ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ «ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ»

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1002

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ

«Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ»

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Η Μεσσήνη είναι μια από τις σημαντικές σε μέγεθος, μορφή και διατήρηση πόλεις της αρχαιότητας, που έχει ακόμη πολλά να προσφέρει. Δεν διαθέτει μόνον ιερά και δημόσια οικοδομήματα, αλλά και οχυρώσεις επιβλητικές και κατοικίες και ταφικά μνημεία. Διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ’ εξοχήν μεσογειακό αλώβητο φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό αυτό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια των Δελφών και τη χαμηλή παραποτάμια γαλήνη της Ολυμπίας, με τον δεσπόζοντα γυμνό ασβεστολιθικό όγκο της Ιθώμης, όπου η ακρόπολη, και την χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη.

 

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ «Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ»

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1001

ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ:  «Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ»

 

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

 

Η Μεσσήνη είναι μια από τις σημαντικές σε μέγεθος, μορφή και διατήρηση πόλεις της αρχαιότητας, που έχει ακόμη πολλά να προσφέρει. Δεν διαθέτει μόνον ιερά και δημόσια οικοδομήματα, αλλά και οχυρώσεις επιβλητικές και κατοικίες και ταφικά μνημεία. Διαθέτει, εκτός των άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερους οικισμούς και να βρίσκεται σε ένα κατ’ εξοχήν μεσογειακό αλώβητο φυσικό περιβάλλον. Το φυσικό αυτό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια των Δελφών και τη χαμηλή παραποτάμια γαλήνη της Ολυμπίας, με τον δεσπόζοντα γυμνό ασβεστολιθικό όγκο της Ιθώμης, όπου η ακρόπολη, και την χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη.
VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00019Η Αρχαιολογική Εταιρεία άρχισε συστηματικές ανασκαφικές έρευνες στην αρχαία Μεσσήνη το 1895 με τον Σάμιο αρχαιολόγο και μετέπειτα πολιτικό Θεμιστοκλή Σοφούλη. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν το 1909 και το 1925 από τον Γεώργιο Οικονόμο. Ακολούθησαν οι πολυετείς έρευνες και ανασκαφές του Σουηδού αρχαιολόγου Ν. Valmin στη Μεσσηνία, καρπός των οποίων υπήρξαν δύο βασικά συγγράμματά του, ένα για τις επιγραφές της Μεσσηνίας (1929) και ένα δεύτερο για τις τοπογραφικές του έρευνες στην Μεσσηνία (1930).

Το 1957 ανέλαβε τις ανασκαφές στην αρχαία Μεσσήνη ο τότε γραμματέας της Αρχαιολογικής Εταιρείας, ακαδημαϊκός Αναστάσιος Ορλάνδος, που εργάστηκε ως το 1974. Με τις ανασκαφές του ίδιου και των προκατόχων του ήλθε στο φώς το μεγαλύτερο μέρος του οικοδομικού συγκροτήματος του Ασκληπιείου.

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00015Το 1986 το Συμβούλιο της Αρχαιολογικής Εταιρείας ανέθεσε στον καθηγητή Πέτρο Θέμελη τη διεύθυνση των ανασκαφών της αρχαίας Μεσσήνης. Οι ανασκαφικές έρευνες με παράλληλες εργασίες στερέωσης και αναστήλωσης των μνημείων συνεχίζονται από το 1987 ως σήμερα με ταχύτερους προοδευτικά ρυθμούς. Έχουν φέρει στο φως όλα τα δημόσια και ιερά οικοδομήματα της πόλης που είδε και περιέγραψε ο Παυσανίας στη Μεσσήνη, όταν την επισκέφθηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς (155-160 μ.X).

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1002Η Ιθώμη ήταν το ισχυρότερο φυσικό και τεχνητό οχυρό της Μεσσηνίας που ήλεγχε τις κοιλάδες της Στενυκλάρου προς Βορράν και της Μακαρίας προς Νότον. Από τα σωζόμενα ίχνη του προσδιορίζεται με ακρίβεια η πορεία που ακολουθεί σε μήκος 9,5 χλμ.
Χρησιμοποιήθηκαν μεγάλοι ορθογώνιοι ασβεστόλιθοι λατομημένοι επί τόπου πάνω στον βραχώδη όγκο της Ιθώμης όπου σώζονται πολλές θέσεις με ίχνη εξόρυξης. Οχυρωμένη ήταν και η κορυφή της Ιθώμης όπου βρισκόταν η ακρόπολη και το ιερό του Διός Ιθωμάτα. Οι πύργοι είναι κατά κανόνα τετράγωνοι με εξαίρεση έναν πεταλόσχημο και έναν κυκλικό πύργο. Η ανατολική Λακωνική Πύλη δεν σώζεται. Καταστράφηκε κατά τη διάνοιξη προς τη νέα μονή Βουλκάνο ήδη τον 18ο αιώνα. Στην εσωτερική ΝΑ γωνία του περιβόλου της νέας μονής βρίσκονται εντοιχισμένα ένα ανάγλυφο Αρτέμιδος και τα άκρα πόδια μαρμάρινου ανδρικού αγάλματος. Η Αρκαδική Πύλη σώζεται αρκετά  καλά και αποτελεί το σήμα κατατεθέν της πόλης από την εποχή των πρώτων VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1003περιηγητών που την απεικόνισαν επανειλημμένα στις χαλκογραφίες τους. Αποτελεί κατασκευή μνημειακών διαστάσεων χτισμένη με ασβεστολιθικές ορθογώνιες πέτρες τεραστίων διαστάσεων, που προκαλούν δέος στον επισκέπτη. Είναι κυκλική και φέρει δυο εισόδους, μια διπλή εσωτερική και μιαν εξωτερική. Δυο τετράγωνοι πύργοι προστάτευαν από δεξιά και αριστερά την εξωτερική είσοδο. Στον εσωτερικό κυκλικό χώρο υπάρχει ανά μία κόγχη δεξιά και αριστερά της εισόδου, όπου ήταν στημένες ερμαϊκές στήλες. Ο θεός Ερμής εκτός των άλλων είχε και την ιδιότητα του Προπυλαίου, του προστάτη δηλαδή των πυλών. Πάνω από την βόρεια κόγχη του Ερμή η επιγραφή: Κόϊντος Πλώτιος Ευφημίων επεσκεύασεν.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0004Το πρώτο μνημείο που συναντά κανείς κατηφορίζοντας από το Μουσείο προς τον αρχαιολογικό χώρο είναι το θέατρο. Χρησιμοποιόταν και για μαζικές συγκεντρώσεις πολιτικού χαρακτήρα. Μέσα στο θέατρο έλαβε χώρα η συνάντηση του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Ε’ και του Αράτου του Σικυώνιου το 214 π.Χ. Σύμφωνα επίσης με μαρτυρία του Λιβίου (39.49.6-12), πολλοί κάτοικοι της Μεσσήνης συγκεντρώθηκαν στο θέατρο της πόλης, απαιτώντας να μεταφερθεί εκεί σε κοινή θέα ο περίφημος στρατηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας Φιλοποίμην ο Μεγαλοπολίτης, που είχε αιχμαλωτιστεί από τους Μεσσήνιους το 183 π.Χ. Το κοίλο εδράζεται σε τεχνητή επίχωση συγκροτούμενη από ισχυρό ημικυκλικό ανάλημμα. Την εντύπωση της φρουριακής δόμησης ενισχύουν οι υψηλές οξυκόρυφες πυλίδες με τα κλιμακοστάσια ανόδου. Αυτά τα στοιχεία, καθώς και το γεγονός ότι το ανάλημμα του κοίλου ήταν στο σύνολο του ορατό και προσιτό από έξω, καθιστούν το θέατρο της Μεσσήνης ιδιάζουσα περίσωση που προοιωνίζει τα κολοσσιαία θέατρα και αμφιθέατρα της ρωμαϊκής περιόδου. Σώζεται μεγάλο μέρος του δυτικού VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0006αναλήμματος του κοίλου, το οποίο φέρει οξυκόρυφες πυλίδες σε κανονικές μεταξύ τους αποστάσεις (ανά 20 μ. περίπου), οι οποίες οδηγούσαν με κλιμακοστάσια προς το άνω διάζωμα. Από εκεί ξεκινούσαν κλιμακοστάσια καθόδου που κατέληγαν στην ορχήστρα και όριζαν ταυτόχρονα και τις κερκίδες. Η εξωτερική όψη του αναλήμματος είναι κτισμένη όπως ακριβώς οι πύργοι και ο οχυρωματικός περίβολος της πόλης. Ο επιβλητικός τοίχος της ανατολικής παρόδου είναι κτισμένος με ιδιαίτερη επίσης επιμέλεια και σώζεται σε άριστη κατάσταση σε ύψος πέντε μέτρων, αποτελούμενος από δέκα σειρές ορθογώνιων αγκωναριών. Δεν λειτουργούσε απλώς ως τοίχος αντιστήριξης του κοίλου, αλλά αποτελούσε ταυτόχρονα τον βόρειο τοίχο ενός μεγάλου ορθογώνιου οικοδομήματος, μιας σκηνοθήκης διαστάσεων 31,46 X 8,07μ. Αρχιτεκτονικά κατάλοιπα παρόμοιας σκηνοθήκης υπήρχαν και στο θέατρο της Αρκαδικής Μεγαλόπολης. VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0008Στο επίπεδο της ευθυντηρίας της σκηνοθήκης του Θεάτρου της Μεσσήνης ήλθαν στο φως τρεις παράλληλες αύλακες, με κοίλη συνεχή εγκοπή για την υποδοχή των τροχών μιας κινητής σκηνής των ελληνιστικών χρόνων. Η ύπαρξη κινητής σκηνής στα αρχαία ελληνικά θέατρα, η οποία αποκαλείται “πήγμα” (πρβλ. τη λέξη παρά-πηγμα), είναι γεγονός και για το θέατρο της Σπάρτης. Πίσω ακριβώς από τον βόρειο τοίχο της σκηνοθήκης της Μεσσήνης υπάρχει μια πλακοστρωμένη άνοδος που οδηγεί στο μεσαίο διάζωμα του κοίλου. Προστίθεται και αυτή στις αρχιτεκτονικές πρωτοτυπίες του Θεάτρου της Μεσσήνης. νάμεσα στο Θέατρο και την Αγορά αποκαλύφθηκε μεγάλη Κρήνη. Ο περιηγητής Παυσανίας (4. 31.6) μας πληροφορεί ότι η Κρήνη της αγοράς είχε το όνομα της Αρσινόης, κόρης του μυθικού βασιλιά της Μεσσηνίας Λεύκιππου και μητέρας του Ασκληπιού, και ότι δεχόταν νερό από την πηγή Κλεψύδρα. Η Κρήνη περιλαμβάνει μακρόστενη δεξαμενή μήκους 40μ. περίπου, η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση μπροστά από αναλημματικό τοίχο. Μεταξύ δεξαμενής και αναλήμματος υπήρχε αβαθής στοά από ιωνικούς ημικίονες. Ημικυκλικό βάθρο (εξέδρα) στο VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00011μέσον ακριβώς της δεξαμενής έφερε σύνταγμα χάλκινων ανδριάντων. Δύο ακόμη δεξαμενές βρίσκονται σε ελαφρώς χαμηλότερο επίπεδο από την πρώτη, συμμετρικά τοποθετημένες εκατέρωθεν πλακόστρωτου αίθριου. Η πρόσοψη της πρώτης οικοδομικής φάσης της κρήνης (τέλη 3ου αι. π.Χ.) έκλεινε με δωρική κιονοστοιχία, που καταργήθηκε στη δεύτερη φάση του 1ου αιώνα. Στην τρίτη και τελευταία φάση επισκευών και μετατροπών της Κρήνης, εντάσσεται η προσθήκη τετράγωνων προβόλων που προεξέχουν συμμετρικά στα άκρα της πρόσθιας πλευράς στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού (284-305 μ.Χ.). Η Κρήνη ακολούθησε την τύχη των υπόλοιπων δημόσιων και ιερών οικοδομημάτων της πόλης, τα οποία εγκαταλείφτηκαν περί το 360-370 μ.Χ. Το ανατολικό τμήμα της Κρήνης παρέμεινε όρθιο και χρησιμοποιήθηκε κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο, όπως δείχνουν οι κατασκευές στην άνω δεξαμενή και ο υδρόμυλος που κτίσθηκε μπροστά από την Κρήνη στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα μ.Χ.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-0005Με την Αγορά και συγκεκριμένα με τον ναό του Διός Σωτήρος, το άγαλμα του οποίου μνημονεύει ο Παυσανίας (4.31. 6), πρέπει να σχετίζονται θραύσματα θωρακίου από ντόπιο ψαμμιτικό επιχρισμένο πωρόλιθο, που φέρουν μέσα σε ρομβοειδές πλαίσιο τον φτερωτό κεραυνό του Διός. Από τον ναό του Ποσειδώνος, που επίσης μνημονεύει ο Παυσανίας, προέρχονται διάσπαρτα πώρινα δωρικά μέλη και ανάγλυφες μετόπες, μια από τις οποίες, του 3ου αιώνα π.Χ., εικονίζει τη δεμένη σε βράχο Ανδρομέδα και τον δράκοντα φύλακα της. Μια άλλη παριστάνει σε ανάγλυφο, επίσης του 3ου αιώνα π.Χ., θαλάσσιο ίππο με κολοσσιαία στριφογυριστή ψαροουρά που φέρει στη ράχη του Τρίτωνα ή Νηρηίδα. Στην αγορά υπήρχαν επίσης ο ναός της Αφροδίτης και της Μητέρας των Θεών (Κυβέλης). Έχει έλθει στο φως ο δωρικός περίπτερος ναός της θεοποιημένης πρώτης βασίλισσας της χώρας Μεσσήνης. Ο Παυσανίας περιγράφει το χρυσόλιθο λατρευτικό άγαλμα της θεάς και την τοιχογραφία του Ομφαλίωνα στο βάθος του σηκού. Κατά μήκος της νότιας πλευράς του ναού υπάρχει σειρά ενεπίγραφων βάθρων για την ανίδρυση χάλκινων ανδριάντων Ρωμαίων αυτοκρατόρων (Κλαυδίου, Γερμανικού, Αδριανού, Μάρκου Αυρηλίου, Φαυστίνας της νεότερης, Γαλερίου κ.ά.). VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00010Κατά μήκος της βόρειας πλευράς του ίδιου ναού βρέθηκαν επτά στήλες με ψηφίσματα σχετικά με την κατανομή γης. Αμέσως βόρεια από τον ναό της θεάς Μεσσήνης σώζονται τα ερείπια του Βουλείου. Μπροστά στη νότια πρόσοψή του βρέθηκαν στήλες με ψηφίσματα προς τιμή Μεσσήνιων δικαστών.

Στο ΝΔ πέρας της Αγοράς, κοντά στο Ασκληπιείο αποκαλύφθηκε οικοδόμημα, διαστάσεων 24×24 μ. Η ανασκαφή στο εσωτερικό του έφερε στο φως τα θεμέλια λατρευτικού κτίσματος του 4ου-3ου αιώνα π.Χ., περιβαλλόμενου από προσκτίσματα. Κάτω από τα δάπεδα των χώρων του κεντρικού κτίσματος αποκαλύφθηκε τεράστιος αριθμός πήλινων αναθηματικών πλακιδίων
VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00015και ειδωλίων, των οποίων το θεματολόγιο παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Τα πλακίδια είχαν απορριφθεί μαζί με τα θραύσματα αγγείων και οστά ζώων μέσα σε κοιλότητες του φυσικού πετρώματος. Είναι βέβαιο ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο στη λατρεία Ήρωος αρχικά και γυναικείας χθόνιας θεότητας-της Δήμητρας- σε συνέχεια. Ο Παυσανίας (4.31.10) αναφέρει «ιερόν Δήμητρας άγιον» και αγάλματα Διόσκουρων στη Μεσσήνη, το οποίο, σύμφωνα με τη σειρά που ακολουθεί στην περιγραφή των μνημείων, πρέπει να βρισκόταν στα νότια της Αγοράς κοντά στο Ασκληπιείο, όπου βρίσκεται το ιερό που περιγράφουμε. Στην οικοδομική επιγραφή των χρόνων του Αυγούστου-Τιβερίου από το Σεβάστειο αναφέρεται και επισκευή του ιερού της Δήμητρας.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00016Ο Παυσανίας παρουσιάζει το Ασκληπιείο ως μουσείο έργων τέχνης, κυρίως αγαλμάτων και όχι ως συνηθισμένο τέμενος θεραπείας ασθενών. Ήταν ο επιφανέστερος χώρος της Μεσσήνης, κέντρο της δημόσιας ζωής της πόλης, που λειτουργούσε παράλληλα με την παρακείμενη αγορά. Περισσότερα από 140 βάθρα για χάλκινους ανδριάντες πολιτικών κυρίως προσώπων και πέντε εξέδρες περιβάλλουν το δωρικό ναό και το βωμό, ενώ πολλά είναι τοποθετημένα και κατά μήκος των στοών. Ένας σχεδόν τετράγωνος υπαίθριος χώρος (71,91X66,67μ.) πλαισιώνεται εσωτερικά από τέσσερις στοές, ανοιχτές προς τον κεντρικό υπαίθριο χώρο. Κάθε στοά της βόρειας και νότιας πλευράς είχε στην πρόσοψη 23 κίονες κορινθιακούς που στήριζαν θριγκό, αποτελούμενο από ιωνικό επιστύλιο και από ζωφόρο με ανάγλυφα βουκράνια στολισμένα εναλλάξ με ανθοπλοκάμους και ρόδακες. Όμοιες ήταν και οι στοές της ανατολικής και δυτικής πλευράς, αλλά με 21 κίονες η καθεμία. Σε κάθε στοά υπήρχε δεύτερη εσωτερική κιονοστοιχία με 14 κίονες στην βόρεια και τη νότια πλευρές και 13 στην ανατολική και δυτική.

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-1001Στην ανατολική πτέρυγα της περίστυλης αυλής βρίσκεται συγκρότημα τριών οικοδομημάτων: το μικρό στεγασμένο θεατροειδές Εκκλησιαστήριο, το Πρόπυλο, το Συνέδριον ή Βουλευτήριο και η αίθουσα Αρχείου του Γραμματέως των Συνέδρων. Κατά μήκος της δυτικής πτέρυγας βρίσκεται σειρά δωματίων-Οίκων που σύμφωνα με την περιγραφή του Παυσανία περιείχαν αγάλματα των εξής θεοτήτων κατά σειρά από Νότο προς Βορρά: Απόλλωνος και Μουσών , Ηρακλή-Θήβας-Επαμεινώνδα (Οίκος Ν), Τύχης (Οίκος Μ), Αρτέμιδος Φωσφόρου (Οίκος Κ).

 

Η ανασκαφή κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του Ασκληπιείου αποκάλυψε σε μήκος 80 μ. περίπου ευρεία οδό κατεύθυνσης ΒΝ. Η οδός, πλάτους 12 μ., που φέρει κτιστό αποχετευτικό αγωγό καλυπτόμενο από ογκώδεις ασβεστολιθικές πλάκες, ορίζεται ανατολικά από το Ασκληπιείο, ενώ δυτικά από νέο οικοδομικό τετράγωνο που δεν έχει ακόμη ανασκαφεί. Στη διασταύρωση της με την οδό Α-Δ κατεύθυνσης, που βαίνει μεταξύ της βόρειας πλευράς του Ασκληπιείου και της νότιας πλευράς της Αγοράς, αποκαλύφθηκε κατά χώραν, σε απόσταση 6,50 μ. από τη βορειοανατολική γωνία του Εκκλησιαστηρίου, ορθογώνια ασβεστολιθική βάση με κυκλική στο μέσον της άνω πλευράς εγκοπή για την ένθεση κίονα που βρέθηκε παραπλεύρως και στήθηκε στη βάση του. Έχει ύψος 1,358, κάτω διάμετρο 0,48 μ. και φέρει στο άνω μέρος την εξής τετράστιχη επιγραφή:
Άρτέμιτι
Διονύσιος
Δωρίας
Διονυσόδωρος.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00014Το Στάδιο και το Γυμνάσιο ανήκουν στα πλέον εντυπωσιακά, από άποψη διατήρησης οικοδομικά συγκροτήματα. Το βόρειο πεταλόσχημο τμήμα του Σταδίου περιλαμβάνει 18 κερκίδες με 18 σειρές εδωλίων, που διαχωρίζονται από κλιμακοστάσια. Περιβάλλεται από δωρικές στοές, των οποίων οι κίονες στέκονται κατά το πλείστον στη θέση τους. Η βόρεια στοά είναι διπλή, η ανατολική και η δυτική είναι απλές. Οι στοές ανήκουν στο Γυμνάσιο, που αποτελούσε ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο με το Στάδιο. Η δυτική στοά δεν φαίνεται να συνεχίζεται ως το πέρας του στίβου, και διακόπτεται σε μήκος 110 μ. περίπου από το βόρειο άκρο της. Συνδέεται με περίστυλο αίθριο δωρικού ρυθμού, πλευράς 30 μέτρων περίπου, το οποίο μπορεί να αναγνωριστεί ως παλαίστρα. Ενεπίγραφα βάθρα μεταξύ των κιόνων της δυτικής στοάς έφεραν ανδριάντες Γυμνασιαρχών, ενώ πολλοί κατάλογοι εφήβων βρέθηκαν γύρω. Στην ελληνιστική εποχή τα γυμνάσια γίνονται πολυσύχναστα κέντρα της δημόσιας ζωής της πόλης και χώροι έκθεσης σημαντικών έργων τέχνης όπως μαρτυρούν τα πρόσφατα ευρήματα του Γυμνασίου.

 

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MESSINI-00015Αναπόσπαστο στοιχείο του Σταδίου αποτελεί το Ηρώο, που είχε τη μορφή πρόστυλου τετρακιόνιου δωρικού ναού. Βρίσκεται στη νότια πλευρά του σταδίου κτισμένος πάνω σε ορθογώνιο πόδιο, που προεξέχει από το τείχος σαν προμαχώνας. Το ναόσχημο κτίσμα ήταν ταφικό, αποτελεί ένα είδος ηρώου-μαυσωλείου, που εντάσσεται στην παράδοση των μικρασιατικών μαυσωλείων. Σε ορισμένα στοιχεία του σχετίζεται και με το Ηρώο της Καλυδώνος. Προσωπικότητα με πλούτη και επιρροή, στην οποία απένεμαν οι Μεσσήνιοι κατά την πληροφορία του Παυσανία (4. 32,2) τιμές ήρωος, ήταν ο Μεσσήνιος ισόβιος αρχιερέας και ελλαδάρχης Σαιθίδας. Είναι επομένως βέβαιο ότι το ηρώο-μαυσωλείο του Σταδίου ανήκε στην οικογένεια των Σαιθιδών. Σε αυτό ενταφιάζονταν και δέχονταν ηρωικές τιμές τα επιφανή μέλη της οικογένειας, από της ίδρυσης του Ηρώου τον 1ο αι μ.X. ως τα χρόνια τουλάχιστον της επίσκεψης του Παυσανία (155-160 μ.X).

Καλο μάτα » Καλαμάτα Συλλογή Φωτογραφίας»

kalamata-300-411ΓΕΩτρόπιο τεύχος 158 σαββάτο 19 Απριλίου 2003

ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας.

Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας. Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

Φωτογραφία ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

GRAMI

«ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ»

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00026

ΓΕΩτρόπιο τεύχος 158 σαββάτο 19 Απριλίου 2003

kalamata-300-411ΝΑ ΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας.

Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

Φωτογραφία ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

Κείμενα ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΣ

Χτισμένη στο μυχό του Μεσσηνιακού κόλπου, είναι η δεύτερη μετά την Πάτρα πόλη της Πελοποννήσου. Αρκετοί συγγραφείς παρομοιάζουν την Καλαμάτα με τη Γη της Επαγγελίας. Υπερβολή ίσως, πάντως είναι από τις ωραιότερες και πιο ζωντανές Ελληνικές πόλεις…..

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00011Mας ταξίδεψε στο παρελθόν και μας έκανε να   νοσταλγήσουμε την Ελλάδα  της  αθωότητας  των  παιδικών μας χρόνων , η αλλαγή πορείας λόγω  των κατολισθήσεων στην εθνική οδό  Μεγαλόπολης  –  Καλαμάτας, καθώς αναγκαστικά   ξαναπεράσαμε από τα γραφικά χωριουδάκια  που βρίσκονται πάνω στον παλιό δρόμο, στο  ύψος των ορεινών συνόρων  των  νομών Αρκαδίας  και  Μεσσηνίας. Κατηφορίζουμε τις στροφές  της  Τσακώνας  και  μια  στροφή πριν το  μικρό  γεφύρι  που  ενώνει  τους  δύο νομούς , ανοίγεται μπροστά  μας , σαν να είναι προέκταση της Μεσσογείου, μια άλλη  θάλασσα , αυτή των εκατομμυρίων ελαιοδένδρων της Μεσσηνιακής πεδιάδας Προορισμός  μας  η  Καλαμάτα ,  τραγουδισμένη  και πανέμορφη πρωτεύουσα  του  νομού  που  σχεδόν έχει επουλώσει τις  πληγές  που  της  είχε  ανοίξει  ο  Εγκέλαδος,  και  αναμορφώνεται , ζωντανή  και  αισιόδοξη ,  χαράζοντας  τη  νέα  πορεία  της .  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1004Η  εθνική  οδός  διασχίζει  τον  κάμπο  και  από  ψηλά  μοιάζει  με  ποτάμι  μέσα  στον  ελαιώνα , ενώ  δεξιά  μας  ορθώνεται  ο  ορεινός  όγκος  της  Ιθώμης.  Εκεί  βρίσκονται  τα  ερείπια  της  Αρχαίας  Μεσσήνης ,  που  είναι ένας  από  τους  πιο  εντυπωσιακούς  και  καλοδιατηρημένους  αρχαιολογικούς  χώρους  της  Ελλάδας  και  αποκαλύπτεται  τα  τελευταία  χρόνια  από  τον  καθηγητή  αρχαιολογίας  Πέτρο  Θέμελη .

Στο  Ασπρόχωμα  ο  δρόμος  διασταυρώνεται , με  την  Καλαμάτα  προς τα  αριστερά  να  απέχει  λιγότερο  από  πέντε  χιλιόμετρα  και  προς τα  δεξιά να  πηγαίνει  προς  αεροδρόμιο  και  προς  Μεσσήνη ,  Πύλο ,  Μεθώνη ,  Κορώνη ,  Φοινικούντα,  Πεταλίδι  και  άλλες  πασίγνωστες  για  την  ομορφιά  τους  και  την  ιστορία  τους  πόλεις  και  κωμοπόλεις της  Μεσσηνίας .  Καθώς  μπαίνουμε  στην  Καλαμάτα  από  τη  νέα  της  είσοδο,  διαπιστώνουμε πως  είναι  από  τις  ωραιότερες  Ελληνικές  πόλεις,  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1005πνιγμένη  κυριολεκτικά  στα  λουλούδια  και  στο  πράσινο .  Στους  δρόμους ,  στις  πλατείες , αλλά  και  στις  αυλές  των  σπιτιών,  είναι  φυτεμένες  μουριές,  πορτοκαλιές,  λεμονιές,  συκιές,  χουρμαδιές  και  όλων  των  ειδών  τα  οπωροφόρα  δένδρα  που  φυτρώνουν  σε  μεγάλη  ποικιλία  στην  έφορη  γη  της  Μεσσηνίας  που  κάποιοι  συγγραφείς  την  ονομάζουν,  Γη  της  Επαγγελίας Δεύτερη  πόλη  της  Πελοποννήσου  μετά  την  Πάτρα ,  ως  προς  τον  πληθυσμό  και  την  εμπορική  κίνηση ,  η  Καλαμάτα  είναι  χτισμένη  στο  μυχό  του  Μεσσηνιακού  κόλπου,  στις  όχθες  του  μικρού  ποταμού  Νέδωνα,   στις  παρυφές  του  κατάφυτου  κάμπου  και  στα  ανατολικά  ριζά του  Ταϋγέτου.  Εμπορικό  και  βιομηχανικό  κέντρο  του  νομού  Μεσσηνίας  και  όλης  της  νότιας  Ελλάδας ,  γνώρισε  μεγάλη  ανάπτυξη  μετά  το  1965  και  θα  εξελισσόταν  σε  σημαντική  εμπορική  και  βιομηχανική  πόλη  της  χώρας ,  αν ο  καταστρεπτικός  σεισμός  της  13ης  Σεπτεμβρίου  του 1986  δεν  της  ανέκοπτε  την  ανοδική  πορεία..

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00029Οι  μεγαλύτερες  καταστροφές  σημειώθηκαν  στην  παλιά  πόλη  και  στην  παραλιακή  συνοικία,  Αρμένικα .  Πολλοί  από  τους  κατοίκους , μετά  το  σεισμό ,  εγκατέλειψαν  την  Καλαμάτα  για  να  εγκατασταθούν  στα  γύρω  χωριά  με  αποτέλεσμα  ο  πληθυσμός  της  να  μειωθεί  αισθητά.  Η  παλιά  πόλη  έχει  χτιστεί  πάνω  στα  ερείπια  της  αρχαίας  πόλης  Φαραί, που  κατά  τον  Όμηρο  ήταν  πολυάνθρωπη.  Σύμφωνα  με  την  παράδοση  που  διέσωσε  ο  περιηγητής  Παυσανίας,  μυθικός  ιδρυτής  της  ήταν  ο  Φάρις ,  ο  οποίος  είχε  κόρη  την  Τηλεγόνη  που  παντρεύτηκε  τον  Αλφειό  και  γέννησε  τον  Ορσίλοχο,  <<πολλών  ανδρών  άνακτα >>  όπως  τον  χαρακτηρίζει  ο  Όμηρος  στην  Ιλιάδα.  Στο ανάκτορο  του  Ορσίλοχου  στις  Φαρές  είχε  συναντηθεί  ο βασιλέας  Ιφιτος  και  ο  νεαρός  τότε  Οδυσσέας ,  προκειμένου  να  λύσουν  με  ανταλλαγή  δώρων  τις  διαφορές  τους Την  ονομασία  Φεραί ,  χρησιμοποιεί KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00028 ο  γεωγράφος ,  Κλαύδιος  Πτολεμαίος  στο  βιβλίο  του << Γεωγραφική Υφήγησιν >>  που  γράφτηκε  το  150 μχ ,  σημειώνοντας  ότι  << αι Φεραί >>, απέχουν  από  την  ακτή  πέντε  στάδια.  Την  ονομασία  της  πόλεως  ως  Καλαμάτα  την  συναντάμε  για  πρώτη  φορά  στις  διάφορες  παραλλαγές  του  Χρονικού  του  Μορέως ,  όπου  γίνεται  αναφορά  στο  Κάστρο,  όταν  αυτό  καταλήφθηκε  το  1205,  από  τους  Φράγκους  τη ς Δ΄  Σταυροφορίας

<<  Επί  της  αυρίου  εμίσεψαν

στην  Καλομμάταν  ήλθαν.

Το  κάστρων  ηύρ αν  αχαμνών

ως  μοναστήρι  το  είχαν >>.

 

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1003Ο  θεμελιωτής  της  επιστήμης  της  Λαογραφίας  στην  Ελλάδα , καλαματιανός  στην  καταγωγή  Νικόλαος  Πολίτης,  θεωρεί  πιθανό  να  πήρε  η  πόλη  το  όνομα  της  από  εκκλησία  η  μοναστήρι  αφιερωμένο  στην  Παναγία  την  Καλομάτα.  Η  Καλαμάτα,  πρωτεύουσα  της  Μεσσηνίας  ήδη  από  τους  Μεσοβυζαντινούς  χρόνους ,  απλωνόταν  στα  νότια  και  τα  ανατολικά  του  σημερινού  κάστρου,  που  χτίστηκε  από  τους Βυζαντινούς  πάνω  σε  αρχαία  κατασκευή  της  όψιμης  περιόδου  στη  θέση  της  Ακροπόλεως  των  αρχαίων  Φαρών.

Το  σημερινό  ερειπωμένο  αλλά  επιβλητικό  κάστρο  που  εποπτεύει  από  ψηλά  την  πόλη,  είναι  μεσαιωνικό  δημιούργημα  του  1208 , του  Γοδεφρείδου  Βιλλαρδουίνου. Ήταν  η  κατοικία  της  πριγκηπέσας  Ιζαμπώ,  η  οποία  ενέπνευσε  τον  Άγγελο  Τερζάκη  να  γράψει  το  πασίγνωστο  ρομαντικό  μυθιστόρημά  του.  Καθώς  ανηφορίζουμε  προς  την  είσοδο  του  κάστρου,  περνάμε  μέσα  από  τα  γραφικά  δρομάκια  της  παλιάς  πόλης  και  την  παλιά αγορά  της .  Ωστόσο  παρά  την  καταστροφική  επέλαση  του  Εγκέλαδου  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1007διακρίνονται  στα  κτίσματα  που  έμειναν  όρθια  τα  απομεινάρια  της  ακμής  της  Καλαμάτας  των  αρχών  του  εικοστού  αιώνα.  Πριν  περάσουμε  την  κεντρική  θολωτή  πύλη ,  παρατηρούμε  πάνω  απ’  την  καμάρα   το  λιοντάρι  του  Αγίου  Μάρκου,  που  ήταν  το  σύμβολο  των  Ενετών.  Το  κάστρο  έχει  δύο  οχυρωματικές  περιβόλους  και  ένα  εσωτερικό  φρούριο.  Στο  βορειο ανατολικό  άκρο  του,  έχουν  βρεθεί  πριν  το  1948  από  τον  Γάλλο  ερευνητή  Μπον ,  λείψανα  βυζαντινού  ναού,  που  ήταν  σταυροειδής,  εγγεγραμμένος  με  νάρθηκα.  Μάλλον  πρόκειται  για  καθολικό  μονής  που  ορισμένοι   την  ταυτίζουν  με  την  Παναγία  την  Καλομάτα  απ’  την  οποία  κατά  τον  Νικόλαο  Πολίτη  πήρε  το  όνομά  της  η  βυζαντινή  πόλη.   Στα  ριζά  του  κάστρου, βρίσκεται  ο ημισπηλαιώδης ναός, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου,  ο οποίος χρονολογείται μάλλον στους Υστεροβυζαντινούς χρόνους και έχει  κάποια λείψανα τοιχογραφιών, αλλά όπως μας πληροφόρησαν οι φίλοι που  μας  ξεναγούν, δεν έχει ακόμη μελετηθεί Χάρι στη φιλόδοξη πολιτική της  οικογένειας των Βιλαρδουίνων, τα μέλη της οποίας τάφηκαν εδώ, η πόλη της  Καλαμάτας , οχυρώθηκε, αναπτύχθηκε και γνώρισε κατά τον μεσαίωνα,  μεγάλη  ακμή.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0007Το  φρούριο   έγινε  περίφημο και  περιήλθε  στην  κυριότητα   πολλών  κατακτητών, ώσπου  η  πόλη   αγοράστηκε από τον  Νικόλαο   Ατζαγιόλι  το  1311 και  αργότερα  από   τον   ηγεμόνα  του  Τάραντος , Ροβέρτο , ο  οποίος  έφερε  τον  τίτλο  του  αυτοκράτορα  της  Κωνσταντινούπολης. Γύρω  στα  1400 η  Καλαμάτα  μαζί  με  άλλες  πόλεις  της  Μεσσηνίας , κατελήφθησαν  από  τους  Παλαιολόγους  της  Πελοποννήσου  και  το  1460  από  τους  Τούρκους  οι  οποίοι  λίγο  αργότερα  κατέστρεψαν  το  κάστρο  της , για  να  μη  χρησιμοποιείται  ως  ορμητήριο  από  επαναστάτες.Πάνω  στο  τωρινό  απομεινάρι  του  κάστρου, έχει  γίνει  ένα  μικρό  θεατράκι, το  οποίο  φιλοξενεί  τα  καλοκαίρια  παραστάσεις  και  εκδηλώσεις  των πολλών  πολιτιστικών  συλλόγων που  δραστηριοποιούνται  στην  πόλη.Ψηλά  από  το  φρούριο, απολαμβάνουμε  τη  θέα  της  όμορφης πόλης , που  είναι  πνιγμένη  στο  πράσινο , <<Γη  Μακαρία >> , όπως  την  αποκάλεσε  ο  Παυσανίας , πόλη  φωτεινή  καθώς  λάμπει  κάτω  απ’ τον  εκτυφλωτικό  ήλιο  του  νότου ,που  ανατέλλει  πάντα  αργοπορημένος , καθώς  πρέπει  να  υπερκεράσει  τον  επιβλητικό  όγκο  του  Ταϋγέτου.
KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0001Κατηφορίζοντας προς το κέντρο , διαπιστώνουμε ότι διαθέτει καλή ρυμοτομία, με άνετους δρόμους,  μεγάλα  πάρκα  μια  από  τις  μεγαλύτερες  πλατείες  που  έχουμε  δει  στην  ελληνική  επαρχία  και  αρκετά  καλοσυντηρημένα  παλιά  αρχοντικά.  Οι  πλατείες  κοσμούνται  με  ανδριάντες  των  αγωνιστών  του  εικοσιένα,  καθώς  από  εδώ  ξεκίνησε  η  Ελληνική  Επανάσταση. Στην  πλατεία  της  23ης  Μαρτίου  αντικρίζουμε  το  ιστορικό  εκκλησάκι  των  Αγίων  Αποστόλων  που  έχει  χτιστεί  το  1317  από  τον  αυτοκράτορα  Ανδρόνικο.  Στον  βυζαντινό  αυτό  ναΐσκο  στις  23  Μαρτίου  1821 ο  Θεόδωρος  Κολοκοτρώνης  μαζί  με  τον  Πετρόμπεη  Μαυρομιχάλη,  τον  Παπαφλέσσα  και  άλλους  αγωνιστές,  επικεφαλής  2000  μανιατών,  κατέλαβαν  την  Καλαμάτα  από  τους  Τούρκους  και  κήρυξαν  την  έναρξη  του  εθνικο απελευθερωτικού  αγώνα.Εδώ  αποφασίστηκε  η  συγκρότηση  επαναστατικής  επιτροπής,  που  ονομάστηκε  Μεσσηνιακή  Γερουσία  και  συντάχθηκαν  τα  δύο  πρώτα  έγραφα  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0003προκηρύξεις, ένα  προς  <<Ευρωπαικάς αυλάς>>  και  ένα  που  απευθυνόταν  στους  Αμερικανούς  και  τους  ενημέρωνε  για  τις  αποφάσεις  της  << Μεσσηνιακής  Συγκλήτου  και  του  φιλογενούς  στρατηγού  των  σπαρτιατών  Π. Μαυρομιχάλη  >>.  Τον  Αύγουστο  του  1821  στην  Καλαμάτα  τυπώθηκε  η  πρώτη  εφημερίδα  του  αγώνα, η  << Σάλπιγξ  Ελληνική >>με  εκδότη  τον  Θεόκλητο Φαρμακίδη. Από  τα  χρόνια  της  επανάστασης  μέχρι  και  σήμερα  η  μεσσηνιακή  πρωτεύουσα  παρά  τις  καταστροφές που  έχει  υποστεί,  καταφέρνει  να  ξεπερνάει  τα  προβλήματα , έχοντας  μετατραπεί  σε  πόλη  σύμβολο  σθένους  και  θέλησης.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00010Η  κεντρική  οδός  Αριστομένους , που  ενώνει  την  παλιά  πόλη  με  την  παραλία  και  είναι  η  καρδιά  της  εμπορικής  κίνησης  της  Καλαμάτας ,  μας  οδηγεί  στο  πάρκο  του  ΟΣΕ  που  έχει  δημιουργηθεί  σε  μια  τεράστια  έκταση , που  κάποτε ήταν  τα  μηχανοστάσια ,  με  τα  παλιά  βαγόνια  και  τις  ατμομηχανές  των   τραίνων  να  αποτελούν  στολίδια  μιας  άλλης  εποχής, αλλά  και  λειτουργικούς  χώρους  παιχνιδιού  για  τους  μικρούς  επισκέπτες. Το  πάρκο  είναι  μια  πανέμορφη  όαση  με  τεχνητούς  λόφους,  λίμνες  και συντριβάνια  και  καθώς  το  καλοκαίρι  εδώ  διαρκεί  περισσότερο  και  ο  ήλιος  της  Μεσόγειου  είναι  πιο  καυτός,  αποτελεί  πηγή  δροσιάς  για  τους  καλαματιανούς.  Αφήνουμε  τη  δροσιά  τις  πάπιες  και  τη  συναυλία  των  πουλιών  και  κατευθυνόμαστε  στην  καρδιά  του  ιστορικού  κέντρου  της  πόλης  για  μια  επίσκεψη  στο  Μπενάκειο  Αρχαιολογικό  Μουσείο  που  βρίσκεται  στη  συμβολή  των  οδών  Μπενάκη  και  Παπάζογλου. To  μουσείο,  είναι  ένα  αληθινό  κόσμημα  για  την  Καλαμάτα ,  καθώς  η  θαυμάσια  αρχαιολογική  του  έκθεση ,  με  τα  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0004σπάνια  και  πλούσια  ευρήματα  έχει  αποτελέσει  ένα  αρμονικό  σύνολο  με  το  ιστορικό  διατηρητέο  κτίριο. Πρόκειται  για  ένα  οίκημα  ενετικού  τύπου,  από  τα  αξιολογότερα  της  πόλης  το  οποίο  στεγάζει  μια  πλούσια  συλλογή  αρχαιοτήτων  που  προέρχονται  από  διάφορες  περιοχές  της  Μεσσηνίας και  χρονολογούνται  από  την  εποχή  του  Χαλκού  μέχρι τους  Ρωμαϊκούς  Χρόνους. Το  όνομά  του  το  οφείλει  στον  Αντώνιο  Μπενάκη, ιδρυτή  του  ομώνυμου  μουσείου  της  Αθήνας  και  δωρίστηκε  στην  αρχαιολογική  Υπηρεσία  από  τους  κληρονόμους  του  το  1962,  ύστερα  από  δική του  επιθυμία.  Στο  διώροφο  αρχοντικό  της  ιστορικής  οικογένειας  Κυριακού, στεγάζεται  το  Λαογραφικό  και  Ιστορικό  Μουσείο  το  οποίο  εκθέτει  αρχειακό  υλικό  και  αντικείμενα  των  επωνύμων  και  ανωνύμων  αγωνιστών  του  ’21.  Στον  εκθεσιακό  χώρο  του  ισογείου  υπάρχουν  πληροφορίες  και  εικόνες  από  τη  ζωή  της  παλιάς  Καλαμάτας  καθώς  και  μικρές αλλά  σημαντικές  ενότητες  που  ανασυνθέτουν  την  εικόνα  του  παραδοσιακού  τρόπου  ζωής  και ο ργάνωσης  της περιοχής.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0000Αφήνουμε  το  ιστορικό  κέντρο  της  πόλης  και  με  κατεύθυνση  προς  την  παραλία, λίγο  πριν  το  λιμάνι  αντικρίζουμε  δεξιά  μας να  υψώνονται οι  τεράστιοι  σκούροι  όγκοι  των  παλιών  Κυλινδρόμυλων  Μεσσηνίας  <<Ευαγγελίστρια>>,σύμβολα ,μαζί  με  τις  καπνοβιομηχανίες  και  το  εργοστάσιο  Οίνων  και  Οινοπνευμάτων    της  εκρηκτικής  εμπορικής  και  βιομηχανικής  ανάπτυξης  της  Καλαμάτας  των  αρχών  του  εικοστού  αιώνα. Η  ανάπτυξη  αυτή  ήταν  η  συνέχεια  της  οικονομικής  ευμάρειας που  είχαν  δημιουργήσει  οι  <<φάμπρικες>>του  μεταξιού  στην  πόλη , ενός  προϊόντος  που  αποτέλεσε  σύμβολο  της  νεώτερης  ιστορίας  της, καθώς  όλον  τον  19ον  αιώνα  μέχρι  τις  αρχές  του  20ου  αποτελούσε  το  κύριο  εξαγώγιμο  προϊόν  της  περιοχής. KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-0005Το  φυτώριο  της  τοπικής  οικοτεχνίας  αναπτύχθηκε  μέσα  από  το  περίφημο  εργαστήρι  της  μονής  Καλογραιών , του  Αγίου  Κωνσταντίνου. Στα  τέλη  του  19ου  αιώνα  οι  μοναχές  έχουν  υπό  την  επίβλεψή  τους  περίπου 100 μαθητευόμενες  νέες  κοπέλες  και  παράγουν   μαζί  με  την  οικιακή  υφαντουργία  τα  περίφημα  και  πολυβραβευμένα   καλαματιανά  μαντίλια. Την  παράδοση  σήμερα  συντηρούν  τα  λιγοστά  αλλά  εκλεκτά  υφαντά  και  μεταξωτά  της  μονής  του  Αγίου  Κωνσταντίνου  που  εξακολουθούν  να  μας  θυμίζουν  το  παραδοσιακό  τραγουδάκι:

<< Σαν πας στην Καλαμάτα

και ‘ρθείς με το καλό

φέρε μ’ ένα μαντίλι να δένω στο λαιμό >>

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00014Σύμβολο  της  εμπορικής  και  βιομηχανικής  ακμής  των  αρχών  του  20ου  αιώνα  το  μεγάλο  εμπορικό  λιμάνι  της  Καλαμάτας, γίνεται  ο  σύνδεσμος  της  πόλης  με  τα  μεγάλα  κέντρα  της  Μεσογείου ,  του  Αιγαίου,  και  της  Κασπίας  θάλασσας . Τα  βασικά αγροτικά  προϊόντα  της  Μεσσηνίας  αλλά  και  ολόκληρης  της  νότιας  Πελοποννήσου  όπως  τα  σύκα  και  η  μαύρη  σταφίδα  μαζί  με  τα  βιομηχανικά  προϊόντα  φεύγουν  απ’  εδώ  για  τις  αγορές  του  κόσμου και  από  εκεί  καταφθάνουν  πρώτες  ύλες  και  σύγχρονος  μηχανολογικός  εξοπλισμός  που  δημιουργούν  μεγάλη  οικονομική  ανάπτυξη  στην  Καλαμάτα  η  οποία  σε  κοινωνικό  επίπεδο  εκδηλώνεται  με  την  ίδρυση  σχολείων,  συλλόγων και  την  έκδοση  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00016μεγάλου  αριθμού  εφημερίδων  και  εντύπων.  Θαυμάσια  δείγματα  αυτής  της  ακμής  αποτελούν  σήμερα  τα  νεοκλασικά  κτίρια  του  λιμανιού  στα  οποία  στεγάζονται  το  Τελωνείο, το  Λιμεναρχείο  και  το  Ταχυδρομικό  γραφείο  της  παραλίας.  Μετά  τον  πόλεμο  το  λιμάνι  νεκρώνεται. Οι  περισσότερες  καπνοβιομηχανίες  κλείνουν,  το  1960  διαλύεται  το  μεγάλο  εργοστάσιο  οίνων  και  οινοπνευμάτων,  οι  αλευρόμυλοι  <<Ευαγγελίστρια>>, σταματούν  τη  λειτουργία  τους  και  τα άλλοτε  ανάρπαστα  στο  εξωτερικό  αγροτικά  προϊόντα  όπως  τα  σύκα  και  η  σταφίδα  δε  βρίσκουν  πια  αγορές.

KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-1002Η  ζωή  αλλάζει  και  μπορεί  το όραμα  της  βιομηχανικής  ανάπτυξης  της  πόλης  να  χάθηκε, η  Καλαμάτα  όμως  αναζητεί  νέους  προσανατολισμούς  σε  άλλους  τομείς  όπως  είναι  ο  πολιτισμός  και  ο  τουρισμός. Από  τα  μέσα  της  δεκαετίας  του  ’80  έχουν  αρχίσει  να  δημιουργούνται  νέοι  πολιτιστικοί  θεσμοί  όπως το  Δημοτικό  Περιφερειακό  Θέατρο Καλαμάτας  και  η  Δημοτική  Επιχείρηση  Πολιτιστικής  Ανάπτυξης  με  τομείς  χορού,  εικαστικών και  μουσικής. Τον  Φεβρουάριο  του  1995  το  ΥΠΠΟ  και ο  Δήμος  Καλαμάτας  με  σκοπό  την  πολιτιστική  εξειδίκευση  της  πόλης  δημιούργησαν  το <<Διεθνές Κέντρο Χορού>>, το  οποίο  οργανώνεται τα  τελευταία  χρόνια  με  μεγάλη  επιτυχία. Στο  ΔΙΚΕΧΟ  παρουσιάζονται τα  νέα  διεθνή  ρεύματα , ενισχύεται  η  εγχώρια  χορογραφία  και  γίνονται  εκπαιδευτικά  σεμινάρια  πάνω  στο  χορό.  Με  τη  δημιουργία  παράλληλα, στη  δυτική  παραλία  μεγάλης  και  σύγχρονης  μαρίνας  σκαφών,  με  την  πεντακάθαρη  βραβευμένη  μήκους  περίπου  τριών  χιλιομέτρων  παραλία  της  με  το  ξεχωριστό  περιβάλλον  της  καθώς  συνδιάζει  σε  πολύ  μικρή  απόσταση  το  βουνό  την  θάλασσα  και  τους  ιστορικούς  και  αρχαιολογικούς  τόπους  έχει  χαράξει  νέους  δρόμους  για  ανάπτυξη  ποιοτική  που  να  καλύπτει  σύγχρονες  ανάγκες.  KALAMATA-VASSILIS-LAPPAS-00023Πριν  αποχαιρετήσουμε  την  όμορφη  νύμφη  της  Μεσσογείου,  ακολουθούμε  μετά  από  παρότρυνση  των  καλαματιανών  φίλων  την  διαδρομή  της  ανάβασης  στον  Ταΰγετο  για  ν’  απολαύσουμε  την  μαγευτική  θέα  από  το  βουνό.  Ο  ήλιος  ετοιμάζεται  να  κρυφτεί  πίσω  απ’  το  Λυκόδημο,  το  ήμερο  βουνό  της  Πυλίας  , αφήνοντας  το  μούχρωμα  να  σκεπάσει  σαν  πέπλο  αρχαϊκής κόρης  τον  ελαιόκαμπο, ένα  πέπλο  που  ξεκινάει  από  το  όρος  Ιθώμη  και καταλήγει  στην  ήρεμη  και  γαλήνια  θάλασσα  και  στην  πόλη  που  καθώς  αρχίζει  να  φωτίζεται  απ’ τα  ηλεκτρικά  της  φώτα  μοιάζει  σα  να πυρακτώνει  την  φανταστική  ρομφαία  που  σχηματίζει  η απέραντη  αμμουδιά  του  Μεσσηνιακού  κόλπου.