Ο Μήνας Μάιος

 

Μάγδα Σκορδάκη

Φώτο Μάγδα Σκορδάκη

Ο Μάιος Μήνας

Κείμενα Δημήτρης Λούκας

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

 Το όνομα του Μάη έχει λατινική προέλευση. Από τους Ρωμαίου ονομαζόταν Μάγης, επειδή ήταν αφιερωμένος στους Majores, τους προγόνους τους.

Οι νεώτεροι Έλληνες του έχουν δώσει κι άλλα ονόματα, ανάλογα με το περιεχόμενό του: Ανοιξιάτης, Λούλουδος, Πράσινος, Φουσκοδέντρης, Τριανταφυλλάς, Κερασάρης σε όποιον τόπο τα κεράσια βγαίνουν τον Μάη.

Για τον καιρό, ο λαός μας λέει:     Από το Μάη καλοκαίρι

                                                            κι από τον Αύγουστο χειμώνα

Το μήνα Μάιο, η καλοκαιρία σταθεροποιείται σιγά-σιγά και όλα νιώθουν να πλησιάζει το καλοκαίρι. Δέντρα, λουλούδια ανθισμένα, τα στάχυα ψηλώνουν και η βλάστηση βρίσκεται στην καλύτερή της ώρα. Βγαίνουν στην αγορά τα πρώτα φρούτα, τα κεράσια, τα μούσμουλα, εύγευστα και ζουμερά, με τους πρώτους χυμούς της Άνοιξης, που βρίσκονται μέσα τους.

Όμως, καμιά φορά το Μάιο μπορεί να κάνει κρύο τσουχτερό για μερικές μέρες: «Και του Μαγιού στις δεκαοκτώ, πέρδικα ψόφησε στ’ αυγό», μας λέει ένα λαϊκό δύστυχο. Μπορεί το Μάιο να πέσουν και βροχές, οι οποίες μόνο καλό δεν κάνουν στα σταροκρίθαρα: «Στον καταραμένο τόπο, το Μάη μήνα βρέχει».

Από τη μια μεριά ο μήνας είναι γελαστός, γιομάτος λουλούδια και μυρωδιές και από την άλλη, με δύο βασικά χαρακτηριστικά: το πρώτο ότι είναι αφιερωμένος στους νεκρούς και το δεύτερο ότι οι άνθρωποι διακατέχονται από μεγάλο φόβο και αγωνία για τη σοδειά που θα έρθει. Για τους δύο αυτούς λόγους, υπάρχουν ένα πλήθος προλήψεις και απαγορεύσεις.

Φοβούνται λοιπόν οι άνθρωποι τους νεκρούς, φοβούνται τη βροχή, το χαλάζι, τις κατσαρίδες, άλλα ζωύφια και φυσικά τα μάγια και τις μάγισσες. Ο μήνας Μάιος λένε, είναι σκληρός μήνας και έχει πολλές κακές ώρες, γι’ αυτό και ο κόσμος πρέπει να φυλάγεται. Τον Μάιο μήνα δεν κόβουν ρούχα, δεν φυτεύουν, δεν ταξιδεύουν και προπαντός δεν «παντρεύονται», γι’ αυτό  λέγεται στην Κρήτη: «Ο γάμος ο μαγιάτικος, πολλά κακαποδίδει».

Ο Μάιος είναι μήνας των νεκρών, γι’ αυτό οι ζωντανοί πρέπει να μένουν μακρυά από  κάθε σπουδαίο και σημαντικό έργο, για να μην προκαλούν το πνεύμα των νεκρών. Γι’ αυτό οι άνθρωποι προσπαθούν να αποτρέψουν το κακό και να προκαλέσουν το καλό, είτε με τη δύναμη της φωτιάς, είτε με την καθαρτήρια δύναμη του νερού.

 

Πρωτομαγιά (αργία)

 Πρωτομηνιά, Πρωτομαγιά, μέρα πασίχαρη του χρόνου, μέρα που τραβάει τους ανθρώπους έξω από το σπίτι. Τρέχουν στις εξοχές, βρίσκουν ευκαιρίες για διασκεδάσεις. Φαΐ, κρασί, χορός, αστεία, πειράγματα.

Από τους κήπους και τα χωράφια μαζεύουν λουλούδια, πρασινάδες και φτιάχνουν στεφάνια, για να φέρουν τη φύση στο σπίτι τους, να πάρουν δύναμη και με διάφορες εκδηλώσεις να προκαλέσουν την καλή σοδειά, την πλούσια συγκομιδή, την αφθονία. Βάζουν κι ένα σκόρδο στη μέση του στεφανιού για το κακό μάτι και το κρεμούν στην εξώπορτα του σπιτιού τους, μέχρι και του Αι-Γιαννιού, που το καίνε στις φωτιές.

Οι αγρότισσες όμως, πιο ρεαλίστριες, προτιμούσαν ένα δεμάτι από καρπούς: στάρι, κριθάρι, συκιά με σύκα, ροδιά με ρόδια και τα κρεμούσαν πάνω από την πόρτα.

Στην Πάργα, τα παιδιά στεφανωμένα με λουλούδια και κρατώντας μεγάλα κλωνάρια πορτοκαλιάς ή νερατζιάς ανθισμένης, γύριζαν στα σπίτια και τραγουδούσαν: «Εμπήκε ο Μάης, εμπήκε ο Μάης, εμπήκε ο Μάης ο μήνας. Ο Μάης με τα τριαντάφυλλα κι ο Απρίλης με τα ρόδα…».

Σε άλλα μέρη ντύνονται Μαγιόπουλα ή Μάηδες και στολισμένοι (από πάνω ως κάτω) με λουλούδια, γυρίζουν τα σπίτια, με τη συνοδεία τους, τραγουδώντας και χορεύοντας.

Στην Ήπειρο και συγκεκριμένα στο Ζαγόρι, τα κορίτσια που έβοσκαν αρνιά στα λιβάδια, έπαιζαν το Ζαφείρη. Ένα παιδί παρίστανε τον πεθαμένο, ξάπλωνε στο χορτάρι και τα κορίτσια τον στόλιζαν με λουλούδια και πράσινα κλαριά. Ύστερα κάθονταν τριγύρω του κι άρχιζαν να θρηνούν και να μοιρολογούν:

 Για ιδέστε νιο που ξάπλωσε, για ιδέστε κυπαρίσσι

Δε σειέται, δε λυΐζεται, δεν σέρν’ τη λεβεντιά του

…………………………………………………………

Ποιος σού’ κοψε τις ρίζες σου και στέγνωσ’ η κορφή σου;

…………………………………………………………

και σφάλισε τα μάτια σου;

 Έπειτα, όλες μαζί φώναζαν «Σήκου Ζαφείρη, σήκου!» κι ο Ζαφείρης πετιόταν πάνω κι όλοι μαζί έτρεχαν στα χωράφια τραγουδώντας.

Το έθιμο θυμίζει τα αρχαία Αδώνεια, όπως κι εκείνο το άλλο που γίνεται στη Μακεδονία τη νύχτα του Επιταφίου:

Πρωτομαγιά μου τα’ριξες

τα μάγια και με μάγεψες

και μ’ έχεις κάνει σαν τρελό

κόρη, που σέρνεις το χορό…

 

Ο Μάης και τα μάγια του

 Ο Μάης μαγεύει, μας λέει ο λαός, συσχετίζοντας τις δύο λέξεις, μόνο και μόνο επειδή ηχούν όμοια. Με πολλούς τρόπους προσπαθούν από την πρώτη μέρα να αποτρέψουν τα μάγια, για να εξασφαλίσουν σπίτι, ανθρώπους, ζώα και χωράφια από κάθε κακό. Περισσότερο φοβούνται τις μάγισσες ή τους κακούς γείτονες, που μπορούν να τους κάνουν μάγια κι έτσι να καταστρέ-ψουν τη σοδειά ή τα ζώα ή την ευτυχία του σπιτιού, βοηθώντας έτσι τα δικά τους. Έτσι, παίζουν δυνατά φυλαχτά, νεκροκεφαλές βοδιών ή αλόγων, για να διώξουν μακριά το κακό.

Στην Ανατολική Κρήτη, την Πρωτομαγιά μουτζουρώνανε τα παιδιά τους με κατράμι πάνω από τα φρύδια τους. Με κατράμι κάνουν ακόμα έναν σταυρό στην πόρτα του σπιτιού, για το κακό μάτι.

Στην Αγιάσο της Λέσβου, οι γυναίκες κάνουν αποβραδίς σταυρούς πάνω στην πόρτα του σπιτιού με το μέλι, για να περνούν οι γαμπροί και να κολλούν.

Αλλού πάλι, ραντίζουν το σπίτι με καινούργιο νερό της βρύσης ή με θαλασσινό νερό, όπως στην Κορώνη. Ραντίζουν επίσης και τα κεφάλια των παιδιών τους. Αν την Πρωτομαγιά έβρεχε, το νερό της βροχής το χρησιμοποιούσαν για να πήξουν το τυρί, αντί για μαγιά και οι γυναίκες έβρεχαν τα μαλλιά τους, για να μεγαλώσουν.

 

 

Των Αγίων Τιμοθέου και Μαύρας

 Ενώ για την Αγία Μαύρα έχουμε λαογραφικό υλικό, για τον Άγιο Τιμόθεο δεν έχουμε τίποτα.

Το όνομα της Αγίας Μαύρας, φέρνει στο νου μας το μαύρο χρώμα, γι’ αυτό και όλοι στο άκουσμα το ονόματός της κατέχονται από μαύρα συναισθήματα την ημέρα της γιορτής της. Είναι χαρακτηριστικό πως όσο ο καιρός της σοδειάς πλησιάζει τόσο ο φόβος μεγαλώνει και οι απαγορεύσεις πληθαίνουν.

Στη Μεσσηνία, ό,τι μέρα πέσει της Αγίας Μαύρας, τη φυλάνε όλο το χρόνο: δεν λευκαίνουν πανί, δεν αλωνίζουν, δεν αλέθουν ελιές στο λιοτρίβι, γιατί το λάδι θα βγει μαύρο.

Στην Κύπρο δεν τυροκομούν, γιατί το σπίτι και το τυρί θα γεμίσουν μαύρες, δηλαδή κατσαρίδες.

Στην Αιτωλία δεν σπέρνουν, γιατί ο σπόρος δεν φυτρώνει.

Στην παλιά Αθήνα, κάθε νοικοκυρά φύλαγε τη μέρα και δεν έπιανε βελόνα, γιατί θα’ βγαζε το μαύρο σπυρί, τη μαύρη.

 

 

Ιωάννου του Θεολόγου

 Οι αγρότες, όπως προαναφέραμε, φοβούνται τις βροχές και το χαλάζι τον Μάιο.

Στις 8 του μήνα γιορτάζουν τον Αι-Γιάννη τον Θεολόγο, που τον ονομάζουν και Χαλαζιά ή Βροχάρη, γιατί στέλνει χαλάζι και βροχή ανήμερα στη γιορτή του και φυσικά καταστρέφει τα σπαρτά, κοντά στην ώρα του θερισμού. Αργία στη γιορτή του για να τον τιμήσουν, αλλά και να τον εξευμενίσουν.

Όπου υπάρχουν εκκλησίες αφιερωμένες στη μνήμη του, κάνουν πανηγύρια, σφάζουν αρνιά και κάθονται σε κοινό τραπέζι, στις αυλές των εκκλησιών.

Στο χωριό Λαδά της Αλαγονίας θυσίαζαν και αρνιά.

Στη Βόρειο και Ανατολική Θράκη που καλλιεργούσαν τριαντάφυλλα, ο Αι-Γιάννης δεν είναι ούτε Βροχάρης, ούτε Χαλαζιάς, είναι Τριανταφυλλάς, που έχει τη δύναμη να κάνει τα τριαντάφυλλα να ανθίζουν και να δίνουν το μυρωδάτο ροδέλαιο.

 

 

Κωνσταντίνου και Ελένης

 Ο Κωνσταντίνος και η Ελένη είναι δύο δημοφιλείς Άγιοι για τον ελληνικό λαό. Τα ονόματα Κώστας και Ελένη, με όλες τις παραλλαγές τους, δίνουν και παίρνουν, όπως υπάρχουν και πολλές εκκλησίες στο όνομά τους, σε ολόκληρη τη χώρα, όπου γίνονται πολλά πανηγύρια και χοροί στη γιορτή τους, που πέφτει στην καλύτερη ώρα της Άνοιξης.

Στα πανηγύρια θυσιάζουν ταύρους ή κριάρια για την υγεία και την ευτυχία όλου του χωριού. Το κρέας μοιράζεται στους πανηγυριστές. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, μετά το φαγητό, εκτός από χορούς, συνηθίζουν να κάνουν και κάποιους αγώνες.

 

 

Αναστενάρια

 Υπάρχει ένα περίεργο έθιμο, πασίγνωστο στη χώρα μας και στο εξωτερικό, το οποίο αποτελεί αντικείμενο έρευνας και μελέτης, τόσο των Ελλήνων, όσο και των ξένων ερευνητών. Αυτό το έθιμο είναι τα Αναστενάρια. Παλαιότερα γίνονταν στην Ανατολική Θράκη. Με την προσφυγιά του 1923, μεταφέρθηκαν στον Λαγκαδά του Νομού Θεσσαλονίκης, καθώς και στην Αγία Ελένη Σερρών.

Η γιορτή αυτή μπορεί να έχει τις ρίζες της σε αρχαίο οργιαστικό έθιμο, το οποίο έχει συνδεθεί απόλυτα με τη γιορτή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.

Για τα Αναστενάρια υπάρχει ένας λατρευτικός θίασος που ονομάζονται Αναστενάρηδες και που έχουν ως αρχηγό τους, έναν από τους πιο ηλικιωμένους ή πιο ικανούς Αναστενάρηδες, τον Αρχιαναστενάρη. Το κονάκι είναι κάποιο σπίτι ή ένα δωμάτιο στο σπίτι του Αρχιαναστενάρη, όπου εκεί φυλάνε την περίοδο της γιορτής τις Χάρες ή τους Παππούδες, όπως λένε τις φορητές εικόνες με τα κουδούνια, οι οποίες εικονίζουν τους δύο Αγίους να χορεύουν. Εκεί φυλάνε ολόκληρο το χρόνο και τα μουσικά όργανα των Αναστενάρηδων, εκεί επίσης και όλα τα όργανα για τη θυσία του ιερού ταύρου.

Η γιορτή αυτή κρατά 3 με 4 ημέρες.

Τα Αναστενάρια, έχοντας κοντά τους τις εικόνες, χορεύουν έναν αντικρυστό χορό και στρέφονται δεξιά και αριστερά, φωνάζοντας «εχ – εχ, ιχ – ιχ, ουχ – ουχ», επιταχύνοντας ολοένα και πιο γρήγορα το ρυθμό τους. Και στο τέλος, σαν να τους πιάνει ξαφνικά μια μανία, αρπάζουν τις εικόνες των δύο Αγίων και τις σηκώνουν πάνω-κάτω, δεξιά-αριστερά και ύστερα κρατώντας τες, ορμούν στα δάση και στα βουνά.

Ανήμερα στη γιορτή των Αγίων, σχηματίζεται μια πομπή που γυρίζει όλο το χωριό και καταλήγει στην πλατεία, όπου εκεί ένας χωρικός, που το έχει κληρονομικό δικαίωμα, ανάβει μια φωτιά. Σ’ αυτήν θα μαγειρέψουν τα κρέατα του ιερού ταύρου, που θα θυσιαστεί μετά την απόλυση της εκκλησίας. Το αίμα του ταύρου, κατά τη θυσία, πρέπει να χυθεί στα θεμέλια της εκκλησίας.

Ύστερα θα φάνει όλοι μαζί και στη θράκα της φωτιάς θα χορέψουν οι Αναστενάρηδες, όπου κάθονται ολόγυρα, κρατώντας τις άγιες εικόνες των Παππούδων. Πρώτα θ’ αρχίσουν τον χορό και σαν τους «πιάσει ο Άγιος», δηλαδή όταν τους πιάσει είδος μανίας και έκστασης, τρέχουν στη φωτιά και την περνάνε περπατητά ή χορεύουν πάνω της με γυμνά τα πέλματα, δίχως να πάθουν το παραμικρό έγκαυμα.

 

 

Του Αγίου Ιωάννου του Ρώσου

 Ο γνωστός σε όλους μας Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος, γιορτάζεται κυρίως από τους πρόσφυγες της Καππαδοκίας, με μεγάλο πανηγύρι. Η μεγαλόπρεπη εκκλησία του Αγίου βρίσκεται στην Εύβοια, στο χωριό Προκόπι.

 

 

Μεσοπεντηκοστή

 Η γιορτή της Μεσοπεντηκοστής πέφτει εικοσιπέντε μέρες μετά το Πάσχα (όπως λέει και το όνομά της). Ο φόβος και η ανησυχία των γεωργών, ώσπου να μαζευτεί η σοδειά, δε λέει να σταματήσει, αντίθετα όσο καιρός πλησιάζει, τόσο μεγαλώνει.

Λιτανείες και αγιασμοί την ημέρα αυτή, προκειμένου οι γεωργοί να προφυλάξουν τα αμπέλια. Παίρνουν λοιπόν τις εικόνες μετά τη λειτουργία και τις πάνε στα αμπέλια, ρίχνουν αγιασμό για τις αρρώστιες και το μισητό χαλάζι.

Οι καμπάνες των εκκλησιών ηχούν συνέχεια, προκειμένου να διώξουν μακριά το κακό και ένα παιδί κρατά ένα μικρό σήμαντρο, το οποίο κτυπάει. Φοβούνται επίσης για τα ποντίκια, που κόβουν τα ρούχα, τα γεννήματα και τα μποστανικά, γι’ αυτό και τη μέρα αυτή την κρατούν, ως αργία.

 

 

Της Αναλήψεως

 Η μέρα της Αναλήψεως γιορτάζεται 40 μέρες μετά την Ανάσταση του Χριστού και πέφτει πάντοτε ημέρα Πέμπτη.

Τα μεσάνυχτα ανοίγουν οι ουρανοί και πολλοί άνθρωποι ξαγρυπνούν, για να δουν το Χριστό να «αναλήφεται». Σε μέρη όπου υπάρχει θάλασσα, μικροί και μεγάλοι βουτάνε για πρώτη φορά στα νερά της και κάνουν το πρώτο κολύμπι. Είναι για το καλό, αφού κάθε αρρώστια φεύγει.

Οι άνθρωποι από τη θάλασσα μαζεύουν νερό από σαράντα κύματα και ραντίζουν μ’ αυτό το σπίτι και λένε τα εξής: «Όπως αναλήφθηκε ο Χριστός, έτσι ν’ ανεληφθεί από το σπίτι μας η κακογλωσσιά, η αρρώστια, το κακό μάτι και όλα τα άλλα κακά».

Βουτάνε στη θάλασσα οι άνθρωποι και πιάνουν τη «μαλλιαρή», μια πέτρα χορταριασμένη, γεμάτη φύκια και άλλα χορτάρια θαλασσινά. Την πέτρα τη βάζουν για γούρι κάτι από το κρεβάτι.

Στη Σάμο, τα ανύπαντρα κορίτσια τη βάζουν κάτω από το κρεβάτι τους, για να δουν στον ύπνο τους ποιον θα πάρουν.

Στα ορεινά μέρη της Ελλάδας, οι βοσκοί κάνουν αγιασμό για τα κοπάδια τους και φτιάχνουν γαλατόπιτες. Γι’ αυτό, αυτή την Πέμπτη τη λένε και Γαλατοπέφτη. Όλα τα γαλακτερά της ημέρας, οι βοσκοί τα μοιράζουν για το καλό στους καλεσμένους τους και μαζί τους τρώνε και γλεντούν. Όποια ποσότητα από το γάλα περισσέψει, τη χύνουν. Τυρί δεν πήζουν.

 

 

Της Πεντηκοστής (ή Γονατιστής)

 Πενήντα ημέρες μετά την Ανάσταση, είναι η Κυριακή της Πεντηκοστής ή όπως λέγεται της Γονατιστής. Μια μέρα πριν, δηλαδή το Σάββατο, είναι το Ψυχοσάββατο του Μάη. Είναι μια δύσκολη μέρα, για ζωντανούς και πεθαμένους, το λέει και το πιο κάτω δίστιχο:

Όλα τα Σάββατα να παν, να παν και να γυρίσουν, του Ρουσαλιού το Σάββατο να πάει, να μη γυρίσει.

 Την Κυριακή της Πεντηκοστής, οι ψυχές των νεκρών, που είχαν αφεθεί ελεύθερες με την Ανάσταση του Κυρίου και τριγύριζαν ανάμεσα στους ζωντανούς, πρέπει να ξαναγυρίσουν στον τόπο τους. Θρηνούν και κλαίνει, κατά τη λαϊκή άποψη, γι’ αυτό οι συγγενείς το Ψυχοσάββατο πηγαίνουν κόλλυβα στην εκκλησία και στα μνήματα ή ακόμα ψωμί, τυρί, φαγητά, που τα μοιράζουν στους φτωχούς.

Στη Μάνη, την παραμονή του Ψυχοσάββατου, χύνουν έξω από το σπίτι κρασί και νερό ή βάζουν ψωμί, κερί και κόλλυβα (σπερνά) και συγχρόνως χύνουν νερό και κρασί.

Στη Θράκη πιστεύουν πως οι ψυχές των πεθαμένων, όλο αυτό το διάστημα, κάθονται πάνω στα δέντρα και στα βλαστάρια των αμπελιών. Αν οι γυναίκες πιάσουν βελόνα, τρυπούν τις ψυχές των πεθαμένων.

 

 

Της Γονατιστής

 Στη λειτουργία της Κυριακής της Πεντηκοστής, οι χριστιανοί γονατίζουν τρεις φορές, γι’ αυτό και τη λένε Γονατιστή ή Γονυκλισία.

Αυτή την ημέρα υπάρχουν έθιμα παρόμοια με του Σαββάτου, σχετικά δηλαδή με τους νεκρούς.

Στην Καστοριά, της Πεντηκοστής φέρνουν λουλούδια από το σπίτι τους και κρατούν κερί. Πέφτουν και στα γόνατα, αφήνοντας τα λουλούδια μπροστά τους. Ανάβουν το κερί, για να φωτίσουν τους νεκρούς, οι οποίοι περνούν.

Σε μερικά μέρη, οι πιστοί πηγαίνουν στην εκκλησία κρατώντας τριαντάφυλλα (τα λουλούδια των νεκρών) και δεν τα αποχωρίζονται, ούτε καν την ώρα που γονατίζουν.

Οι ζωντανοί δεν παραλείπουν τα πανηγύρια στην εξοχή, με φαγοπότι, τραγούδια, χορούς και τολμηρά πειράγματα. Συνηθίζουν επίσης να κτυπιούνται μεταξύ τους με χλωρά κλαριά, για το καλό, όπως λένε.

 

 

Του Αγίου Πνεύματος ή της Αγίας Τριάδος

 Η Δευτέρα της Πεντηκοστής, είναι αφιερωμένη στο Άγιο Πνεύμα και την Αγία Τριάδα. Ευκαιρία, λοιπόν, για ένα ακόμα πανηγύρι, για ένα κοινό τραπέζι, στους τόπους που υπάρχει εκκλησία στο όνομα της Αγίας Τριάδας.

Στη Θράκη σφάζουν αρνιά και τρώνε όλοι μαζί, ενώ στην Κύπρο το’χουν έθιμο με την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου να κατακλύζουν, να κατά-βρέχουν ο ένας τον άλλο, γι’ αυτό και το έθιμο ονομάζεται κατακλυσμός.

Αυτά για τους ζωντανούς, γιατί και οι πεθαμένοι παίρνουν κι αυτοί το μερίδιό τους από τη γιορτή.

Στον Πόντο, οι άνθρωποι έφερναν πάνω στους τάφους προσφορά στους νεκρούς: ρυζόγαλο, αυγό σφουγγάτο (ομελέτα) και ξυνόγαλα. Μετά το τρισάγιο που διάβαζε ο παπάς, κάθονταν οι ζωντανοί γύρω από τους τάφους και έτρωγαν τα φαγητά.

 

 

Παροιμίες

 

  • Αν βρέξει ο Απρίλης δυο νερά κι ο Μάης άλλο ένα τότε τ’ αμπελοχώραφα χαίρονται τα καημένα.
  • Απρίλης, Μάης, κοντά ειν’ το θέρος.
  • Ένας κούκος (ή χελιδόνι) δε φέρνει την άνοιξη.
  • Ζήσε, Μάη μου, να φας τριφύλλι και τον Αύγουστο σταφύλι.
  • Ήρθεν ο Μας (Μάης); Των γυναικών ταμνάς. [δηλ. από τις πολλές δουλειές]
  • Κάθου, γέρο, λίμενε (περίμενε) να φας το Μάη χορτάρι.
  • Καλός ο ήλιος του Μαγιού, τ’ Αυγούστου το φεγγάρι.
  • Μάης άβρεχος, μούστος άμετρος.
  • Μάης άβρεχτος, χρόνια ευτυχισμένα.
  • Μάης άβροχος, τρυγητός χαρούμενος.
  • Μάης πενταδείληνος και πάντα δείλι θέλει.
  • Μην πάρεις το Μάη άλογο, μήτε γυναίκα τη Λαμπρή. [δηλ. το Μάιο τα άλογα φαίνονται πιο γερά γιατί τρώνε περισσότερο κι έτσι ο αγοραστής μπορεί να ξεγελαστεί- επίσης οι γυναίκες τη Λαμπρή στολίζονται με τα καλά τους ρούχα και μπορεί κανείς να νομίσει ότι κάποια είναι όμορφη μόνο και μόνο επειδή είναι καλοντυμένη]
  • Μήνας που δεν έχει ρο, ρίξε στο κρασί νερό.
  • Ο Απρίλης έχει τ’ όνομα κι ο Μάης τα λουλούδια.
  • Ο Απρίλης με τα λούλουδα κι ο Μάης με τα ρόδα.
  • Ο Απρίλης ο γρίλλης, ο Μάης ο πολυψωμάς. [δηλ. το μήνα Απρίλιο οι γεωργοί έχουν λίγες αγροτικές εργασίες ενώ τον Μάιο έχουν πολλές και χρειάζονται πολλά ψωμιά για τους εργάτες]
  • Ο Αύγουστος πουλά κρασί κι ο Μάης πουλά σιτάρι. [δηλ. μπορείς από πριν να κρίνεις τη σοδειά και να καθορίσεις την τιμή]
  • Ο γάμος ο μαγιάτικος πολλά κακά αποδίδει.
  • Ο Μάης ρίχνει την δροσιά κι ο Απρίλης τα λουλούδια.
  • Ο Μάης φτιάχνει τα σπαρτά κι ο Μάης τα χαλάει.
  • Ο Μάης ρίχνει τη δροσιά και ο Απρίλης τα λουλούδια.
  • Οντά ‘πρεπε δεν έβρεχε κι ο Μάης χαλαζώνει.
  • Όποιος φιλάει τον Αύγουστο, τον Μάη θερίζει μόνος.
  • Οπού σπείρει ή δε σπείρει, το Μάη μετανοεί. [δηλ. τότε κάποιος καταλαβαίνει αν έκανε καλά που καλλιέργησε τη γη ή όχι]
  • Όταν πρέπει δε βροντά και το Μάη δροσολογά.
  • Σαν έπρεπε δεν έβρεχε, το Μάη εχαμοβρόντα.
  • Στο κακορίζικο χωριό το Μάη ρίχνει το νερό.
  • Στον καταραμένο τόπο Μάη μήνα βρέχει.
  • Το Μάη βάζε εργάτες κι ας είναι κι ακαμάτες. [δηλ. όσο κι αν τεμπελιάζουν, θα κάνουν δουλειά γιατί είναι οι μέρες μεγάλες]
  • Το Μάη εγεννήθηκα και μάγια δε φοβούμαι. [πρόληψη που συνδέει την ονομασία του Μαΐου με τη λέξη μάγια- έλεγαν ότι όσοι είναι γεννημένοι το Μάη δε παθαίνουν τίποτα από μάγια]
  • Το Μάη με πουκάμισο, τον Αύγουστο με κάπα.
  • Τον Απρίλη και το Μάη κατά τόπους τα νερά.
  • Τον Μάη κρασί μην πίνετε κι ύπνο μην αγαπάτε.
  • Του καλού γεμιτζή (ναύτη) η γυναίκα το Μάη χήρεψε. [δηλ. στη θάλασσα τον Μάιο κάνει ξαφνικές και μεγάλες φουρτούνες]
  • Των καλών ναυτών τα ταίρια τον Απριλομά χηρεύουν.
  • Τώρα μάγια, τώρα δροσιά, τώρα το καλοκαίρι.
  • Απ’ το Μάη, ως τα κεράσια!
  • Ζήσε, Μάη μου, να φας τριφύλλι.
  • Μάης άβρεχος, μούστος άμετρος (αμέτρητος).
  • Μάης άβρεχος, χρονιά ευτυχισμένη.
  • Μάης πενταδείλινος, και πάλι δείλι θέλει (φαγητό).
  • Να ’μουν το Μάη γάιδαρος, τον Αύγουστο κριάρι, όλο το χρόνο, πετει-νός και γάτος το Γενάρη!
  • Να ’μουν το Μάη μπιστικός, τον Αύγουστο δραγάτης.
  • Ο Μάης με τα τριαντάφυλλα κι ο Ιούνης με τα μήλα.
  • Ο Μάης ρίχνει τη δροσιά κι ο Απρίλης τα λουλούδια.
  • Όποιος φοράει γούνα το Μάη, τη γεια του δεν την έχει.
  • Όταν βρέχει, δε χιονίζει και το Μάη δροσολόγαε.
  • Πώς λάμπει ο ήλιος του Μαγιού, τ’ Αυγούστου το φεγγάρι.
  • Σαν έπρεπε, δεν έβρεχε, το Μάη δροσολόγαε…
  • Στον καταραμένο τόπο, το Μάη μήνα βρέχει.
  • Στων αμαρτωλών τη χώρα, το Μαγιόπουλο χιονίζει.

 

 

Εορτάζοντες

 

1η Μαΐου    Ιερεμίας

3 Μαΐου      Μαύρος, Μαυρουδής, Μαύρα, Μαυρέτα, Ροδόπη

4 Μαΐου      Πελαγία, Πελάγιος

5 Μαΐου      Ειρήνη

7 Μαΐου      Νείλος

8 Μαΐου      Αρσένιος, Αρσενία, θεολόγος

9 Μαΐου      Ησαΐας, Χριστόφορος

10 Μαΐου    Σίμων, Σιμώνη

11 Μαΐου    Μεθόδιος, Ολυμπία, Κύριλλος, Αρμόδιος, Αργύριος, Αργυρία

12 Μαΐου    Επιφάνιος

13 Μαΐου    Γλυκερία

14 Μαΐου    Αριστοτέλης, Ισίδωρος, Ισιδώρα, Λέανδρος, Θεράπων

15 Μαΐου    Αχίλλιος

17 Μαΐου    Ανδρόνικος, Ανδρονίκη, Ιουνία

18 Μαΐου    Ιούλιος, Ιουλία

19 Μαΐου    Θεόκτιστος, Πατρίκιος

20 Μαΐου    Λυδία

21 Μαΐου    Ελένη, Κωνσταντίνος, Κωνσταντίνα

22 Μαΐου    Αιμίλιος, Αιμιλία

26 Μαΐου    Συνέσιος

30 Μαΐου    Εμμέλεια

ΩΔΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ «ΣΥΛΛΟΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ»

DRIVE

«ΩΔΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ»

Μία Δημιουργία του Βασίλη Λάππα

 

 

Το  μεγαλείο της ηπειρωτικής  υπαίθρου  με τις απρόσμενες εναλλαγές, την εντυπωσιακή    πολυχρωμία, με τις κορυφές των βουνών να χάνονται  μέσα στα σύννεφα, λουλούδια ν`ανθίζουν μέσα στην πέτρα, κρυστάλλινα νερά  μέσα από τις αναρίθμητες πηγές, τα παιχνίδια του ήλιου μέσα στα γαλήνεα νερά μιας λίμνης,  την θαυμαστή αρχιτεκτονική  των σπιτιών και των εκκλησιαστικών  μνημείων, αυτά είναι λίγα απ` αυτά που θα μαγέψουν τον επισκέπτη τα πανέμορφα χωριά των ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

600_400_auto_100_unitedkingdomellinikisimaia

 

 


Μία “ΩΔΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ” Στο DEREE Aμερικάνικο Κολλέγιο

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

[td_block_16 custom_title=»Διαβάστε ακόμη …» header_color=»#257184″ category_id=»26″ td_filter_default_txt=»50″]

ΟΙ ΜΗΝΕΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ

images-TREE

ΟΙ ΜΗΝΕΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ

The months of the year and their history

 

Δημήτρης Η. Λούκας
Καθηγητής Κοινωνιολόγος – Δημοσιολόγος  Πρόεδρος  ΕΔΣΤΕ

GRAMI

JANUARYΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 

Ο πρώτος μήνας του χρόνου πήρε το όνομά του από τον θεό των Ρωμαίων, τον Ιανό (Janus). Ο Ιανός ήταν θεός με δύο πρόσωπα, τα οποία κοίταζαν σε αντίθετες κατευθύνσεις, γι αυτό τον αποκαλούσαν και Janus bifrons δηλαδή διπρόσωπο Ιανό. Τα δυο του πρόσωπα συμβόλιζαν την αρχή και το τέλος, τη νιότη και το γήρας, την είσοδο και την έξοδο. Γι αυτό και του αφιέρωσαν τον Ιανουάριο που σαν πρώτος μήνας του χρόνου, κοίταζε προς τον προηγούμενο χρόνο και προς τον επόμενο.

 

february

 

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 

Το όνομά του προέρχεται από το λατινικό ρήμα februare που σημαίνει καθαρίζω, εξαγνίζω. Ήταν αφιερωμένος στο θεό του Άδη Φέβρουο και στους νεκρούς γι αυτό και στη διάρκεια του οι Ρωμαίοι διοργάνωναν τελετές καθαρμών και εξαγνισμών.

 

 

 

tsarouxis-march

 

ΜΑΡΤΙΟΣ 

Κατά το αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου και ονομαζόταν Primus. Μετά το 46 π.Χ. ονομάστηκε Μάρτιος, έγινε ο τρίτος μήνας του χρόνου, αφιερωμένος στον θεό Μαρς.

 

 

Tsarouxis-Aprilis

 

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 

Το όνομά του προέρχεται από το λατινικό ρήμα aperio που σημαίνει «ανοίγω» γιατί τότε ανοίγει ο καιρός και ανθίζουν τα λουλούδια. Ήταν αφιερωμένος στην θεά Αφροδίτη.

 

 

 

Tsarouxis-Mais

 

ΜΑΪΟΣ

Ο πέμπτος μήνας του χρόνου πήρε το όνομά του από την ρωμαϊκή θεότητα Maja (Μάγια). Το όνομα Maja προήλθε από τη λέξη Μαία (τροφός) τη μητέρα του θεού Ερμή στον οποίο ήταν αφιερωμένος.

 

 

Tsarouxis_Iounis

 

ΙΟΥΝΙΟΣ 

Ο έκτος μήνας του έτους, ήταν αφιερωμένος από τους Ρωμαίους στη θεά Juno (Ήρα), σύζυγο του Jupiter (Δίας), προστάτιδα του οίκου και του γάμου.

 

 

 

Tsarouxis-Mines-Ioulis

 

ΙΟΥΛΙΟΣ 

Ο έβδομος μήνας του έτους έχει 31 ημέρες και είναι αφιερωμένος στον Ιούλιο Καίσαρα ο οποίος θεωρείται ένας από τους τρεις μεγάλους στρατηλάτες του αρχαίου κόσμου.

 

 

 

augoust

 

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 

Ο Αύγουστος οφείλει το όνομά του στον αυτοκράτορα Οκταβιανό ο οποίος τιμήθηκε από την Σύγκλητο με το προσωνύμιο Αύγουστος που σημαίνει σεβαστός.

 

 

 

Tsarouxis-Septemvris

 

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 

Ο Σεπτέμβριος κατείχε την έβδομη θέση στη σειρά των μηνών, όπως δείχνει και το όνομά του καθώς septem στα λατινικά σημαίνει επτά. Όταν όμως καθιερώθηκε το ιουλιανό ημερολόγιο με πρώτο μήνα του έτους τον Ιανουάριο ο Σεπτέμβριος έγινε ένατος.

 

 

tsarouxis_october

 

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

Από την λέξη octo που σημαίνει οκτώ πήρα ο Οκτώβριος το όνομά του μια και στο παλαιό ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο όγδοος μήνας.

 

 

 

Tsarouxis-Noemvris

 

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 

Είναι ο τελευταίος μήνας του φθινοπώρου και ο μήνας που αρχίζει η συγκομιδή της ελιάς ενώ τελειώνει η σπορά και τα κοπάδια κατεβαίνουν στα χειμαδιά τους να ξεχειμωνιάσουν.

 

 

 

dekeberΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 

Decem στα λατινικά είναι το δέκα. Στην αρχαία Ελλάδα όμως, οι μήνες ήταν εντελώς διαφορετικοί από όπως τους γνωρίζουμε σήμερα και σε κάθε περιοχή της Ελλάδος οι ονομασίες ήσαν διαφορετικές. Κάθε μήνας είχε τον δικό του συμβολισμό και την δική του γιορτή. Κάθε μέρα και κάθε μήνας είναι αφιερωμένα σε έναν ή περισσότερους θεούς. Η Νεομηνία (η πρώτη ημέρα του κάθε μήνα) είναι αφιερωμένη στην Εκάτη,  η 3η και η 13η στην Αθηνά, η 4η στον Διόνυσο και στην Αφροδίτη, η 6η στην Άρτεμις, η 7η στον Απόλλων, η 23η στον Ερμή και οι τρεις τελευταίες μέρες στους χθόνιους θεούς.

ΟΙ ΜΗΝΕΣ ΤΟΥΣ ΕΤΟΥΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

Ο Φεβρουάριος είναι ο δεύτερος μήνας του χρόνου και η διάρκειά του είναι 28 ημέρες (στα κοινά χρόνια) και 29 μέρες (στα δίσεκτα).

Κείμενα – Μελέτη Δημήτρης Λούκας Πρόεδρος Ε.Δ.Σ.Τ.Ε

 

Ο Ιανουάριος προστέθηκε στο αρχαίο δεκάμηνο ρωμαϊκό ημερολόγιο, γύρω στο 700 π.Χ., από τον Νουμά Πομπίλιο, ως δωδέκατος μήνας. Ο Ιανουάριος ήταν ο τελευταίος μήνας του ρωμαϊκού έτους, δηλαδή μήνας μετάβασης από το ένα έτος στο άλλο και γι’ αυτό ονομάζεται και «αποκαθαρτικός».

Το έτος 153 π.Χ. ο Ιανουάριος ορίστηκε ως ο πρώτος μήνας του πολιτικού ημερολογίου και τότε ο Φεβρουάριος καθιερώθηκε ως ο δεύτερος μήνας.

Το όνομα του Φεβρουαρίου προέρχεται από το λατινικό ρήμα februare, που σημαίνει εξαγνίζω, καθαίρω, λόγω των θρησκευτικών εορτών καθαρμού και εξαγνισμού (Februa), οι οποίες τελούνταν στη Ρώμη στις 19 του μηνός Φεβρουαρίου, προς τιμήν των νεκρών (Feralia, που σημαίνει θανατούσια). Επίσης, στις 21 του ίδιου μήνα, προς τιμήν του θεού του Άδη Φέβρου (Februus) ή ακόμα της χθονίας θεότητας Februara(Ήρα).

Στις 15 του μήνα Φεβρουαρίου γιορτάζονταν τα Λουπερκάλια, μια αρχαιοτάτη ποιμενική ετήσια γιορτή προς τιμήν του Φαύνου (Faunus) ή Λουπερκάλιου (Lupercus). Ο Φαύνος, ο οποίος αργότερα ταυτίστηκε με τον Ελληνικό Πάνα, θεωρείτο πατέρας του Λατίνου, ενός μυθικού γενάρχη των Ρωμαίων. Την προσωνυμία Λουπερκάλιος, από το Lupus, που σημαίνει λύκος, την έλαβε είτε επειδή ήταν προστάτης των ποιμνίων και διώκτης των λύκων, είτε ακόμα επειδή, ως χθόνιος θεός, είχε ως σύμβολό του τον λύκο.

Η γιορτή συνδυάστηκε με την αρχαία παράδοση των Ρωμαίων, κατά την οποία στο σπήλαιο Λούπερκαλ (Lupercal) του Παλατίνου Λόφου της Ρώμης, γαλουχήθηκαν ο Ρώμος και ο Ρωμύλος, από μια λύκαινα. Για τον λόγο αυτό, στο σπήλαιο ετελείτο μια ιδιαίτερη γιορτή, που ήταν αφιερωμένη στη γονιμότητα. Η γιορτή των Λουπερκαλίων, που όπως αναφέραμε ήταν προς τιμήν του Φαύνου/Πανός, συνδυάστηκε αργότερα και με την Ήρα και έτσι η μεγάλη θεά, εξαιτίας της γιορτής της στα μέσα του μήνα Φεβρουαρίου, ονομάσθηκε Februara ή Februalla.

Κατά τη διάρκεια των Λουπερκαλίων θυσιάσανε κατσίκια και σκυλιά, για την προστασία των κοπαδιών και για τη γονιμότητα των γυναικών. Αυτή η γιορτή διατηρήθηκε ως το 494 π.Χ.και καταργήθηκε από τον Πάπα Γελάσιο τον Α΄ (492-496). Η Δυτική Εκκλησία οικειοποιήθηκε την γιορτή και την τελετουργία και ίδρυσε τη γιορτή του Εξαγνισμού. Η λαϊκή παράδοση υποχρέωσε τότε την Καθολική Εκκλησία να θεσπίσει στις αντίστοιχες αρχαϊκές γιορτές της γονιμότητας και της εκλογής συντρόφου, τη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου (14 Φεβρουαρίου), ως προστάτη των ερωτευμένων.

Οι Ρωμαίοι, στις 17 Φεβρουαρίου γιόρτασαν τα Φορνακάλια (Fornacalia), εις ανάμνηση της θεότητας Φόρναξ (Fornax), η οποία εφεύρε τους φούρνους για το ψήσιμο του ψωμιού, αλλά και των φαγητών. Την ίδια ημερομηνία πανηγυρίζονταν η γιορτή του Ρωμύλου, τα Κυρηνάλια (Quirinalia).

Στις 20 Φεβρουαρίου γιορτάζονταν τα Χαρίστια (Charistia), τα οποία ήταν συμπόσια που τελούνταν κατ’ έτος μεταξύ συγγενών, για διασκέδαση και παράλληλα για την εξάλειψη των τυχόν μεταξύ τους διαφορών.

Η 23η του μήνα ήταν αφιερωμένη στα Τερμινάλια (Terminalia), γιορτή των Ορίων, προς τιμήν του Τέρμινους (Terminus).

Μετά την 23η του μηνός, ακολουθούσε συνήθως ο εμβόλιμος μήνας Μαρκεδόνιος (Marcedonius), ο οποίος συντόνιζε το Σεληνιακό έτος με το αντίστοιχο Ηλιακό (πριν από τη θέσπιση του Ιουλιανού Ημερολογίου).

MASKESΤο έτος 45 π.Χ., οι Ρωμαίοι ακολουθούσαν το σεληνοηλιακό ημερολόγιο (με εμβόλιμο μήνα), ώστε να συμβαδίζει το ηλιακό τροπικό έτος με το αντίστοι-χο σεληνιακό των 12 συνοδικών μηνών των φάσεων της Σελήνης. Από το έτος 45 π.Χ., της ημερολογιακής μεταρρύθμισης του Ιουλίου Καίσαρα, ο μήνας Φεβρουάριος αρχικά είχε διάρκεια 29 ημέρες στα κοινά έτη και 30 στα δίσεκτα, όπως αναφέραμε.

Το 4 π.Χ., ο Αυτοκράτορας Οκταβιανός ο Αύγουστος, αφαίρεσε από τον Φεβρουάριο μία ημέρα, την οποία πρόσθεσε στον μήνα Αύγουστο, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στο πρόσωπό του. Από τότε, ο Φεβρουάριος έχει 28 ημέρες (στα κοινά έτη) και 29 ημέρες (στα δίσεκτα).

Στο σημείο αυτό, θα θυμίσουμε ότι δίσεκτα είναι τα έτη εκείνα, όπου στο Ιουλιανό (παλαιό) Ημερολόγιο διαιρούνται ακριβώς δια του 4.

Στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο (νέο) ή στο νέο διορθωμένο Ιουλιανό, ο κανόνας του Ιουλιανού Ημερολογίου διατηρείται για όλα τα έτη, με εξαίρεση φυσικά όσα δείχνουν αιώνες και τα οποία είναι δίσεκτα, εάν ο αριθμός τους διαιρείται ακριβώς δια του 4.

februaryΑυτή είναι η αστρονομική συνεισφορά του Φεβρουαρίου, η οποία τον κάνει να διαφέρει από τους λοιπούς μήνες, λόγω της μεταβλητής –ανά τριετία– διάρκειάς του. Η επιπλέον δίσεκτη ημέρα προστίθεται στο έτος εν γένει ανά τετραετία, για να το προσαρμόσει στο ηλιακό τροπικό έτος.

Την εποχή που θεσπίστηκε το Ημερολόγιο, η ημέρα αυτή προστίθετο μετά την 24η Φεβρουαρίου, όπου σύμφωνα με το Ρωμαϊκό σύστημα, η αρίθμηση των ημερών του μήνα ονομαζόταν «diessextusanteCalendasMatias», δηλαδή η 6η ημέρα πριν από τις Καλένδρες (πρωτομηνιά) του Μαρτίου.

Οι Ρωμαίοι θεωρούσαν ότι ο μήνας Φεβρουάριος έπρεπε να έχει πάντοτε 28 ημέρες, πιστεύοντας ότι έτσι μόνο θα απέφευγαν την ασέβεια προς τους χθόνιους θεούς και τη μνήμη των νεκρών. Με αυτόν τον τρόπο, δεν αριθμούσαν τη «δυσοίωνη» αυτή εμβόλιμη ημέρα στο έτος, 5η πριν από τις Καλένδες του Μαρτίου, αλλά από θεοσέβεια μετρούσαν δύο φορές την 24η Φεβρουαρίου ως δίσεκτη (bissextus).

Ακόμη και σήμερα, συνεχίζοντας αυτήν την παράδοση, ονομάζουμε δίσεκτο το έτος το οποίο έχει μία πρόσθετη ημέρα, την οποία όμως προσθέτουμε στο τέλους του Φεβρουαρίου, ως 29η ημέρα του μήνα.

Απόκριες στον Βυζαντινό Ιππόδρομο

Ο Βυζαντινός Ιππόδρομος ήταν ο πιο δημοφιλής χώρος διασκέδασης για όλες τις κοινωνικές τάξεις του Βυζαντίου. Αυτοκράτορες, αριστοκρατία και ο απλός λαός μοιράζονταν το πάθος για τις αρματοδρομίες και τα δρώμενα στον Ιππόδρομο, τουλάχιστον ως τον 12ο αιώνα.

Η εντολή για τις γιορτές δίνονταν από τον Αυτοκράτορα, ο οποίος σε κάθε ευκαιρία φρόντιζε να προσφέρει διασκέδαση στους υπηκόους του, όπως: στα αυτοκρατορικά γενέθλια, επέτειοι στέψης, γεγονότα ιδιωτικής ζωής των ηγεμόνων (γάμοι, γεννήσεις τέκνων), επιστροφές από νικηφόρους πολέμους, αλλά και επισκέψεις επιφανών ξένων, γινόταν αφορμή για να οργανωθεί κάτι στον Ιππόδρομο.

Ορισμένοι μάλιστα αγώνες, είχαν τακτή ημερομηνία, όπως: α) Το Γεννεθλιακόν Ιππικόν (ή λαχανικό, όπως το’λεγε ο λαός), στις 11 Μαΐου, επέτειο της ίδρυσης της Κωνσταντινουπόλεως, β) Το Χρυσόν Ιπποδρόμιον, μετά την Κυριακή της Διακαινησίμου, γ) το Βοτόν Ιπποδρόμιον, την 1η ή στις 2-3 Ιανουαρίου, δ) το Ιπποδρόμιον των Ειδών στις 13 Ιανουαρίου, ε) το Μακελλαρικόν Ιπποδρόμιον ή Λουπερκάλιον τον Φεβρουάριο, λίγο πριν από την αρχή της τεσσαρακοστής, δηλαδή την τελευταία εβδομάδα της Απόκρεω.

Με το Μακελλαρικόν Ιπποδρόμιον ή Λουπερκάλιον, επιβιώνει στην Κωνσταντινούπολη η παράδοση των Λουπερκαλίων της Αρχαίας Ρώμης (συμβόλιζε τον καθαρμό και την προετοιμασία για την υποδοχή της γονιμότητας). Στο Βυζάνιο φυσικά, η γιορτή παίρνει χαρακτήρα χριστιανικό.

Το Μακελλαρικόν Ιπποδρόμιον (το ιπποδρόμιο των κρεοπωλών), οργανώνεται την τελευταία εβδομάδα που επιτρέπεται η κατανάλωση του κρέατος, γιατί αμέσως μετά αρχίζει η Σαρακοστή (μια μακρά περίοδος εξαγνισμού και η προετοιμασία για την Ανάσταση). Είναι χαρακτηριστικό ότι στο περί Βασιλείου τάξεως, το βιβλίο του Βυζαντινού Πρωτοκόλλου, που συνέταξε ο Κωνσταντίνος Ζ΄ ο Πορφυρογέννητος, αναφέρεται ότι με το Μακελλαρικόν έκλεινε η περίοδος των Ιππικών Αγώνων (έκλεινε δηλαδή ο Ιππόδρομος).

Οι ιπποδρομιακοί αγώνες στην Κωνσταντινούπολη διέπονταν από συγκεκριμένο τελετουργικό, στο οποίο συμμετείχαν ενεργά οι τέσσερις Δήμοι της Πόλης.

Σε καθορισμένες στιγμές, οι κράχτες των Δήμων, είτε αντιφωνικά, είτε όλοι μαζί, επευφημούσαν τον Αυτοκράτορα και έψαλλαν με τη συνοδεία των δύο πολυαυλών οργάνων του Ιπποδρόμου.

Στο Μακελλαρικόν, μετά την τρίτη αρματοδρομία (βάιον), οι Δήμοι τραγουδούσαν αντιφωνικά ενώπιον του Αυτοκράτορα, το εξής τραγούδι, για την επιστροφή της άνοιξης: «Ίδε το έαρ το γλυκύ, πάλιν επανατέλλει, χαράν, υγείαν και ζωήν και την ευημερίαν, ανδραγαθίαν εκ Θεού τοις βασιλεύσι Ρωμαίων και νίκην θεοδώρητον κατά των πολεμίων».

Στη συνέχεια και οι δύο Δήμοι, ενωμένοι μαζί, προσκυνούσαν τον Αυτοκράτορα. Τότε, ένας νεανίσκος, σύμφωνα πάντα με το Περί Βασιλείου Τάξεως, επευφημούσε μόνος τον Αυτοκράτορα και ακολουθούσε ο λαός. Στο πρόσωπο αυτού του νεανίσκου βλέπουμε το σύμβολο της νεότητας και μία μακρινή ανάμνηση του τελετουργικού των αρχαίων Λουπερκαλίων, όπου οι Ρωμαίοι έραιναν τα μέτωπα δύο εφήβων με το αίμα των σφαγείων και έπειτα τους ξέπλεναν με γάλα.

Η σύνδεση της Αποκριάς με τον Ιππόδρομο ήταν τόσο έντονη στην Κωνσταντινούπολη, ώστε όταν, στα τέλη του 12ου αιώνα, οι αρματοδρομίες έχουν πλέον παρακμάσει, ο Αυτοκράτορας Αλέξιος Γ’ Άγγελος διοργανώνει μία παράσταση μιμική ιπποδρομίου, για να διασκεδάσει τους καλεσμένους του, την τελευταία Κυριακή των Απόκρεω και μεταφέρει για τον σκοπό αυτό τους Αυλούς του Οργάνου, από τον Ιππόδρομο στο Παλάτι των Βλαχερνών.

Ο Φεβρουάριος των προγόνων και

η προσδοκία της Άνοιξης

Στα φεβρουαριάτικα Ψυχοσάββατα και τα Σάββατα πριν από την Κυριακή της Αποκριάς, όταν κάθε οικογένεια φέρνει το πιάτο με τα κόλλυβα για τα μνημόσυνα και στολίζονται οι Ωραίες Πύλες, ψυχάρια και ψυχές ανήσυχες πετούν μέσα στη νύχτα στα σπίτια που έχουν καντήλια.

Πολύ παλιά είναι η σχέση των ζωντανών με τους νεκρούς, σχέση που και αυτή στις μέρες μας απάνθρωπα και καταστροφικά έχει διαρραγεί. Έχοντας εξορίσει τους νεκρούς, το θάνατο, τους προγόνους, αδειάζει η ζωή και η χαρά της στερείται νοήματος. Γίνεται ένας Καρνάβαλος, μια άχρηστη μάσκα που δεν βρίσκει πρόσωπο για να καλύψει, να υποδυθεί τη χαρά των ζωντανών.

Η Τσικνοπέμπτη χρειάζεται το Ψυχοσάββατο, οι πεταλούδες των Απόκρεω δεν νοούνται δίχως τις ψυχές και τα ψυχάρια. Και όλοι εμείς, οι απόγονοι των Ρωμιών των κάμπων, των βουνών, των νησιών και των πόλεων, απατημένοι στο δαιμονικό ευ των απρόσωπων καιρών, στερούμαστε την παραδομένη ευδαιμονία που χαρίζει η μνήμη.

Και οι νεκροί μας, οι πρόγονοί μας, η ταυτότητα και η ιστορία μας, αρχαίοι Έλληνες, Ρωμαίοι και Ρωμιοί, οι Βυζαντινοί, πάντα διδάσκουν και κληροδοτούν μέσα στο Φλεβάρη: Λήναια και Ανθεστήρια, Λουπερκάλια και Παρεντάλια, Τσικνοπέμπτη, Απόκριες και τα Σάββατα των Ψυχών.

Όλα μέσα από τη λατρεία των κατοιχομένων αυτών που σαν σπορά των καρ-πών της Δήμητρας μες στο χειμώνα έφυγαν, διάβηκαν κάτω, προαναγγέλουν την Άνοιξη και τους νέους καρπούς.

Ο Άγιος Βλάσιος, στις 11 Φεβρουαρίου, συνεχίζει την ίδια προστασία περίπου στις ίδιες μέρες.

Τα Παρεντάλια διαρκούσαν σχεδόν όλο το μήνα και μάλιστα από τις 13 έως τις 22 Φεβρουαρίου και οι ναοί έμεναν κλειστοί. Εορτή κυρίως οικογενειακή, με επισκέψεις στους τάφους των προγόνων.

Πάντα ο Λυδός, από τη βυζαντινή πλευρά, μας υπενθυμίζει: «… κατ’ αυτόν (Φεβρουάριο) δε τους κατοιχομένους ετίμων…. Καθαίροντο δε οι ναοί και τα ιερά σκεύη, ομοίως δε και επί των ιδιωτικών….. εν τω Φεβρουαρίω αι χοαί των κατοιχομένων ετελούντο».

Όταν η αρμονία της συνύπαρξης νεκρών και ζώντων διαταράσσεται, η δύναμη του θανάτου βγαίνει κερδισμένη γιατί «μόν’ είναι έτσι δυνατός ο Έρωτας και ο Χάρος».

Στις ιστορίες των χωριών λένε πως βράδυ Ψυχοσάββατου ήρθαν μιλιούνια τα ψυχάρια και σκέπασαν την οθόνη της τηλεόρασης, που έβλεπαν όσοι δεν τιμούνε τους νεκρούς προγόνους.

Η Αναγέννηση, η ζωή και η αναστάσιμη χαρά έχουν ανάγκη τους κατοιχομένους μας, τη μνήμη των προγόνων.

Φεβρουάριος και οι ανθισμένες αμυγδαλιές οργιάζουν, ενώ τα μάτια του χειμωνιάτικου ήλιου ψάχνουν τα άδεια χέρια. Οι αμυγδαλιές τον Φεβρουάριο, ξετιναγμένες ρουφούν την απουσία των καιρών, καθώς πρόωρα και αιφνίδια άνθισαν.

Ο Φλεβάρης, η γέννα, από εαρινή μαγιάτικη σπορά, λες για να προσδοκά την τρυφή και την βλάστηση μέσα στον χειμώνα. Είναι το πένθος της γης κι ο σπόρος που κρατά η Περσεφόνη βαθιά στον Κάτω Κόσμο, λίγο πριν από την Άνοιξη. Ήδη τα πουλιά κελαηδούνε μες το χιονιά και στον Αϊ-Βλάση στις 11, θα ζευγαρώσουν. Ο Λέοντας ο Φιλόσοφος, από τη μεσοβυζαντινή Κωνσταντινούπολη, μέσα στο πένθος και τα χιόνια του Φλεβάρη, βλέπει στο κρασί, τον ήλιο, τη θερμότητα, τη χαρά της ζωής. «Είναι ο Φεβρουάριος μήνας πολύ ψυχρός, το ζώδιο του Υδροχόου βασιλεύει».

Λυσσομανά ο Θρασκιάς, δριμύς και σουβλερός, ολόπικρος από του Κάτω Κόσμου τα Τάρταρα φυσάει… Το ψύχος νεκροποιεί τη φύση, όταν ο βοριάς από τα Τάρταρα φυσάει. Ο Φεβρουάριος το δηλώνει: «Εγώ γαρ αίμα και τα νεύρα πηγνύω, μέλη ναρκώ και μεταλάττω φύσιν, προς ωχρότητα νεκροποιόν τω ψυχει».

Τα αμπέλια που κλαδέψαμε του Αϊ-Τρύφωνα και πάλι θα βλαστήσουν για να έχουμε άφθονο χειμώνα, καλοκαίρι στις χοές, στα νεκρόδειπνα και στα συμπόσια.

Ο Φλεβάρης, από το χειμέριο οίκο του, μας συμβουλεύει μέσα στην παγωνιά των πόλεων: «Εσύ, ο αγρότης, χόρταζε πας και πίνε μη φείδου κόρου».

Οι αμυγδαλιές κιόλας είναι γεμάτες φύλλα με καρπούς και στα περιβόλια οι ανθισμένες λεμονιές σου μιλούν, μεθυσμένες στο γλυκύ μας έαρ.

Τα Απολλώνια της Νήσου Δήλου

Στην καρδιά των Κυκλάδων στέκει δεμένο με αδαμάντινες αλυσίδες, όπως λέει ο Πίνδαρος, το νησί της Δήλου, υπερτοπικό και διαχρονικό ιερό σύμβολο. Τον άγονο βράχο επέλεξε ο μύθος για να φιλοξενήσει τη γέννηση του μουσηγέτη Απόλλωνα.

Την πρώτη κάθε μήνα γίνονταν στη Δήλο η κάθαρση του δηλιακού ιερού, με θυσία χοίρου. Όταν πλησίαζε ο χρόνος εορτασμού μιας θεότητας γίνονταν εργασίες συντήρησης του ναού, των βωμών και των λατρευτικών της εικόνων.

Ανάλογα ξεκινούσαν οι προετοιμασίες για τα Απολλώνια, την πρώτη μεγάλη εορτή του δηλιακού χρόνου, που τελούνταν κατά το μήνα Ιερό (Φεβρουάριο-Μάρτιο) προς τιμήν του Απόλλωνα, προστάτη της Δήλου. Η εορτή δεν ήταν θεωρητική, ωστόσο οι καλλιτέχνες που μετείχαν στις μουσικές εκδηλώσεις της, καθώς και το ότι, κατά την περίοδο της δηλιακής ανεξαρτησίας (314-166 π.Χ.), στη διάρκειά της γίνονταν στεφανώσεις και απονέμονταν τιμές σε ξένους, αντικατοπτρίζουν τον υπερτοπικό χαρακτήρα της.

Τελετουργικό επίκεντρο της εορτής ήταν η θυσία (βοός), η οποία συνοδευό-ταν από τον περίφημο χορό των Δηλιάδων. Κατά την παράδοση, οι Δηλιάδες ήταν απόγονοι του μυθικού χορού των Νυμφών, που χαιρέτισαν τραγουδώντας τη γέννηση του Απόλλωνα.

Ο Λουκιανός αναφέρει ότι όλες οι πολυάριθμες θυσιαστήριες τελετές της Δήλου, γίνονταν με συνοδεία όρχησης και μουσικής.

Οι Δηλιάδες, οι οποίες, εκτός από τα Απολλώνια, συμμετέχουν σε πλήθος δηλιακών εορτών, έχουν, όπως λέει ο ομηρικός ύμνος στον Απόλλωνα, την ξεχωριστή ικανότητα να μιμούνται, ακόμα και ρυθμικά, όλες τις διαλέκτους και τα μουσικά ιδιώματα των ετερόκλητων πληθυσμών που κατακλύζουν τη Δήλο, συνθέτοντας ένα άσμα μοναδικής ομορφιάς.

Τον ιερό χορό των Δηλιάδων, συνοδεύει μία επαγγελματίας αυλήτριδα, με σταθερή ετήσια αμοιβή.

Στα Απολλώνια τελούνταν και γυμνικοί αγώνες, καθώς και μουσικοί αγώνες. Οι γυμνικοί αγώνες τελούνταν στο Στάδιο, στην ανατολική πλευρά του νησιού και περιελάμβαναν τα παρακάτω αγωνίσματα, σε ορισμένες περιπτώσεις κατά κατηγορίες ηλικιών: λαμπαδηδρομίες (κατά φυλές), στάδιο (δηλαδή αγώνας δρόμου μήκους ενός σταδίου), οπλίτη (αγώνας δρόμου με όπλα σε αντίθεση με το στάδιο, όπου οι αθλητές αγωνίζονταν γυμνοί), δίαυλο (αγώνας δρόμου μήκους δύο σταδίων), δόλιχο (αγώνας δρόμου μήκους πολλών σταδίων, που ανά εποχές και τόπους μπορεί να κυμαίνεται από 7-24 στάδια), πυγμή, πάλη, άλμα, δίσκο, ακόντιο, καθώς και ιπποδρομίες, στον ιππόδρομο του νησιού.

Το πρόγραμμα των αγώνων ποίκιλλε από χρόνο σε χρόνο. Οι γυμνικοί αγώνες της Δήλου ήταν «χρηματίται».

Στο μεγαλοπρεπές Θέατρο της Δήλου (από τα μεγαλύτερα θέατρα της Ελλά-δος), τελούνταν οι μουσικοί αγώνες (χορική μουσική και εμφανίσεις μουσικών καλλιτεχνών διαφόρων ειδικοτήτων). Το είδος που εκτελούσαν οι χοροί ήταν ο διθύραμβος, ένα χορικό τραγούδι με μυθολογικό περιεχόμενο. Τους χορούς συνόδευε αυλητής επαγγελματίας, υψηλών προδιαγραφών (αμειβόμενος καλά).

Ο εορτασμός των Δηλιακών Απολλωνίων στο τέλος του χειμώνα, σηματοδο-τούσε την αρχή μιας εποχής εορτών και ιερών αποστολών, οι οποίες ως το τέλος του καλοκαιριού μετέτρεπαν τη νήσο Δήλο σε τόπο αέναου πανηγυ-ριού.

Ο Απολλόδωρος (στον Αθηναίο) λέει ότι οι Δήλιοι εκτελούσαν χρέη μαγείρων και τραπεζοποιών και πως γι’ αυτό είχαν ονόματα, όπως Μάγιδες, Γόγγυλοι, Χοίρακοι, Αμνοί κλπ. (ονόματα που επιβεβαιώνονται και επιγραφικά).

Οι Δήλιοι διοργανωτές έλεγαν «άδεια ώσπερ εις Δήλον πλέων», δηλαδή «τραγουδάς σαν να πηγαίνεις στη Δήλο».