιαίτερη εντύπωση μας κάνουν τα υπάρχοντα σε όμορφες γωνιές του χωριού παλιά πηγάδια τα θολωτά γεφύρια αλλά και τα δεκάδες παλιά πέτρινα αλώνια στους γύρω λόφους.

Οι κάτοικοι που συναντήσαμε στην πλατεία του χωριού δεν κουράζονται να μιλούν για τις εκκλησίες της Στρέζοβας, όπως ο ναός  της  Παναγιάς που έχει κτιστεί πριν το 1500 μ.Χ., το γραφικό μοναστήρι της     Ευαγγελίστριας  σε απόσταση τριών χιλιομέτρων πάνω από το χωριό και σε υψόμετρο 1000 ο επιβλητικός Αγιος Χαράλαμπος που εποπτεύει από την κορυφή της Δάφνης όλη την περιοχή, η μεγάλη πέτρινη Αγία Τριάδα που είναι και μητρόπολη των δύο ενοριών  του χωριού, οι γραφικοί μικροί ναοί της Αγίας Παρασκευής-ο πιο παλιός της περιοχής με βυζαντινή αγιογραφία, της Αγίας Μαρίνας ,του Αγίου Ανδρέα , του Αγίου Παντελεήμονα , της Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου  Νικολάου  και  του Αγίου Αθανασίου. Όμορφα είναι και τα δύο καινούργια εκκλησάκια ,  του  Αγίου Δημητρίου στη είσοδο του χωριού, και των Αγίων Θεοδώρων πάνω από  τον συνοικισμό Σειρήνα. Εκείνο όμως που μας συναρπάζει στην κυριολεξία, είναι οι μαγευτικές τοποθεσίες έξω από το χωριό.

DAFNI-KALAVRITA-VASSILIS-LAPPAS-005Αν η Στρέζοβα σε υψόμετρο από 600 έως 750 μ. είναι ένας εξώστης στη φύση , η περιβάλλουσα περιοχή, είναι η ίδια η φύση. Μέρη όπως ο χώρος του Μοναστηριού, οι πηγές της Μάνας , οι πηγές του Μαυριά στο Νασέϊκο , ο χώρος στο τρικάμαρο γεφύρι , το πηγάδι στους Πετραίους , οι πηγές του Καλαθά στο    Αρχαίο Πάος ,ο ποταμός Λάδων στις τοποθεσίες του Νησιά και τη λίμνη του στις θέσεις  Μπουλκό , στης Κυράς το γεφύρι , στη Μουριά , στο Κανελλάκι μας καθηλώνουν. Χωμένο στη δασώδη αγκαλιά του Αφροδίσιου όρους το γραφικό μοναστήρι της Ευαγγελίστριας βρίσκεται 3 χιλ. πάνω από το χωριό και σε υψόμετρο 1000 μ. στις πλαγιές της Κορακοφωλιάς.

Κτίστηκε τον 13ο αιώνα περίπου και λόγω των προνομίων που απολάμβαναν τα μοναστήρια επί Τουρκοκρατίας, περιήλθαν σε αυτό τα περισσότερα κτήματα της περιοχής. Η μονή είχε παράλληλη ιστορική πορεία με τη Δάφνη. Το 1826 επειδή πολλοί Στρεζοβινοί, με αρχηγό τον καπετάν Γιώργαρο από την Ζαγορίτσα, οικισμό της Στρέζοβας, δεν προσκύνησαν τον Ιμπραήμ και αντιστάθηκαν με μάχη στην είσοδο του χωριού, το μοναστήρι όπως και το χωριό λεηλατήθηκαν και κάηκαν κατά το μεγαλύτερο μέρος.

Κατεβαίνοντας από το βουνό προς την κοιλάδα του μυθικού Λάδωνα ένας φίλος κάτοικος της Δάφνης μας οδήγησε σε ένα άλλο αξιοθέατο της περιοχής, το περίφημο της «Κυράς το γεφύρι» νότια του χωριού Μουριά που συνδέει τη βορεινή με τη νότια όχθη. Η κατασκευή του τοποθετείται στον 13ο αιώνα μ.Χ. και κτίστηκε για να συνδέει το βόρειο τμήμα του τότε φράγκικου τιμαρίου της Κερπινής Γορτυνίας που αντιστοιχούσε στην Στρέζοβα, και το οποίο ανήκε  στην Βαρωνεία της Άκοβας, με το νότιο τμήμα του τιμαρίου προς τη μεριά της Κερπινής.

ΜDAFNI-KALAVRITA-VASSILIS-LAPPAS-003άλιστα στο Γαλλικό Χρονικό του Μορέως (1265 μ.Χ.) αναφέρεται ότι παραχωρείται το μισό τμήμα της Στρέζοβας στην κυρά Μαργαρίτα του Πασσαβά. Από αυτήν πήρε το γεφύρι το όνομά του. Το γεφύρι έχει μήκος 54.6 μ. πλάτος 2.15μ. και 5 τόξα. Από αυτό περνούσε παλαιότερα ο δρόμος από τη Θέλπουσα στο Λάδωνα.

Μετά την κατασκευή του φράγματος του Λάδωνα το 1954 το γεφύρι κατακλύστηκε από τα νερά του φράγματος και μόνον κατά τους θερινούς μήνες που αποσύρονται τα νερά εμφανίζεται. Δίπλα από της Κυράς το γεφύρι κατασκευάστηκε τo 2002 και λειτουργεί νέα σύγχρονη γέφυρα που συνδέει τα χωριά της περιοχής.

Η περιοχή του Λάδωνα έχει συνδεθεί με πολλούς αρχαίους μύθους και οι πλούσιες αναφορές της ελληνικής μυθολογίας στον Λάδωνα δίκαια τον χαρακτηρίζουν σαν ένα από τα μυθικά ποτάμια της Αρχαίας Ελλάδας. Ένας από τους κορυφαίους μύθους είναι αυτός του τραγοπόδαρου θεού Πάνα και της νύμφης Σύριγγας.

Ο Πάνας περιφερόταν συχνά στην περιοχή του Λάδωνα. Οταν είδε εκεί την ωραία νύμφη άρχισε να την κυνηγά και την πλησίασε. Τότε αυτή εξαντλημένη, έφτασε στις όχθες του ποταμού και παρακάλεσε τον Λάδωνα να την βοηθήσει. Εκείνος, μόλις είδε τον Πάνα να την πλησιάζει, την μεταμόρφωσε σε καλαμιά. Τότε ο Πάνας έκοψε μερικά καλάμια, τα ένωσε μεταξύ τους και σχημάτισε το δικό του χαρακτηριστικό σε μορφή και ήχο μουσικό όργανο που ονομάστηκε σύριγγα.
Εδώ επίσης λουζόταν η θεά Δήμητρα και εδώ κυνηγούσε  η θεά του κυνηγίου Άρτεμις. Στο μέρος αυτό διαδραματίστηκε ο μύθος του Λεύκιππου που ντύθηκε γυναίκα, για να βρίσκεται κοντά στη αγαπημένη του νύμφη Δάφνη, πράξη που πλήρωσε με την ζωή του, όταν αποκαλύφτηκε.

Κοντά στην κοίτη του, στα όμορφα δάση του Σόρωνα -που πιο πάνω ονομάζονται και Αφροδίσια όρη – η Αφροδίτη συναντιόταν με τον παράνομο εραστή της θεό Άρη. Τέλος στον Λάδωνα έπιασε το ελάφι ο Ηρακλής μετά από επιτυχή καταδίωξη και εδώ ο θεός Απόλλωνας ερωτεύτηκε την κόρη του Λάδωνα Δάφνη. Μάλιστα ο περιηγητής Παυσανίας τόσο εντυπωσιάστηκε  από την ομορφιά του φυσικού τοπίου του Λάδωνα και από τις διασωζόμενες παραδόσεις και μύθους στην εποχή του, που έγραψε στα «Αρκαδικά-Αχαϊκά»:

ΔΑΦΝΗ ΛΑΔΩΝΑΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ«Ο Λάδων έχει το ωραιότερο νερό από όλους τους ποταμούς της Ελλάδος. Φημίζεται άλλωστε μεταξύ των ανθρώπων, λόγω της Δάφνης και των σχετιζομένων με αυτήν παραδόσεων…Κατά την ομορφιά βεβαίως δεν είναι δεύτερος από κανέναν άλλο ποταμό βαρβαρικό ή Ελληνικό…»

Ο ποταμός Λάδων, όπως και οι παραποταμοί του Πάϊος, Αροάνιος και Τράγος, προσφέρονται για κατάβαση με canoe-kayak   και rafting. Λόγω της ήρεμης ροής του η κατάβαση προσφέρεται ειδικά μάλιστα για αρχάριους και μικρά παιδιά. Επίσης προσφέρεται  για πεζοπορία, κολύμπι και ψάρεμα.

Πολλές παραλαδώνιες περιοχές προσφέρονται για ορειβασία, ποδηλασία και κυνήγι. Μάλιστα σε μερικά σημεία του ποταμιού κατεβαίνουν αγριογούρουνα. Οι επισκέψεις γίνονται από ομίλους εναλλακτικού τουρισμού, όπως και από ιδιώτες.  Αλλά και  η λίμνη του Λάδωνα προσφέρεται για κωπηλασία, ιστιοσανίδα, ψάρεμα, κολύμπι  και βαρκάδα. Μια καλή τοποθεσία εκκίνησης για πεζοπορία και άλλες δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού είναι η Δάφνη. Σε απόσταση 5 χιλ. από το χωριό, σε μια πανέμορφη τοποθεσία στις όχθες του ποταμού, υπάρχουν οργανωμένες εγκαταστάσεις εναλλακτικού τουρισμού όπου οργανώνονται τοξοβολία, ορεινή ποδηλασία (mountain bike), κωπηλασία, κανό και καγιάκ.

DAFNI-KALAVRITA-VASSILIS-LAPPAS-001Η πλειονότητα των κατοίκων της Δάφνης ασχολείται με την κτηνοτροφία υπάρχουν 90 ποίμνια με 8.000 γιδοπρόβατα σύνολο. Στη Δάφνη βρήκαμε σε αφθονία υπέροχα καρύδια,  ρίγανη,  χαμομήλι ντόπιο τσίπουρο, καθώς και μέλι τύπου βανίλιας Μαινάλου.

 

 

ΑΡΧΑΙΟ ΗΡΑΙΟ ΛΙΜΝΗ ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΗΡΑΙΟ ΛΙΜΝΗ ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗΣ

Μαγευτικό τοπίο αγκαλιάζει αρχαία ίχνη πίστης και παράδοσης

Κείμενο Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Όπου και να ρίξεις τη ματιά σου η Ελλάδα σε μαγεύει για να παραφράσω προς το αισιόδοξο τη ρήση του ποιητή. Πράγματι αν έλειπε η συχνά βάναυση επέλαση των συμπατριωτών μας, είτε με άναρχες παρεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον, είτε με την έλλειψη σεβασμού προς τα ίχνη της προγονικής παράδοσης, σίγουρα θα μπορούσαμε να μιλούμε για έναν προικισμένο τόπο και έναν προνομιούχο λαό. Και δεν χρειάζεται να πάει κάποιος μακριά για να διαπιστώσει τα παραπάνω. Μία ώρα από την πρωτεύουσα και πιστεύει πως βρίσκεται στον «πλανήτη όνειρο» που τα συνδυάζει όλα:  Φυσική ομορφιά, αρχαιότητες ιερές, παραδοσιακό φάρο, τόπους σύγχρονης και ζεστής φιλοξενίας και παραδοσιακής εστίασης.

Η πρώτη επαφή μου με την Περαχώρα και τη Λίμνη Βουλιαγμένης Λουτρακίου, στην θαυμαστή αυτή άκρη του κορινθιακού κόλπου ήλθε από ψηλά. Ήταν αρκετά χρόνια πριν όταν γυρνούσα με το μικρό ελικοφόρο της αεροπλοϊας από τη Ζάκυνθο για Αθήνα και είχα την τύχη ο πιλότος που ήταν γνωστός μου να με φιλοξενήσει για λίγο στο πιλοτήριο. Κατά τύχη εκείνη τη στιγμή πετούσαμε πάνω από την περιοχή του Λουτρακίου και κοιτάζοντας την εικόνα κάτω μας έμεινα έκθαμβος και από την ομορφιά του τοπίου και επειδή μέχρι εκείνη τη στιγμή αγνοούσα την ύπαρξη της λίμνης.

Αφήνοντας πίσω μας το πασίγνωστο Λουτράκι, ανηφορίζουμε προς τα Γεράνεια όρη και μετά από λίγα χιλιόμετρα στροφών στις πλαγιές που προσφέρουν στον ταξιδευτή απερίγραπτη θέα από ψηλά του Σαρωνικού και του Κορινθιακού, βρίσκουμε την Περαχώρα, ορεινό οικισμό χτισμένο στην καρδιά του καταπράσινου πευκοδάσους. Δώδεκα χιλιόμετρα κατηφορικού δρόμου μας φέρνουν στην Λίμνη Βουλιαγμένης, τη μικρή γαλάζια λίμνη που απέχει ελάχιστα από τη θάλασσα και επικοινωνεί μαζί της με ένα στενό δίαυλο. Η λίμνη της Βουλιαγμένης, κατά την αρχαιότητα ονομάζονταν Εσχατιώτης ή Γοργώπις, σχηματίστηκε από καθίζηση του εδάφους που εξαφάνισε ολόκληρη πόλη. Έχει πλάτος 1 χλμ., μήκος 2 και μέγιστο βάθος 40 μέτρα. Στην περιοχή έχουν έρθει στο φως υπολείμματα πρωτοελλαδικών οικισμών που ανάγονται χρονολογικά στο 3000 π.Χ. Η αίσθηση που έχει ο επισκέπτης της περιοχής είναι ότι βρίσκεται κάπου πολύ μακριά από τις μεγαλουπόλεις αν και τα τελευταία χρόνια ιδίως τις αργίες ο κόσμος που εκδράμει εδώ αυξάνεται συνεχώς με όλα τα θετικά και τα αρνητικά για την παρθενικότητα του τοπίου αποτελέσματα.

Συνεχίζοντας την πορεία μας περίπου δύο χιλιόμετρα φθάνουμε στον αρχαιολογικό χώρο του Ηραίου, στο ακρωτήρι του Μελαγκάβι όπου βρίσκεται και ο παλιός πέτρινος φάρος που η κατασκευή του χρονολογείται από το 1897. Αν βρεθείτε στο σημείο αυτό προς το απόγευμα, μπορείτε να απολαύσετε το ωραιότερο ηλιοβασίλεμα του Κορινθιακού Κόλπου, πάνω ακριβώς από το αρχαίο λιμάνι του Ηραίου. Εδώ αποκαλύφθηκαν τα πιο σημαντικά λείψανα του πρώιμου Κορινθιακού πολιτισμού των Ιστορικών χρόνων. Κέντρο ήταν το ιερό της θεάς Ήρας, που βρισκόταν στο βάθος του λιμανιού, κοντά στους βράχους πάνω στους οποίους είναι χτισμένος ο σημερινός φάρος.
Η Περαχώρα, κατά τα προ-ρωμαϊκά χρόνια, αποτελούσε ζωτικό τμήμα της Κορινθιακής γης. Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν κατά τα έτη 1928-1934 από την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή των Αθηνών έφεραν στο φως πολύ σημαντικά ευρήματα και δύο ιερά της θεάς Ήρας. Κοντά στο ναό σώζονται και τα ερείπια αρχαίας αγοράς.
Ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και το περίπλοκο αρδευτικό υδραυλικό σύστημα της Περαχώρας, έργο του 300 π.Χ., που επινοήθηκε ίσως από το Δημήτριο τον Πολιορκητή και αποτελεί ένα μοναδικό υδραυλικό σύστημα.
Από το Ηραίο η θέα των νότιων ακτών του Κορινθιακού, με τους ορεινούς όγκους που ξεχωρίζουν επιβλητικά στο τοπίο, είναι μαγευτική και το ηλιοβασίλεμα στον Κορινθιακό είναι από τα ωραιότερα των ελληνικών παραλιών. Αναζητώντας τις κρυφές ομορφιές αυτού του εντυπωσιακού τόπου αφήνουμε τη λίμνη της Βουλιαγμένης και εξερευνούμε τις βόρειες ακτές του Κορινθιακού.

Από τους οικισμούς Πανόραμα, Στέρνα και Σκαλωσιά προσεγγίζουμε τη βραχώδη ακτή Σαπούνθι, τη διπλή παραλία Λάκκα Ζέζα και την πανέμορφη παραλία της Μυλοκοπής που χάνεται ανάμεσα σε πεύκα και βράχια.

Η ευρύτερη περιοχή του Λουτρακίου ενδείκνυται ακόμη και για απογευματινή βόλτα ή για μονοήμερη εκδρομή για μπάνιο και φαγητό, ή εξερευνήσεις στις απίθανες εξοχές που αγκαλιάζουν από παντού τη λίμνη της Βουλιαγμένης. Το αρχαίο όνομα του Λουτρακίου ήταν Θέρμαι και οι ιδιότητες των ιαματικών νερών του ήταν ήδη γνωστές από τους κλασικούς χρόνους.

Άγνωστες πτυχές της λίμνης Περαχώρα

Άγνωστες πτυχές της λίμνης Περαχώρας

Κείμενα   Ευστάθιος Χιώτης

Φωτογραφία Βασίλης Λαππας 

Η χερσόνησος της Περαχώρας, με τη λίμνη της και το Ηραίο, σε μαγεύουν  με την φυσική καλλονή και την πανάρχαια ιστορία. Ταυτόχρονα, για όσους είναι ευαίσθητοι δέκτες, ο τόπος, χωρίς αμφιβολία διαχέει κάτι μαγικό. Εννοώ απλά ότι εδώ, απέναντι από τις Αλκυονίδες νήσους, τα φυσικά φαινόμενα εξελίσσονται με «υπερφυσικούς» ρυθμούς. Τα βράχια κάτω από τα πόδια σου δονούνται μελωδικά, αλλά όταν πλησιάζει το κρεσέντο, η αποκορύφωση συνοδεύεται από σεισμούς, όπως αυτός που χτύπησε την Αθήνα το 1981.

Πετρώματα που σχηματίσθηκαν στο βυθό της θάλασσας πριν αρκετές δεκάδες χιλιάδες χρόνια σχηματίζουν σήμερα λόφους, σε υψόμετρο εκατό μέτρων και μεγαλύτερο. Στο πρόσφατο γεωλογικό παρελθόν, η χέρσος ανυψώνεται με ρυθμό που φθάνει κατά περιόδους μερικά χιλιοστά, ακόμη και ένα εκατοστό το χρόνο, ρυθμό εξαιρετικά υψηλό για τα γεωλογικά δεδομένα.

Δικαιολογημένα λοιπόν η περιοχή μπορεί να θεωρηθεί ως μοναδικό γεωλογικό εργαστήριο που προσφέρεται για σεισμοτεκτονικές και παλαιοκλιματικές  μελέτες. Το δεύτερο ισχύει γιατί τα απολιθώματα παραπέμπουν σε θερμή κλιματική περίοδο, την οποία διαδέχθηκε το «μέγιστο παγετώδες», η εποχή των παγετώνων που κορυφώθηκε πριν είκοσι χιλιάδες χρόνια.

Γκραβούρα από τις ανασκαφές του Σλήμαν στις ΜυκήνεςΣτη Περαχώρα οδηγήθηκα αναζητώντας απολιθώματα πριν δέκα χρόνια περίπου. Συμμετείχα  σε ερευνητικό πρόγραμμα του Ινστιτούτου Γεωλογίας με συντονιστή τον Διευθυντή Γεωλογίας Δρα. Παναγιώτη Τσόμπο και άμεσο συνεργάτη τον Γεωλόγο Δρα. Άδωνι Φωτιάδη. Η συνεργασία μας αυτή, ευχάριστη και δημιουργική, εξελίχθηκε σε φιλική σχέση που επισφράγισε την καριέρα μου στο ΙΓΜΕ.

Το έναυσμα για τη μελέτη ήταν το ενδιαφέρον της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας για την συμπλήρωση των πλακών από κογχυλιάτη λίθο του περιβόλου  του Ταφικού Κύκλου Α΄ των Μυκηνών. Αντικείμενο λοιπόν της Ερευνητικής Ομάδας του Ινστιτούτου Γεωλογίας ήταν να βρεθεί το ίδιο πέτρωμα, με τα ίδια απολιθώματα.

Αναπαράσταση του Ταφικού Κύκλου Α΄Στο εσωτερικό του Ταφικού Κύκλου Α΄ ο Σλήμαν ανέσκαψε το 1876 τους πλούσιους βασιλικούς τάφους με τα χρυσά κτερίσματα που επιβεβαίωσαν τη φήμη των «πολύχρυσων Μυκηνών». Ανάμεσά τους και η χρυσή προσωπίδα την οποία  ο Σλήμαν έσπευσε να αποδώσει στον Αγαμέμνονα. Σήμερα βέβαια γνωρίζουμε ότι τα βασιλικά γένη των πλούσιων αυτών τάφων είναι προγενέστερα του Αγαμέμνονα κατά μερικούς αιώνες και ότι ανάγονται στον δέκατο έκτο αιώνα π.Χ.

 

Ο λίθινος περίβολος, που  καθοδήγησε τον Σλήμαν να επιλέξει τη θέση των ανασκαφών του, κατασκευάστηκε από τους Ατρείδες περί το 1250 π.Χ. για να τιμήσουν τους μακρινούς προγόνους τους.  Αποτελείται από κατακόρυφες πλάκες (θωράκια) που σχημάτιζαν δύο ομόκεντρους κύκλους και καλύπτονταν στη κορυφή τους από οριζόντιες καλυπτήριες πλάκες.
Απολιθώματα του κογχυλιάτη λίθου των θωρακίωνΟι έρευνές μας, με μοναδικό οδηγό τα απολιθώματα των αρχαίων πλακών,  ξεκίνησαν από τις Μυκήνες και την παράκτια περιοχή του Ναυπλίου και επεκτάθηκαν μέχρι την Κόρινθο, χωρίς αποτέλεσμα. Στο Λουτράκι βρέθηκαν παρόμοια πετρώματα, αλλά σε μικρές εμφανίσεις και τελικά ανακαλύψαμε τα ίδια τα αρχαία λατομεία κοντά στη λίμνη Περαχώρας, στο δρόμο προς το Σκάλωμα, μετά την πύλη κατασκηνώσεων Τραπέζης.

Η τύχη ήταν με το μέρος μας, γιατί η περιοχή είχε καεί πρόσφατα και έτσι μπορέσαμε να διακρίνουμε τις ορθογώνιες τομές λατόμευσης. Πριν δύο βδομάδες δυσκολεύτηκα πολύ να  ξαναβρώ τη θέση, γιατί είχε καλυφθεί από πυκνά πεύκα που εμπόδιζαν  όχι μόνο την παρατήρηση, αλλά και τη διέλευση.

Το απολιθωματοφόρο πέτρωμα εξορυσσόταν σχετικά εύκολα με τα μπρούντζινα μυκηναϊκά εργαλεία, πελεκώντας περιφερειακά αυλάκια που οριοθετούσαν τις πλάκες. Κατόπιν, η  αποκόλληση των πλακών από το βράχο γινόταν με σφήνες.

Το πέτρωμα είχε αποτεθεί επάνω σε «σκληρό» υφαλογενή ασβεστόλιθο που δύσκολα εξορυσσόταν με τα μπρούτζινα εργαλεία. Το επιχείρησαν οι Μυκηναίοι σε μια περίπτωση, αλλά δεν τα κατάφεραν και εγκατέλειψαν την προσπάθεια. Μετά από αιώνες και με σιδερένια εργαλεία το δύσκολο αυτό πέτρωμα εξορύχθηκε συστηματικά και χρησιμοποιήθηκε στο Ηραίο.

Όστρεα στο Μουσείο των Μυκηνών. Τα μεγαλύτερα είναι Spondylus GaederopusΤο πιο χαρακτηριστικό απολίθωμα των μυκηναϊκών θωρακίων ονομάζεται  Spondylus Gaederopus και βρέθηκε σε μια δεύτερη θέση αρχαίας λατόμευσης, στη συνέχεια του δρόμου προς Σκάλωμα.

Απολιθώματα Spondylus Gaederopus στη δεύτερη θέση αρχαίας λατόμευσης στο Σκάλωμα Περαχώρας

Το θαλάσσιο όστρεο υπάρχει και σήμερα στη Μεσόγειο και μάλιστα ήταν περιζήτητο κατά την Νεολιθική εποχή για την κατασκευή κοσμημάτων.

Η ανασκαφική έρευνα έχει εντοπίσει βραχιόλια ή άλλα κοσμήματα από αυτό, κυρίως σε Νεολιθικές ταφές από τη Μεσόγειο μέχρι τα Βαλκάνια, την κεντρική Ευρώπη και τη Βαλτική. Πιστεύεται ότι το όστρεο είχε κάποια συμβολική ή θρησκευτική σημασία και ότι η διάδοσή του στην ηπειρωτική Ευρώπη γινόταν μέσω ποτάμιων οδών που χρησιμοποιούνταν μάλιστα με αντίστροφη κατεύθυνση από τη Βαλτική για να φθάσει στα νότια το ήλεκτρο (κεχλιμπάρι).

Είναι αξιοσημείωτο ότι όστρεα από Spondylus Gaederopus εκτίθενται επίσης στο Μουσείο των Μυκηνών, προερχόμενα από ταφικά δείπνα, τα υπολείμματα των οποίων συνήθιζαν οι Μυκηναίοι να αποθέτουν στο χώμα που κάλυπτε τις βασιλικές ταφές.

Υπήρχε άραγε και στους Μυκηναίους κάποια συμβολική ή θρησκευτική σημασία; Το ερώτημα είναι εύλογο, αλλά δύσκολα μπορεί να απαντηθεί τεκμηριωμένα. Και η απορία γίνεται περισσότερο επίμονη από το γεγονός ότι  συνεχίζοντας τη διαδρομή μας προς την θάλασσα και πριν φθάσουμε στην ακτή περνάμε εμπρός από Μυκηναϊκούς τάφους, για τους οποίους δυστυχώς δεν υπάρχει καμία προστασία.

Είναι άραγε τυχαίο ότι οι Μυκηναϊκοί τάφοι  στο Σκάλωμα ορύχθηκαν επίσης μέσα σε πετρώματα πλούσια σε θαλάσσια απολιθώματα;

Δρ. Ευστάθιος Χιώτης

Μηχανικός Μεταλλείων-Μεταλλουργός στο Ε.Μ.Π. (1961-1966). Υπηρέτησε στο Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών και τη Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίων, επί μακρόν σε διευθυντικές θέσεις. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Imperial College στην έρευνα ορυκτών πόρων (1974-5) και στη μηχανική πετρελαίων (1975-1976). Εκπόνησε διδακτορική διατριβή στο Ε.Μ.Π. (1990) με θέμα τη «θερμομηχανική συμπεριφορά της λιθοσφαίρας στο Αιγαίο». Έχει δημοσιεύσει περί τις σαράντα εργασίες, πολλές από τις οποίες σε αντικείμενα αρχαιομετρίας και ιδιαίτερα σε θέματα αρχαίων λατομείων και υδραγωγείων.

«ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ»

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00026

ΓΕΩτρόπιο τεύχος 158 σαββάτο 19 Απριλίου 2003

kalamata-300-411ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας.

Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

Φωτογραφία ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

Κείμενα ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΣ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας. Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00011Mας ταξίδεψε στο παρελθόν και μας έκανε να   νοσταλγήσουμε την Ελλάδα  της  αθωότητας  των  παιδικών μας χρόνων , η αλλαγή πορείας λόγω  των κατολισθήσεων στην εθνική οδό  Μεγαλόπολης  –  Καλαμάτας, καθώς αναγκαστικά   ξαναπεράσαμε από τα γραφικά χωριουδάκια  που βρίσκονται πάνω στον παλιό δρόμο, στο  ύψος των ορεινών συνόρων  των  νομών Αρκαδίας  και  Μεσσηνίας. Κατηφορίζουμε τις στροφές  της  Τσακώνας  και  μια  στροφή πριν το  μικρό  γεφύρι  που  ενώνει  τους  δύο νομούς , ανοίγεται μπροστά  μας , σαν να είναι προέκταση της Μεσσογείου, μια άλλη  θάλασσα , αυτή των εκατομμυρίων ελαιοδένδρων της Μεσσηνιακής πεδιάδας Προορισμός  μας  η  Καλαμάτα ,  τραγουδισμένη  και πανέμορφη πρωτεύουσα  του  νομού  που  σχεδόν έχει επουλώσει τις  πληγές  που  της  είχε  ανοίξει  ο  Εγκέλαδος,  και  αναμορφώνεται , ζωντανή  και  αισιόδοξη ,  χαράζοντας  τη  νέα  πορεία  της .  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1004Η  εθνική  οδός  διασχίζει  τον  κάμπο  και  από  ψηλά  μοιάζει  με  ποτάμι  μέσα  στον  ελαιώνα , ενώ  δεξιά  μας  ορθώνεται  ο  ορεινός  όγκος  της  Ιθώμης.  Εκεί  βρίσκονται  τα  ερείπια  της  Αρχαίας  Μεσσήνης ,  που  είναι ένας  από  τους  πιο  εντυπωσιακούς  και  καλοδιατηρημένους  αρχαιολογικούς  χώρους  της  Ελλάδας  και  αποκαλύπτεται  τα  τελευταία  χρόνια  από  τον  καθηγητή  αρχαιολογίας  Πέτρο  Θέμελη .

Στο  Ασπρόχωμα  ο  δρόμος  διασταυρώνεται , με  την  Καλαμάτα  προς τα  αριστερά  να  απέχει  λιγότερο  από  πέντε  χιλιόμετρα  και  προς τα  δεξιά να  πηγαίνει  προς  αεροδρόμιο  και  προς  Μεσσήνη ,  Πύλο ,  Μεθώνη ,  Κορώνη ,  Φοινικούντα,  Πεταλίδι  και  άλλες  πασίγνωστες  για  την  ομορφιά  τους  και  την  ιστορία  τους  πόλεις  και  κωμοπόλεις της  Μεσσηνίας .  Καθώς  μπαίνουμε  στην  Καλαμάτα  από  τη  νέα  της  είσοδο,  διαπιστώνουμε πως  είναι  από  τις  ωραιότερες  Ελληνικές  πόλεις,  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1005πνιγμένη  κυριολεκτικά  στα  λουλούδια  και  στο  πράσινο .  Στους  δρόμους ,  στις  πλατείες , αλλά  και  στις  αυλές  των  σπιτιών,  είναι  φυτεμένες  μουριές,  πορτοκαλιές,  λεμονιές,  συκιές,  χουρμαδιές  και  όλων  των  ειδών  τα  οπωροφόρα  δένδρα  που  φυτρώνουν  σε  μεγάλη  ποικιλία  στην  έφορη  γη  της  Μεσσηνίας  που  κάποιοι  συγγραφείς  την  ονομάζουν,  Γη  της  Επαγγελίας Δεύτερη  πόλη  της  Πελοποννήσου  μετά  την  Πάτρα ,  ως  προς  τον  πληθυσμό  και  την  εμπορική  κίνηση ,  η  Καλαμάτα  είναι  χτισμένη  στο  μυχό  του  Μεσσηνιακού  κόλπου,  στις  όχθες  του  μικρού  ποταμού  Νέδωνα,   στις  παρυφές  του  κατάφυτου  κάμπου  και  στα  ανατολικά  ριζά του  Ταϋγέτου.  Εμπορικό  και  βιομηχανικό  κέντρο  του  νομού  Μεσσηνίας  και  όλης  της  νότιας  Ελλάδας ,  γνώρισε  μεγάλη  ανάπτυξη  μετά  το  1965  και  θα  εξελισσόταν  σε  σημαντική  εμπορική  και  βιομηχανική  πόλη  της  χώρας ,  αν ο  καταστρεπτικός  σεισμός  της  13ης  Σεπτεμβρίου  του 1986  δεν  της  ανέκοπτε  την  ανοδική  πορεία..

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00029Οι  μεγαλύτερες  καταστροφές  σημειώθηκαν  στην  παλιά  πόλη  και  στην  παραλιακή  συνοικία,  Αρμένικα .  Πολλοί  από  τους  κατοίκους , μετά  το  σεισμό ,  εγκατέλειψαν  την  Καλαμάτα  για  να  εγκατασταθούν  στα  γύρω  χωριά  με  αποτέλεσμα  ο  πληθυσμός  της  να  μειωθεί  αισθητά.  Η  παλιά  πόλη  έχει  χτιστεί  πάνω  στα  ερείπια  της  αρχαίας  πόλης  Φαραί, που  κατά  τον  Όμηρο  ήταν  πολυάνθρωπη.  Σύμφωνα  με  την  παράδοση  που  διέσωσε  ο  περιηγητής  Παυσανίας,  μυθικός  ιδρυτής  της  ήταν  ο  Φάρις ,  ο  οποίος  είχε  κόρη  την  Τηλεγόνη  που  παντρεύτηκε  τον  Αλφειό  και  γέννησε  τον  Ορσίλοχο,  <<πολλών  ανδρών  άνακτα >>  όπως  τον  χαρακτηρίζει  ο  Όμηρος  στην  Ιλιάδα.  Στο ανάκτορο  του  Ορσίλοχου  στις  Φαρές  είχε  συναντηθεί  ο βασιλέας  Ιφιτος  και  ο  νεαρός  τότε  Οδυσσέας ,  προκειμένου  να  λύσουν  με  ανταλλαγή  δώρων  τις  διαφορές  τους Την  ονομασία  Φεραί ,  χρησιμοποιεί KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00028 ο  γεωγράφος ,  Κλαύδιος  Πτολεμαίος  στο  βιβλίο  του << Γεωγραφική Υφήγησιν >>  που  γράφτηκε  το  150 μχ ,  σημειώνοντας  ότι  << αι Φεραί >>, απέχουν  από  την  ακτή  πέντε  στάδια.  Την  ονομασία  της  πόλεως  ως  Καλαμάτα  την  συναντάμε  για  πρώτη  φορά  στις  διάφορες  παραλλαγές  του  Χρονικού  του  Μορέως ,  όπου  γίνεται  αναφορά  στο  Κάστρο,  όταν  αυτό  καταλήφθηκε  το  1205,  από  τους  Φράγκους  τη ς Δ΄  Σταυροφορίας

<<  Επί  της  αυρίου  εμίσεψαν

στην  Καλομμάταν  ήλθαν.

Το  κάστρων  ηύρ αν  αχαμνών

ως  μοναστήρι  το  είχαν >>.

 

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1003Ο  θεμελιωτής  της  επιστήμης  της  Λαογραφίας  στην  Ελλάδα , καλαματιανός  στην  καταγωγή  Νικόλαος  Πολίτης,  θεωρεί  πιθανό  να  πήρε  η  πόλη  το  όνομα  της  από  εκκλησία  η  μοναστήρι  αφιερωμένο  στην  Παναγία  την  Καλομάτα.  Η  Καλαμάτα,  πρωτεύουσα  της  Μεσσηνίας  ήδη  από  τους  Μεσοβυζαντινούς  χρόνους ,  απλωνόταν  στα  νότια  και  τα  ανατολικά  του  σημερινού  κάστρου,  που  χτίστηκε  από  τους Βυζαντινούς  πάνω  σε  αρχαία  κατασκευή  της  όψιμης  περιόδου  στη  θέση  της  Ακροπόλεως  των  αρχαίων  Φαρών.

Το  σημερινό  ερειπωμένο  αλλά  επιβλητικό  κάστρο  που  εποπτεύει  από  ψηλά  την  πόλη,  είναι  μεσαιωνικό  δημιούργημα  του  1208 , του  Γοδεφρείδου  Βιλλαρδουίνου. Ήταν  η  κατοικία  της  πριγκηπέσας  Ιζαμπώ,  η  οποία  ενέπνευσε  τον  Άγγελο  Τερζάκη  να  γράψει  το  πασίγνωστο  ρομαντικό  μυθιστόρημά  του.  Καθώς  ανηφορίζουμε  προς  την  είσοδο  του  κάστρου,  περνάμε  μέσα  από  τα  γραφικά  δρομάκια  της  παλιάς  πόλης  και  την  παλιά αγορά  της .  Ωστόσο  παρά  την  καταστροφική  επέλαση  του  Εγκέλαδου  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1007διακρίνονται  στα  κτίσματα  που  έμειναν  όρθια  τα  απομεινάρια  της  ακμής  της  Καλαμάτας  των  αρχών  του  εικοστού  αιώνα.  Πριν  περάσουμε  την  κεντρική  θολωτή  πύλη ,  παρατηρούμε  πάνω  απ’  την  καμάρα   το  λιοντάρι  του  Αγίου  Μάρκου,  που  ήταν  το  σύμβολο  των  Ενετών.  Το  κάστρο  έχει  δύο  οχυρωματικές  περιβόλους  και  ένα  εσωτερικό  φρούριο.  Στο  βορειο ανατολικό  άκρο  του,  έχουν  βρεθεί  πριν  το  1948  από  τον  Γάλλο  ερευνητή  Μπον ,  λείψανα  βυζαντινού  ναού,  που  ήταν  σταυροειδής,  εγγεγραμμένος  με  νάρθηκα.  Μάλλον  πρόκειται  για  καθολικό  μονής  που  ορισμένοι   την  ταυτίζουν  με  την  Παναγία  την  Καλομάτα  απ’  την  οποία  κατά  τον  Νικόλαο  Πολίτη  πήρε  το  όνομά  της  η  βυζαντινή  πόλη.   Στα  ριζά  του  κάστρου, βρίσκεται  ο ημισπηλαιώδης ναός, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου,  ο οποίος χρονολογείται μάλλον στους Υστεροβυζαντινούς χρόνους και έχει  κάποια λείψανα τοιχογραφιών, αλλά όπως μας πληροφόρησαν οι φίλοι που  μας  ξεναγούν, δεν έχει ακόμη μελετηθεί Χάρι στη φιλόδοξη πολιτική της  οικογένειας των Βιλαρδουίνων, τα μέλη της οποίας τάφηκαν εδώ, η πόλη της  Καλαμάτας , οχυρώθηκε, αναπτύχθηκε και γνώρισε κατά τον μεσαίωνα,  μεγάλη  ακμή.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0007Το  φρούριο   έγινε  περίφημο και  περιήλθε  στην  κυριότητα   πολλών  κατακτητών, ώσπου  η  πόλη   αγοράστηκε από τον  Νικόλαο   Ατζαγιόλι  το  1311 και  αργότερα  από   τον   ηγεμόνα  του  Τάραντος , Ροβέρτο , ο  οποίος  έφερε  τον  τίτλο  του  αυτοκράτορα  της  Κωνσταντινούπολης. Γύρω  στα  1400 η  Καλαμάτα  μαζί  με  άλλες  πόλεις  της  Μεσσηνίας , κατελήφθησαν  από  τους  Παλαιολόγους  της  Πελοποννήσου  και  το  1460  από  τους  Τούρκους  οι  οποίοι  λίγο  αργότερα  κατέστρεψαν  το  κάστρο  της , για  να  μη  χρησιμοποιείται  ως  ορμητήριο  από  επαναστάτες.Πάνω  στο  τωρινό  απομεινάρι  του  κάστρου, έχει  γίνει  ένα  μικρό  θεατράκι, το  οποίο  φιλοξενεί  τα  καλοκαίρια  παραστάσεις  και  εκδηλώσεις  των πολλών  πολιτιστικών  συλλόγων που  δραστηριοποιούνται  στην  πόλη.Ψηλά  από  το  φρούριο, απολαμβάνουμε  τη  θέα  της  όμορφης πόλης , που  είναι  πνιγμένη  στο  πράσινο , <<Γη  Μακαρία >> , όπως  την  αποκάλεσε  ο  Παυσανίας , πόλη  φωτεινή  καθώς  λάμπει  κάτω  απ’ τον  εκτυφλωτικό  ήλιο  του  νότου ,που  ανατέλλει  πάντα  αργοπορημένος , καθώς  πρέπει  να  υπερκεράσει  τον  επιβλητικό  όγκο  του  Ταϋγέτου.
KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0001Κατηφορίζοντας προς το κέντρο , διαπιστώνουμε ότι διαθέτει καλή ρυμοτομία, με άνετους δρόμους,  μεγάλα  πάρκα  μια  από  τις  μεγαλύτερες  πλατείες  που  έχουμε  δει  στην  ελληνική  επαρχία  και  αρκετά  καλοσυντηρημένα  παλιά  αρχοντικά.  Οι  πλατείες  κοσμούνται  με  ανδριάντες  των  αγωνιστών  του  εικοσιένα,  καθώς  από  εδώ  ξεκίνησε  η  Ελληνική  Επανάσταση. Στην  πλατεία  της  23ης  Μαρτίου  αντικρίζουμε  το  ιστορικό  εκκλησάκι  των  Αγίων  Αποστόλων  που  έχει  χτιστεί  το  1317  από  τον  αυτοκράτορα  Ανδρόνικο.  Στον  βυζαντινό  αυτό  ναΐσκο  στις  23  Μαρτίου  1821 ο  Θεόδωρος  Κολοκοτρώνης  μαζί  με  τον  Πετρόμπεη  Μαυρομιχάλη,  τον  Παπαφλέσσα  και  άλλους  αγωνιστές,  επικεφαλής  2000  μανιατών,  κατέλαβαν  την  Καλαμάτα  από  τους  Τούρκους  και  κήρυξαν  την  έναρξη  του  εθνικο απελευθερωτικού  αγώνα.Εδώ  αποφασίστηκε  η  συγκρότηση  επαναστατικής  επιτροπής,  που  ονομάστηκε  Μεσσηνιακή  Γερουσία  και  συντάχθηκαν  τα  δύο  πρώτα  έγραφα  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0003προκηρύξεις, ένα  προς  <<Ευρωπαικάς αυλάς>>  και  ένα  που  απευθυνόταν  στους  Αμερικανούς  και  τους  ενημέρωνε  για  τις  αποφάσεις  της  << Μεσσηνιακής  Συγκλήτου  και  του  φιλογενούς  στρατηγού  των  σπαρτιατών  Π. Μαυρομιχάλη  >>.  Τον  Αύγουστο  του  1821  στην  Καλαμάτα  τυπώθηκε  η  πρώτη  εφημερίδα  του  αγώνα, η  << Σάλπιγξ  Ελληνική >>με  εκδότη  τον  Θεόκλητο Φαρμακίδη. Από  τα  χρόνια  της  επανάστασης  μέχρι  και  σήμερα  η  μεσσηνιακή  πρωτεύουσα  παρά  τις  καταστροφές που  έχει  υποστεί,  καταφέρνει  να  ξεπερνάει  τα  προβλήματα , έχοντας  μετατραπεί  σε  πόλη  σύμβολο  σθένους  και  θέλησης.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00010Η  κεντρική  οδός  Αριστομένους , που  ενώνει  την  παλιά  πόλη  με  την  παραλία  και  είναι  η  καρδιά  της  εμπορικής  κίνησης  της  Καλαμάτας ,  μας  οδηγεί  στο  πάρκο  του  ΟΣΕ  που  έχει  δημιουργηθεί  σε  μια  τεράστια  έκταση , που  κάποτε ήταν  τα  μηχανοστάσια ,  με  τα  παλιά  βαγόνια  και  τις  ατμομηχανές  των   τραίνων  να  αποτελούν  στολίδια  μιας  άλλης  εποχής, αλλά  και  λειτουργικούς  χώρους  παιχνιδιού  για  τους  μικρούς  επισκέπτες. Το  πάρκο  είναι  μια  πανέμορφη  όαση  με  τεχνητούς  λόφους,  λίμνες  και συντριβάνια  και  καθώς  το  καλοκαίρι  εδώ  διαρκεί  περισσότερο  και  ο  ήλιος  της  Μεσόγειου  είναι  πιο  καυτός,  αποτελεί  πηγή  δροσιάς  για  τους  καλαματιανούς.  Αφήνουμε  τη  δροσιά  τις  πάπιες  και  τη  συναυλία  των  πουλιών  και  κατευθυνόμαστε  στην  καρδιά  του  ιστορικού  κέντρου  της  πόλης  για  μια  επίσκεψη  στο  Μπενάκειο  Αρχαιολογικό  Μουσείο  που  βρίσκεται  στη  συμβολή  των  οδών  Μπενάκη  και  Παπάζογλου. To  μουσείο,  είναι  ένα  αληθινό  κόσμημα  για  την  Καλαμάτα ,  καθώς  η  θαυμάσια  αρχαιολογική  του  έκθεση ,  με  τα  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0004σπάνια  και  πλούσια  ευρήματα  έχει  αποτελέσει  ένα  αρμονικό  σύνολο  με  το  ιστορικό  διατηρητέο  κτίριο. Πρόκειται  για  ένα  οίκημα  ενετικού  τύπου,  από  τα  αξιολογότερα  της  πόλης  το  οποίο  στεγάζει  μια  πλούσια  συλλογή  αρχαιοτήτων  που  προέρχονται  από  διάφορες  περιοχές  της  Μεσσηνίας και  χρονολογούνται  από  την  εποχή  του  Χαλκού  μέχρι τους  Ρωμαϊκούς  Χρόνους. Το  όνομά  του  το  οφείλει  στον  Αντώνιο  Μπενάκη, ιδρυτή  του  ομώνυμου  μουσείου  της  Αθήνας  και  δωρίστηκε  στην  αρχαιολογική  Υπηρεσία  από  τους  κληρονόμους  του  το  1962,  ύστερα  από  δική του  επιθυμία.  Στο  διώροφο  αρχοντικό  της  ιστορικής  οικογένειας  Κυριακού, στεγάζεται  το  Λαογραφικό  και  Ιστορικό  Μουσείο  το  οποίο  εκθέτει  αρχειακό  υλικό  και  αντικείμενα  των  επωνύμων  και  ανωνύμων  αγωνιστών  του  ’21.  Στον  εκθεσιακό  χώρο  του  ισογείου  υπάρχουν  πληροφορίες  και  εικόνες  από  τη  ζωή  της  παλιάς  Καλαμάτας  καθώς  και  μικρές αλλά  σημαντικές  ενότητες  που  ανασυνθέτουν  την  εικόνα  του  παραδοσιακού  τρόπου  ζωής  και ο ργάνωσης  της περιοχής.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0000Αφήνουμε  το  ιστορικό  κέντρο  της  πόλης  και  με  κατεύθυνση  προς  την  παραλία, λίγο  πριν  το  λιμάνι  αντικρίζουμε  δεξιά  μας να  υψώνονται οι  τεράστιοι  σκούροι  όγκοι  των  παλιών  Κυλινδρόμυλων  Μεσσηνίας  <<Ευαγγελίστρια>>,σύμβολα ,μαζί  με  τις  καπνοβιομηχανίες  και  το  εργοστάσιο  Οίνων  και  Οινοπνευμάτων    της  εκρηκτικής  εμπορικής  και  βιομηχανικής  ανάπτυξης  της  Καλαμάτας  των  αρχών  του  εικοστού  αιώνα. Η  ανάπτυξη  αυτή  ήταν  η  συνέχεια  της  οικονομικής  ευμάρειας που  είχαν  δημιουργήσει  οι  <<φάμπρικες>>του  μεταξιού  στην  πόλη , ενός  προϊόντος  που  αποτέλεσε  σύμβολο  της  νεώτερης  ιστορίας  της, καθώς  όλον  τον  19ον  αιώνα  μέχρι  τις  αρχές  του  20ου  αποτελούσε  το  κύριο  εξαγώγιμο  προϊόν  της  περιοχής. KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0005Το  φυτώριο  της  τοπικής  οικοτεχνίας  αναπτύχθηκε  μέσα  από  το  περίφημο  εργαστήρι  της  μονής  Καλογραιών , του  Αγίου  Κωνσταντίνου. Στα  τέλη  του  19ου  αιώνα  οι  μοναχές  έχουν  υπό  την  επίβλεψή  τους  περίπου 100 μαθητευόμενες  νέες  κοπέλες  και  παράγουν   μαζί  με  την  οικιακή  υφαντουργία  τα  περίφημα  και  πολυβραβευμένα   καλαματιανά  μαντίλια. Την  παράδοση  σήμερα  συντηρούν  τα  λιγοστά  αλλά  εκλεκτά  υφαντά  και  μεταξωτά  της  μονής  του  Αγίου  Κωνσταντίνου  που  εξακολουθούν  να  μας  θυμίζουν  το  παραδοσιακό  τραγουδάκι:

<< Σαν πας στην Καλαμάτα

και ‘ρθείς με το καλό

φέρε μ’ ένα μαντίλι να δένω στο λαιμό >>

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00014Σύμβολο  της  εμπορικής  και  βιομηχανικής  ακμής  των  αρχών  του  20ου  αιώνα  το  μεγάλο  εμπορικό  λιμάνι  της  Καλαμάτας, γίνεται  ο  σύνδεσμος  της  πόλης  με  τα  μεγάλα  κέντρα  της  Μεσογείου ,  του  Αιγαίου,  και  της  Κασπίας  θάλασσας . Τα  βασικά αγροτικά  προϊόντα  της  Μεσσηνίας  αλλά  και  ολόκληρης  της  νότιας  Πελοποννήσου  όπως  τα  σύκα  και  η  μαύρη  σταφίδα  μαζί  με  τα  βιομηχανικά  προϊόντα  φεύγουν  απ’  εδώ  για  τις  αγορές  του  κόσμου και  από  εκεί  καταφθάνουν  πρώτες  ύλες  και  σύγχρονος  μηχανολογικός  εξοπλισμός  που  δημιουργούν  μεγάλη  οικονομική  ανάπτυξη  στην  Καλαμάτα  η  οποία  σε  κοινωνικό  επίπεδο  εκδηλώνεται  με  την  ίδρυση  σχολείων,  συλλόγων και  την  έκδοση  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00016μεγάλου  αριθμού  εφημερίδων  και  εντύπων.  Θαυμάσια  δείγματα  αυτής  της  ακμής  αποτελούν  σήμερα  τα  νεοκλασικά  κτίρια  του  λιμανιού  στα  οποία  στεγάζονται  το  Τελωνείο, το  Λιμεναρχείο  και  το  Ταχυδρομικό  γραφείο  της  παραλίας.  Μετά  τον  πόλεμο  το  λιμάνι  νεκρώνεται. Οι  περισσότερες  καπνοβιομηχανίες  κλείνουν,  το  1960  διαλύεται  το  μεγάλο  εργοστάσιο  οίνων  και  οινοπνευμάτων,  οι  αλευρόμυλοι  <<Ευαγγελίστρια>>, σταματούν  τη  λειτουργία  τους  και  τα άλλοτε  ανάρπαστα  στο  εξωτερικό  αγροτικά  προϊόντα  όπως  τα  σύκα  και  η  σταφίδα  δε  βρίσκουν  πια  αγορές.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1002Η  ζωή  αλλάζει  και  μπορεί  το όραμα  της  βιομηχανικής  ανάπτυξης  της  πόλης  να  χάθηκε, η  Καλαμάτα  όμως  αναζητεί  νέους  προσανατολισμούς  σε  άλλους  τομείς  όπως  είναι  ο  πολιτισμός  και  ο  τουρισμός. Από  τα  μέσα  της  δεκαετίας  του  ’80  έχουν  αρχίσει  να  δημιουργούνται  νέοι  πολιτιστικοί  θεσμοί  όπως το  Δημοτικό  Περιφερειακό  Θέατρο Καλαμάτας  και  η  Δημοτική  Επιχείρηση  Πολιτιστικής  Ανάπτυξης  με  τομείς  χορού,  εικαστικών και  μουσικής. Τον  Φεβρουάριο  του  1995  το  ΥΠΠΟ  και ο  Δήμος  Καλαμάτας  με  σκοπό  την  πολιτιστική  εξειδίκευση  της  πόλης  δημιούργησαν  το <<Διεθνές Κέντρο Χορού>>, το  οποίο  οργανώνεται τα  τελευταία  χρόνια  με  μεγάλη  επιτυχία. Στο  ΔΙΚΕΧΟ  παρουσιάζονται τα  νέα  διεθνή  ρεύματα , ενισχύεται  η  εγχώρια  χορογραφία  και  γίνονται  εκπαιδευτικά  σεμινάρια  πάνω  στο  χορό.  Με  τη  δημιουργία  παράλληλα, στη  δυτική  παραλία  μεγάλης  και  σύγχρονης  μαρίνας  σκαφών,  με  την  πεντακάθαρη  βραβευμένη  μήκους  περίπου  τριών  χιλιομέτρων  παραλία  της  με  το  ξεχωριστό  περιβάλλον  της  καθώς  συνδιάζει  σε  πολύ  μικρή  απόσταση  το  βουνό  την  θάλασσα  και  τους  ιστορικούς  και  αρχαιολογικούς  τόπους  έχει  χαράξει  νέους  δρόμους  για  ανάπτυξη  ποιοτική  που  να  καλύπτει  σύγχρονες  ανάγκες.  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00023Πριν  αποχαιρετήσουμε  την  όμορφη  νύμφη  της  Μεσσογείου,  ακολουθούμε  μετά  από  παρότρυνση  των  καλαματιανών  φίλων  την  διαδρομή  της  ανάβασης  στον  Ταΰγετο  για  ν’  απολαύσουμε  την  μαγευτική  θέα  από  το  βουνό.  Ο  ήλιος  ετοιμάζεται  να  κρυφτεί  πίσω  απ’  το  Λυκόδημο,  το  ήμερο  βουνό  της  Πυλίας  , αφήνοντας  το  μούχρωμα  να  σκεπάσει  σαν  πέπλο  αρχαϊκής κόρης  τον  ελαιόκαμπο, ένα  πέπλο  που  ξεκινάει  από  το  όρος  Ιθώμη  και καταλήγει  στην  ήρεμη  και  γαλήνια  θάλασσα  και  στην  πόλη  που  καθώς  αρχίζει  να  φωτίζεται  απ’ τα  ηλεκτρικά  της  φώτα  μοιάζει  σα  να πυρακτώνει  την  φανταστική  ρομφαία  που  σχηματίζει  η απέραντη  αμμουδιά  του  Μεσσηνιακού  κόλπου.

Λάμπεια (Δίβρη) Ηλείας

Κείμενο: Κώστας Χριστοφιλόπουλος
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Ταξιδεύουμε μέσα σ΄ ένα καταπράσινο ορεινό τοπίο, στο δρόμο 111, Τρίπολης-Πάτρας και βρισκόμαστε στο σημείο που ενώνονται οι νομοί Ηλείας, Αχαϊας και Αρκαδίας.
Μετά από μια απότομη στροφή, μια από τις αρκετές αυτής της διαδρομής, εμφανίζεται μπροστά μας ξαφνικά, απλωμένη στη βουνοπλαγιά, χτισμένη αμφιθεατρικά, η νύμφη του Ερύμανθου, η Λάμπεια ή Δίβρη.
Το χωριό αποτελείται από επτά ξεχωριστές γειτονιές και τα σπίτια κατεβαίνουν μέχρι την καταπράσινη ρεματιά που συγκεντρώνει τα νερά των πολλών πηγών που αναβλύζουν στις πλαγιές του μυθικού Ολωνού και σχηματίζουν τον Διβριώτικο χείμαρο ο οποίος εκβάλει στον ποταμό Ερύμανθο ή Ντοάνα.
Ο Παυσανίας αλλά και ο Στράβων αναφέρει πως «Εν Λαμπεία είχε τας πηγάς ο ποταμός Ερύμανθος ην δε το όρος τούτο ιερόν του Πανός και μοίρα του όρους Ερυμάνθου».
Στην περιοχή υπήρχε κατά την αρχαιότητα η αρχαία κώμη Λαμπεία, της οποίας ελάχιστα λείψανα έχουν βρεθεί.
Σήμερα, μια μελαγχολική χειμωνιάτικη μέρα, με την ομίχλη να παίζει με το φως και τα βαρειά σύνεφα του Ολωνού να κατρακυλάνε στην πλαγιά και να περνάνε ανάμεσα από τα ερειπωμένα αρχοντικά, δύσκολα μπορούμε να σχηματίσουμε την εικόνα πως αυτή η ερημιά, ήταν κάποτε γεμάτη ζωή.
Κάποιοι ντόπιοι ηλικιωμενοι, αφού μας καλοσώρισαν ζεστά, μας έφεραν ένα λεύκωμα με παλιές φωτογραφίες της παλιάς Δίβρης, όταν το κεφαλοχώρι αυτό, ήταν το σημαντικότερο αστικό κέντρο της περιοχής του Ερυμάνθου.
Φωτογραφίες από μια πολύβουη Δίβρη, με πολυάριθμους μαχαλάδες, αστούς, διανοούμενους, νεολαία και εμπόρους.
Τώρα, ανάμεσα στα λίγα σπίτια που κατοικούνται ακόμα, ξεφυτρώνουν οι σκυθρωποί όγκοι των ερειπωμένων σπιτιών, άψυχα κουφάρια θύματα του νόστου και της αστυφιλίας.
Οι έξη κοντινοί στην αγορά συνοικισμοί, Γκρουστάδες, Καρυανάδες, Λαζαράδες, Βασιλαίους, Περδικαράδες και Πέρα Μαχαλάς, καθώς και ο απόμακρος της Αμυγδαλής, έχουν ο κάθε ένας δική του ενορία και δικό του ναό.
Φωτογραφίζοντας τις γειτονιές, χαθήκαμε στα ανηφορικά δρομάκια, τα γραφικά γεφυράκια, τις ρεματιές που χάνονται στη σκιά των δένδρων, εικόνες που συνθέτει το πλέγμα των μονοπατιών που ενώνουν την αγορά με τους συνοικισμούς.
Στο κέντρο της κωμόπολης, κάτω από τον κεντρικό δρόμο, θαυμάζουμε το νεοκλασικό κτίριο του παλιού δημοτικού σχολίου της Δίβρης στο οποίο σήμερα στεγάζεται το πνευματικό κέντρο.
Η Δίβρη, λόγω του ορεινού και δύσβατου εδάφους της, απομονωμένη όπως είναι και οχυρωμένη φυσικά, σύμφωνα με την παράδοση δεν διοικήθηκε από τούρκο Αγά.
Στο καφενείο της αγοράς, οι λιγοστοί θαμώνες μας το τεκμηριώνουν με στίχους δημοτικού τραγουδιού: «Τούρκου ποδάρι δεν την πάτησε και γιαταγάνι τούρκικο δεν έκοψε διβριώτικο κεφάλι».
Σύμφωνα με μαρτυρίες, καθ’ όλη τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, το χωριό
ήταν το φυσικό καταφύγιο των αγωνιστών και διέθεται μπαρουτόμυλους και αναρωτήριο για τους πληγωμένους.
Η απελευθέρωση της Ελλάδας βρίσκει τη Δίβρη μια αρκετά αναπτυγμένη κωμόπολη.
Δεν είναι τυχαίο γεγονός ασφαλώς, ότι εδώ λειτούργησε ένα από τα πρώτα Ελληνικά Σχολεία, η Ελληνική Σχολή της Δίβρης.
Τα σημερινά σχολεία στεγάζονται στα δύο υπέροχα νεοκλασικά κτίρια, το Αρρένων και το Παρθεναγωγείο, δωρεάς Ανδρέα Συγγρού, τα οποία χτίστηκαν το 1905-1907 και έχουν κριθεί διατηρητέα.
Οι λιθόκτιστες κατοικίες της Λάμπειας, είναι δομημένες από πέτρα πελεκητή. Οι γωνιές, οι παραστάδες των εισόδων και των παραθύρων είναι σκαλισμένες με ξεχωριστή τέχνη και φροντίδα.
Χαρακτηριστικά δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής, εκτός από τα παλιά πέτρινα διώροφα και τριώροφα αρχοντικά του 19ου αιώνα που στέκουν ακόμα όρθια, είναι το βυζαντινό εκκλησάκι της αγίας Τριάδας στις Γκρουστάδες, πολλά καμπαναριά, οι βρύσες του Γαβραβίκου και του Μοριού και οι ακανόνιστα στρωμένες πλακόστρωτες αυλές.
Το διβριώτικο τοπίο με την άγρια και τραχειά φύση, τις κακοτράχαλες και απόκρημνες βουνοκορφές του Ολωνού, τα έλατα, τα πλατάνια και τους κέδρους, τα πουρνάρια, τα φαράγγια και τους ορμητικούς χειμάρους, είναι ο τόπος που γεννήθηκανοι οι αρκαδικοί μύθοι και οι θρύλοι, οι θεοί και οι ημίθεοι.
Εδώ κυνηγούσε η θεά Αρτεμη, με τα τόξα, τα βέλη της και τον κοντό της χιτώνα.
Εδώ έπιασε ο Ηρακλής τον Ερυμάνθειο κάπρο και σ’ αυτόν τον τόπο ο τραγοπόδαρος, ερωτιάρης Πάνας, αγάπησε τις νύμφες Ηχώ, Σύριγγα και έτρεχε στις σπηλιές με τις Ναϊάδες, στα δάση με τις Δρυάδες, στα δέντρα με τις Αμαδρυάδες και στα όρη με τις Ορειάδες.
Στο ρέμα της Δίβρης, το χείμαρο που κατεβαίνει στον Πέρα Μαχαλά, περνάει απ’ τη Λαγκάδα και εκβάλλει στον Ερύμανθο, υπάρχουν υπολλείματα οκτώ νερόμυλων, όπου οι διβριώτες άλεθαν σιτηρά, μπαρούτι ή ταμπάκο.
Στα προεπαναστατικά χρόνια, αλλά και μετά την απελευθέρωση, στην περιοχή καλλιεργείτο σε μικρές βέβαια ποσότητες, αλλά καλής ποιότητας καπνός, τον οποίο έκοβαν και μετέτρεπαν σε ταμπάκο.
Για να επεξεργαστούν τον καπνό οι καλόγεροι της Κάτω μονής Δίβρης, κατασκεύασαν το μύλο στο ποτάμι, που και σήμερα λέγεται «καλογερικός».
Ο μύλος αυτός δούλευε πότε ως αλευρόμυλος, πότε ως ταμπακόμυλος και αναφέρεται σ’ ένα κατάστιχο καταγραφής των περιουσιακών στοιχείων της μονής το 1830.
Σήμερα στο διβριώτικο ρέμα υπάρχουν σε καλή κατάσταση δύο μύλοι που μας ταξιδεύουν σ’ ένα όχι και τόσο μακρυνό παρελθόν, γεμάτο πάντως νοσταλγία για τους παλαιότερους.
Ο ένας μάλιστα μύλος, σύμφωνα με μαρτυρία των κατοίκων, κατάλληλα διασκευασμένος, είχε μετατραπεί από τον ιδιοκτήτη του, σε υδοηλεκτρική γεννήτρια η οποία ηλεκτροδοτούσε τη Δίρβη, από το 1930 έως το τέλος της δεκαετίας του 1950.
Η μονή της Κάτω Δίβρης βρίσκεται στην είσοδο της γραφικής κωμόπολης, δεξιά του κεντρικού δρόμου και κάτω από αυτόν, σε περιοχή με άφθονα και κρυστάλινα νερά και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.
Η μονή χτίστηκε σύμφωνα με την παράδοση, από μοναχούς της Ανω μονής Δίβρης λίγο μετά το 1700.
Η Ανω μονή, σύμφωνα με μια αναφορά, ιδρύθηκε περίπου στα μέσα του 12ου αιώνα.
Είναι χτισμένη βορειοανατολικά πάνω από τη Δίβρη, σε δυσπρόσιτη, ελατοσκέπαστη πλαγιά, στα ριζά της χαράδρας του Αστερίωνα, σε υψόμετρο 1100 μέτρων και είναι αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή.
Το καθολικό της μονής είναι παλαιότατο κτίσμα, ίσως του 15ου αιώνα. Πρόκειται για βασιλική με μια στοά, το εσωτερικό της οποίας είναι καλυμένο με σπάνιες τοιχογραφίες-αγιογραφίες.
Σημαντικό μνημείο της περιοχής της Δίβρης είναι και ο βυζαντινός ναός της Αγίας Τριάδος στους Γκρουστάδες, ο οποίος χρονολογείται στο τέλος του 12ου , αρχές του 13ου αιώνα και διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση.

Ανηφορίζουμε το μονοπάτι, μέσα από τις ρεματιές, προς την αγορά της Λάμπειας ή Δίβρης. Η ομίχλη έχει κατρακυλίσει από τις πλαγιές του Ερυμάνθου και έχει κατακλύσει την κωμόπολη και μεις παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής γεμάτοι σπάνιες εικόνες από το μυθικό τοπίο της ορεινής Πελοποννήσου.