Λίθινο- Μονή Πατέρων – Θύαμις ή Καλαμάς

hpeiros-300-411Λίθινο- Μονή Πατέρων – Θύαμις ή Καλαμάς

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Είναι η άγνωστη ήπειρος, η περιοχή που δεν είναι ευρύτερα γνωστή, αν και δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από την υπόλοιπη. Το Λίθινο, με τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια του, η ιστορική Μονή των Πατέρων με τα σπήλαια- ασκηταριά, ο ποταμός Θύαμις ή Καλαμάς, που κυλά στους αιώνες το φιδίσιο κορμί του, ο καταρράκτης, το Θεογέφυρο, συνθέτουν ένα τοπίο ασύλληπτης ομορφιάς…..
Όπου και να ρίξω τη ματιά μου η Ελλάδα με εκπλήσσει με τις ομορφιές της , σκέφτομαι, καθώς οι περιγραφές των Ηπειρωτών φίλων μας που γνωρίζουν καλά την περιοχή που θα επισκεφθούμε, μας έχουν δημιουργήσει αισθήματα προσμονής, για εικόνες και εμπειρίες ξεχωριστές.

Η περιγραφή που βρήκαμε σ’ ένα κείμενο των αρχών του προηγούμενου αιώνα ότι <<..ο Θύαμις διέρχεται προ του χωρίου Λίθινου από φυσικήν γέφυραν, το Θεογιόφυρο, κειμένην επί θέσεως τερπνοτάτης, παρά την μονήν Πατέρων της περιφερείας Ζίτσης, ην εξύμνησε η μούσα του Βύρωνος>>, μας ερεθίζει τη φαντασία.

Ποιός είναι λοιπόν αυτός ο τόπος που τον έχουν στο παρελθόν υμνήσει ποιητές όπως ο Λόρδος Βύρων, και περιγράψει με τόσο θαυμασμό περιηγητές όπως ο Πουκεβίλ; Διατηρεί άραγε την ομορφιά του αναλλοίωτη, η κ’ εδώ το πλήθος των επισκεπτών που καταφθάνει τα καλοκαίρια για να απολαύσει τη φύση έχει αφήσει τα ίχνη του.

Η φαντασία μας βασισμένη στις περιγραφές, έχει ήδη σχηματίσει τις δικές της εικόνες, για το Θύαμη, το θεογέφυρο, το χωριό Λίθινο, τον καταρράχτη, τη μονή Πατέρων, αυτή την τραγουδισμένη από τους ντόπιους, αλλά άγνωστη στους περισσότερους από εμάς που δεν είμαστε ηπειρώτες, γωνιά του νομού Ιωαννίνων. Άλλωστε οι γνώσεις μας για την Ήπειρο, γι αυτή τη μεγάλη άγνωστη γη, περιορίζονταν στα γραφικά Ζαγοροχώρια, το άγριο και επιβλητικό φαράγγι του Βίκου, τα Γιάννενα με τη λίμνη, τη Δωδώνη και το Μέτσοβο.

Για να μη χάσουμε ούτε μια στιγμή της ημέρας, αφού όπως μας έχουν πει οι γνωρίζοντες, το τοπίο αλλάζει μορφές και χρώματα συνεχώς, ξεκινήσαμε πολύ πρωί από τα Γιάννενα και αφού διανύσαμε περίπου εικοσιπέντε χιλιόμετρα της εθνικής οδού Ιωαννίνων Ηγουμενίτσας στρίψαμε αριστερά, ακολουθώντας τον επαρχιακό δρόμο προς Ιερομνήμη . Βρισκόμαστε στην καρδιά της Ηπείρου, κοντά στη Ζίτσα με τους ονομαστούς αμπελώνες της και ταξιδεύουμε μέσα σ’ ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλους, όπου οι χιονισμένες αυστηρές βουνοκορφές και οι εναλλασσόμενες κοιλάδες δημιουργούν ένα εξαίρετο σκηνικό.

Τα χρώματα της αυγής μας πλημμυρίζουν καθώς εμφανίζεται χτισμένο αμφιθεατρικά το χωριό Λίθινο, με τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια του και τα γραφικά καλντερίμια, σύμβολα της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής παράδοσης. Ο δρόμος εδώ τερματίζει, σταθμεύουμε κοντά στην πλατεία που μοιάζει με μπαλκόνι στην άκρη του γκρεμού, ιδανικό παρατηρητήριο της άγριας ομορφιάς της περιοχής.

Το μοναδικό καφενείο, το οποίο μάλιστα ανήκει στην κοινότητα, είναι ανοιχτό, και η φιλόξενη κυρία που μας σερβίρει, βλέποντας τον ενθουσιασμό μας από την ομορφιά του επιβλητικού τοπίου, εκφράζει την ικανοποίησή της λέγοντας μας πως η Ήπειρος δεν είναι μόνο τα Ζαγοροχώρια και ο Βίκος.

Πίσω μας υψώνεται ο Κασιδιάρης και στα πόδια μας, εκεί που τελειώνει η πλατεία, γκρεμός απότομος, απ’ όπου προεξέχουν τεράστιοι πωρόλιθοι, και φαίνεται σαν να στηρίζουν το χωριό, που είναι κυριολεκτικά χτισμένο πάνω τους, και από τους οποίους πήρε το όνομά του, Λίθινο . Από το βάθος του γκρεμού, ακούγονται τα ορμητικά νερά του Θύαμη η Καλαμά, εμείς όμως βλέπουμε μόνο την γραμμή που σχηματίζουν τα αιωνόβια πλατάνια που φυτρώνουν στις όχθες του. Ψηλά, απέναντί μας, μόλις διακρίνονται τα σπίτια της Ζίτσας, και χαμηλότερα σ’ ένα πλάτωμα των λόφων, δεσπόζει η ιστορική μονή των Πατέρων με τα σπήλαια- ασκηταριά

Η ομορφιά του τοπίου ενέπνευσε το Λόρδο Βύρωνα, όταν το 1809 πέρασε απ’ εδώ και έμεινε για λίγο στη μονή του Προφήτη Ηλία.
<<Ω Ζίτσα με το μοναστήρι σου, απ’ τη σκιερή κορφή σου Μικρή γωνιά μυριόχαρη, στη γη τούτη την άγια Τι ουρανίων τόξων χρώματα, τι ευωδιές και μάγια>>.

 

Στο Λίθινο σήμερα ζουν μόνιμα καμιά τριανταριά κάτοικοι, όταν όμως περπατήσει κάποιος τα όμορφα σοκάκια του διακρίνει την ακμή του παρελθόντος, αλλά και την αξιοθαύμαστη αντοχή του στο χρόνο καθώς η αρωγή των ξενιτεμένων παιδιών του, το συντηρεί και το φροντίζει. Η ιστορία του χωριού ξεκινάει από παλιά, ίσως πριν την τουρκοκρατία, τις πρώτες πάντως γραπτές μαρτυρίες τις βρίσκουμε σε κείμενα της μονής Πατέρων με χρονολογία 1806.

Γυρίζουμε πάλι στον επαρχιακό δρόμο προς Ζίτσα και περίπου στα 1500 μέτρα ακολουθούμε το χωματόδρομο παράλληλα με τον Καλαμά. Σε λίγο φθάνουμε σε μια σιδερένια γέφυρα που έχει κατασκευαστεί στα μέσα τις δεκαετίας του ’70 πάνω από τη φυσική γέφυρα, γιατί υπήρξαν φόβοι αν θα άντεχε τις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες διέλευσης των σύγχρονων και βαρύτερων οχημάτων.

Κατεβαίνουμε με προσοχή τα 150 πέτρινα σκαλοπάτια, καθώς παρά το ξύλινο προστατευτικό κιγκλίδωμα ,η κάθοδος είναι δύσκολη και τα νερά του ποταμού βαθειά και επικίνδυνα. Φθάνουμε σε μία μικρή εξέδρα, και βρισκόμαστε μπροστά στο υπέροχο αυτό μνημείο της φύσης που ορθώνεται σαν γίγας στεφανομένο από τα αιωνόβια πλατάνια και τα αναριχώμενα φυτά που κρέμονται πάνω απ’ τα αφρισμένα νερά. Οι εικόνες που βλέπουμε δικαιώνουν η και ξεπερνούν τις περιγραφές και η μνήμη μας ερευνά τις διάφορες εκδοχές αλλά και τους θρύλους που ερμηνεύουν την δημιουργία του.
Ο Θύαμις κυλούσε μέσα στους αιώνες το φιδίσιο κορμί του, αγριεμένα, ορμητικά, στο μεγαλύτερο τμήμα των 115 χιλιομέτρων της διαδρομής του, όταν είτε από κατολίσθηση, είτε από σεισμό, ένας βράχος έπεσε και του έφραξε το δρόμο. Αντρειεύτηκε ο ποταμός, θύμωσε και δικαιώνοντας τ’ ονομά του που προέρχεται από το αρχαίο ρήμα θύω που σημαίνει θυμώνω, άρχισε τον αγώνα.

Πάλευαν νύχτα μέρα Θύαμις και βράχος μα νικητής δεν φαινόταν, ώσπου η φύση που δεν ξέρει από νικητές και ηττημένους έδωσε τη δίκαιη λύση και αδέρφωσε για πάντα τους δύο μονομάχους.
Σαν άλλος πρωτομάστορας ηπειρωτικού γεφυριού, άνοιξε μια τρύπα στο βράχο, ελευθερώνοντας τα νερά του ποταμού. Γι αυτό η φυσική αυτή κατασκευή, αποδόθηκε απ’ τους κατοίκους της περιοχής σε θεία παρέμβαση και την ονόμασαν θεογέφυρο. Αν μάλιστα σκεφτούμε ότι μέχρι το 1800 που ο Αλή πασάς κατασκεύασε το γεφύρι στο Ράικο, το θεογέφυρο ήταν ο βασικός συγκοινωνιακος κόμβος για τα χωριά της δεξιάς όχθης του ποταμού με τα Γιάννενα, οικονομικό και πολιτικό κέντρο της περιοχής, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί οι ντόπιοι απέδιδαν τη δημιουργία του, σε θεία προσφορά.
Το θεογέφυρο είναι ένα σπάνιο γεωλογικό φαινόμενο, έργο των ορμητικών νερών του Καλαμά, έχει μήκος περίπου 45 μέτρα, πλάτος 3-4 μέτρα και ύψος περίπου 20 μέτρα.

Το σχήμα του είναι τοξοτό, όμοιο με τα πέτρινα γεφύρια των ηπειρωτών μαστόρων, λες και η φύση θέλησε να σεβαστεί την παράδοση της περιοχής. Όπως συνηθίζεται για κάθε εντυπωσιακό και αξιοθαύμαστο δημιούργημα της φύσης, έτσι και το θεογέφυρο, αγκαλιάστηκε από παραδόσεις και θρύλους. Λέει λοιπόν μια παράδοση, πως μια γυναίκα λεχώνα από το Λίθινο πήγε στο μοναστήρι για ν’ ανάψει τα καντήλια του, αφήνοντας πίσω το παιδί της να κοιμάται.

Το πέρασμα του ποταμού γινόταν με μια πρόχειρη ξύλινη γέφυρα .Καθώς έφθασε στο μοναστήρι άρχισε να πέφτει δυνατή βροχή. Το ποτάμι θέριεψε .Τα νερά του φούσκωσαν και παρέσυραν την ξύλινη γέφυρα.

Στο γυρισμό της η γυναίκα βλέπει τη γέφυρα να λείπει και γεμάτη αγωνία για να περάσει απέναντι και να πάει στο παιδί της, γονατίζει και προσεύχεται. Τότε στο σημείο που υπήρχε η ξύλινη γέφυρα εμφανίστηκε ένας πελώριος βράχος ο οποίος ένωσε τις δύο όχθες του Καλαμά, κάτι που αποδόθηκε από τους χωριανούς σε θαύμα και γι αυτό ονόμασαν το φυσικό γεφύρι που δημιουργήθηκε, θεογέφυρο.

Πολλοί ιστορικοί και λόγιοι έχουν γράψει για τη μοναδική ομορφιά που έχει το πέρασμα των νερών του ποταμού μέσα απ’ την τρύπα του βράχου, ανάμεσά τους ο Λόρδος Βύρων, ο Παναγιώτης Αραβαντινός , και ο Ιωάννης Λαμπρίδης. Μάλιστα η συγγραφέας Αμαλία Παπασταύρου, περιγράφοντας την τοποθεσία κάνει λόγο για ένα αιωνόβιο πλάτανο που υπήρχε εκεί και δημιουργούσε καθώς έγερνε προς τον ποταμό έναν φυσικό εξώστη.

Επίσης αναφέρει ότι οι όχθες και η γέφυρα καλύπτοντο από τεράστια πλατάνια και δρύες. Η κοίτη του Θύαμη εδώ είναι κατηφορική, τα αφρίζοντα νερά συντρίβονται στους βράχους και καθώς ακούγεται το βουητό της μάχης του νερού με την πέτρα μέσα από το φυσικό τούνελ ,έχεις τη βεβαιότητα πως κάπως έτσι δημιουργήθηκαν οι αρχαίοι μύθοι για τις πύλες του Αδη.

Κατά καιρούς, όπως λένε οι ντόπιοι, κάποιοι αμφισβήτησαν ότι το θεογέφυρο είναι φυσικό και μίλησαν για ανθρώπινη παρέμβαση, επειδή σε κάποια σημεία του υπάρχουν μικρά τμήματα τοίχου που λειτουργούν ως υποστυλώματα. Η απάντηση σύμφωνα με ειδικούς της 8ης Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων είναι πως,είτε οι μοναχοί που περνούσαν για να πάνε στην βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Νικολάου στήν άλλη όχθη του Καλαμά, που το 1668 ήταν μοναστήρι, είτε οι έμποροι που το χρησιμοποιούσαν για τη μεταφορά των προϊόντων τους, αφού μέχρι το 1800 ήταν ο μοναδικός δρόμος επικοινωνίας με τα Γιάννενα, φοβήθηκαν για την αντοχή του γεφυριού και προχώρησαν σε κάποιες εργασίες υποστύλωσης.
Ο Θύαμις η Καλαμάς , με το θεογέφυρο και τον καταρράχτη και η Μονή Πατέρων είναι στενά συνδεδεμένα με την ιστορία του Λίθινου. Το σημαντικό αυτό ηπειρωτικό ποτάμι κυλάει εκεί που καταλήγουν οι πλαγιές των λόφων που είναι χτισμένο το Λίθινο. Το όνομα Καλαμάς που έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια, το πήρε κατά μία εκδοχή από τα πολλά καλάμια που φυτρώνουν στις πηγές του, στην περιοχή των Δολιανών.

Ο ποταμός σ’ αυτό το σημείο, λόγω της ιδιόμορφης αγριάδας του τοπίου που αρχίζει από τον καταρράχτη της Γλύζιανης και φθάνει μέχρι την έξοδο του από την χαράδρα του Πολύδροσου, κινείται ορμητικά, γιατί η κοίτη του στενεύει και περνάει διαρκώς μέσα από χαράδρες.
Το τοπίο προκαλεί θαυμασμό αλλά και φόβο καθώς τα ορμητικά νερά του Θύαμη σχηματίζουν μεγάλους και μικρούς καταρράχτες και σε πολλά σημεία ακούγεται μόνο ο ήχος των νερών, καθώς ο ποταμός εξαφανίζεται κάτω απ’ τα πυκνά πλατάνια που δασώνουν τις όχθες του.

Αναφορές για τον Θύαμη υπάρχουν σε κείμενα μεγάλων ιστορικών και γεωγράφων της αρχαιότητας όπως ο Στράβων, ο Πολύβιος και ο Θουκυδίδης. Πολλές λεπτομέρειες για την περιοχή την περίοδο του Αλή πασά μας δίνει ο γάλλος περιηγητής και συγγραφέας Φρανσουά Πουκεβίλ , ο οποίος υπηρέτησεως πρεσβευτής της Γαλλίας στην αυλή του. Στο βιβλίο του <<Ταξίδια στην Ελλάδα-Ηπειρος>>, έχει μια άλλη εκτίμηση για την μετονομασία του Θύαμη σε Καλαμά, ότι δηλαδή οι ηπειρώτες δημιούργησαν τη λέξη θυαμάς η κυαμάς, απ’ όπου προήλθε η λέξη Καλαμάς. Ο ποταμός αποτελούσε κατά την αρχαιότητα, φυσικό σύνορο μεταξύ του κράτους των Θεσπρωτών και του κράτους των Χαόνων. Το 1878, στο συνέδριο του Βερολίνου, τέθηκε ως όριο των ελληνικών διεκδικήσεων για τη σκλαβωμένη ακόμη Ήπειρο. Ο Καλαμάς έγινε ευρύτερα γνωστός κατά τη διάρκεια του ελληνοιταλικού πολέμου του 1940 ,καθώς στην περιοχή του έγινε η αναχαίτηση των ιταλικών στρατευμάτων από τις ελληνικές δυνάμεις.
Κοντά στο θεογέφυρο υπάρχει ο καταρράχτης που τόσο είχε εντυπωσιάσει το Βύρωνα ώστε τον περιγράφει σε ποιήμά του.

<<…Εκεί ο ήχος τραχύς του ποταμού πέραν του καταρράκτου μας δηλεί το καταπίπτον νάμα το ρέον ελικοειδώς και θελκτικώς συνάμα μέσω των βράχων οίτινες μορφήν αγριωτέραν προβάλλουσι και εξοχάς τραχείας αποτόμους αίτινες φρίκην και χαράν ,τέρψεις μαζί και τρόμους…>>

Η μερική καταστροφή του εντυπωσιακού αυτού φαινομένου από την πλημμύρα του 1879, μπορεί να έχει αφαιρέσει μέρος της άγριας ομορφιάς του παρελθόντος, το τοπίο όμως εξακολουθεί να μαγεύει τον επισκέπτη. Ο καταρράχτης πριν την πλημμύρα σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες είχε ύψος εικοσιπέντε μέτρων και ο θόρυβός του ακουγόταν μέχρι το Ζαγόρι. Τα νερά σήμερα πέφτουν από δεκαπέντε μέτρα ύψος, ο περιβάλλων χώρος γεμίζει από τους υδάτινους ατμούς που δημιουργούνται από τη σύγκρουση του νερού με τα βράχια και μέσα σ’ αυτήν τη λεπτή βροχή των υδρατμών τα χρώματα της ίριδας δημιουργούν ανεπανάληπτες εικόνες. Αφήνουμε τον Καλαμά να συνεχίσει το αιώνιο ταξίδι του προς τη θάλασσα και κατευθυνόμαστε προς τη Μονή των Πατέρων η οποία υπήρξε οικονομικό και πνευματικό κέντρο της Ηπείρου . Η Μονή είναι κτισμένη απέναντι από το χωριό Λίθινο, σε πλάτωμα χαμηλού λόφου, ο οποίος κάποτε καλύπτετο από δάσος με αιωνόβιες βαλανιδιές.

Στη μακραίωνη ιστορία της υπήρξε μία από τις πιο πλούσιες και μαζί με αυτήν του Προφήτη Ηλία, από τις πιο μεγάλες. Είχε στην κατοχή της τεράστιες εκτάσεις γης και η περιουσία του έφθανε μέχρι τη Βλαχία και τη Ρωσία.

ΚΟΥΚΛΙΟΙ «ΝΑ ΒΟΥΛΙΑΖΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΟΥ»

KOYKLIOI_01ΚΟΥΚΛΙΟΙ 

» Να Βουλιάξεις στην Ομορφιά του «

Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος

Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

ΓΕΩτρόπιο τεύχος 200 Σαββάτο 07/02/2004

 

 

Το βοριαδάκι του φθινοπώρου που κυλάει απ’ τις πλαγιές του Κασιδιάρη μας περονιάζει και κάνει τις καλαμιές του Βάλτου, της μικρής ορεινής λίμνης κοντά στο χωριό Κουκλιοί   να θροίζουν, σαν να θέλουν να τραγουδίσουν τον ερχομό της αυγής

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0007Φθάσαμε εδώ πολύ πριν ξημερώσει για να φωτογραφήσουμε τις μαγευτικές αντανακλάσεις που δημιουργεί το φεγγαρόφωτο στα νερά , αλλά και την πρωινή ομίχλη , καθώς θα υποχωρεί , από τον ερχομό των πρώτων αχτίδων του ήλιου.

Βρισκόμαστε σε μια από τις ωραιότερες αλλά λιγότερο γνωστές περιοχές της Ηπείρου, στην κοιλάδα του άνω Καλαμά και συγκεκριμένα στο δυτικό όριό της που είναι η κορυφογραμμή του βουνού.

Ο ήλιος αρχίζει να φωτίζει σιγά σιγά το τοπίο, οι αποχρώσεις βοηθούμενες και από τη διαύγεια των νερών της λίμνης δημιουργούν ανεπανάληπτα στιγμιαίας διάρκειας εικαστικά έργα, σ’ ένα αρμονικό σύμπλεγμα με τα νούφαρα και τις αγριοκαλαμιές.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0008Ο Βάλτος είναι το καταφύγιο για τις αγριόπαπιες και τα άλλα υδρόβια , τα οποία όμως παρά την απαγόρευση του κυνηγίου στην περιοχή της λίμνης, κινδυνεύουν από τους λαθροκυνηγούς που βρίσκουν εύκολη λεία στα ήρεμα νερά.

Ανηφορίζουμε προς την πλαγιά φθάνουμε σ’ ένα πλάτωμα το οποίο καλύπτεται τα σκιερά αιωνόβια πλατάνια , που ριζώνουν πάνω στα άφθονα νερά , που φθάνουν εδώ από τις πηγές του Κασιδιάρη και τροφοδοτούν διαρκώς το Βάλτο.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0002Συνεχίζουμε την ανάβαση και σε λίγο αντικρίζουμε χωμένο μέσα στο δάσος το εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων το οποίο είναι χτισμένο δίπλα στα ερείπια του παλιού ναού.

Μπροστά μας απλώνονται οι δασωμένες πλαγιές του βουνού και στο βάθος ο κάμπος με τη λίμνη.

Από το   σημείο αυτό φαίνεται σαν όμορφο κεντημένο χαλί ολόκληρη η κοιλάδα του άνω Καλαμά, με τα ποτάμια της , τις καλλιέργειες, μερικά απ’ τα χωριά της και γύρω τα βουνά. Το μάτι μας φθάνει βόρεια ως τα αλβανικά βουνά, ανατολικά είναι τα βουνά του Ζαγοριού και νότια βλέπουμε την Ζίτσα έως τις βόρειες κορυφογραμμές που ορίζουν την κοιλάδα των Ιωαννίνων.

Η κοιλάδα του άνω Καλαμά αρχίζει βόρεια από τις πηγές του ποταμού Καλαμά, στους πρόποδες του Αϊ Λιά Δολιανών και τελειώνει νότια στο χωριό Σουλόπουλο και νοτιοδυτικά στη Βροσύνα.

Η περιοχή είναι από τις ωραιότερες και παραγωγικότερες της Ηπείρου.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-00002

Το φθινόπωρο του 1809 ο Λόρδος Βύρων, πηγαίνοντας από τα Γιάννενα προς το Τεπελένι, φιλοξενήθηκε δύο μέρες στο μοναστήρι του Αϊ Λιά Ζίτσας σε υψόμετρο 780 μέτρων. Όταν από εκεί ψηλά αντίκρισε την κοιλάδα, έμεινε έκθαμβος από την ομορφιά της και στο βιβλίο του, Τσιάιλντ  Χάρολντ, έγραψε έναν ύμνο γι’ αυτή.

Η γη είναι έφορη και είναι δυνατή η αποδοτική καλλιέργεια μιας μεγάλης ποικιλίας γεωργικών προϊόντων, από δημητριακά , όσπρια και ρύζι, μέχρι κηπευτικά , οπωροφόρα δένδρα και αμπέλια. Την παραγωγικότητα της κοιλάδας την ευνοούν και τα πολλά νερά της, ποτάμια και πηγές, καθώς και οι συχνές βροχοπτώσεις χειμώνα καλοκαίρι.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-00001Στα γύρω υψώματα της κοιλάδας του άνω Καλαμά, σώζονται ερείπια έξη αρχαίων πόλεων και ακροπόλεων που αποτελούσαν για τους Μολοσσούς που ήταν οι αρχαίοι κάτοικοι της κοιλάδας, ένα αμυντικό συγκρότημα κατά των επιδρομέων που θα επιχειρούσαν να μπουν σ’ αυτήν. Τα αρχαία βρίσκονται στις περιοχές Παλιογκρίμπιανη, στο  Σώσινο, στη Σιούτιστα , στο Δεσποτικό, στη Χρυσόρραχη και στο Λεπροβούνι.

Τα ίδια υψώματα αποδείχθηκαν σπουδαίες στρατηγικές θέσεις, και κατά τον ελληνοιταλικό πόλεμο του 1940 , όταν αποτέλεσαν φραγμό στον Ιταλικό στρατό.

VASSILIS-LAPPAS-KOYKLIOI-0004Eπιστρέφουμε στο ξωκκλήσι όπου κάθε χρόνο οι ντόπιοι στη γιορτή των Αγίων Αναργύρων, διοργανώνουν μεγάλη γιορτή με παραδοσιακοούς χορούς και τραγούδια, και παίρνουμε τον κατηφορικό δρόμο πρός το χωριό Λίθινο.   Σε μικρή απόσταση από την λίμνη συναντάμε πολλές πηγές οι οποίες τροφοδοτούν τις καλιέργειες στον κάμπο.

Κοντά στις πηγές υπήρχαν παλαιότερα, εκτροφεία πέστροφας τα οποία έχουν εγκαταλειφθεί.

Στο σημείο αυτό ο Κασιδιάρης δεν δικαιολογεί το σημερινό του όνομα, αφού τα πλατάνια και οι αγριοκαστανιές δημιουργούν ΄μαζί με τις βαλανιδιές τα πουρνάρια τα σφενδάμια τα κέδρα και τις αγριαχλαδιές, πυκνό δάσος. Το παλαιότερο όνομα του  ήταν Σιούτιστα, αλλά οι κάτοικοι της περιοχής αρχικά σαν παρατσούκλι, επειδή πράγματι μια από τις πιο ψηλές κορυφές του είναι γυμνή από δένδρα και θάμνους, τον ονόμασαν Κασιδιάρη.

VASSILIS-LAPPAS-ODE-TO-NATURE-0025Καθώς ο κατακόκκινος ήλιος είναι έτοιμος να χαθεί πίσω από την κορυφογραμμή λίγο πιο ψηλά απ’το σημείο που βρισκόμαστε, και οι πλαγιές του ήμερου βουνού αρχίζουν να σκουραίνουν και να γεμίζουν με σκιές, ανηφορίζουμε γρήγορα προς τη λίμνη για να προλάβουμε την φωτογράφηση του Βάλτου με το τελευταίο φως της μέρας.

Τη μοναδική σιωπή του ορεινού τοπίου σπάζουν κατά διαστήματα, τα βατράχια της λίμνης και οι κρωξιές από τις πάπιες που κατευθύνονται πλέοντας ανάμεσα απ’τα νούφαρα και τις αγριοκαλαμιές προς τις φωλιές τους και μοιάζουν να αποχαιρετούν εμάς, τους παράξενους επισκέπτες , που τους τάραξαν τη γαλήνη.

[td_block_1 custom_title=»ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ » header_text_color=»#1e73be» header_color=»#ffffff» category_id=»59″ limit=»9″]

Παλιό Μαυρονόρος, ένα χωριό της Ηπείρου

Παλιό Μαυρονόρος ένα μνημείο χτισμένο εκεί

όπου η γαλήνη της φύσης συναντά την αρμονία των χρωμάτων

<< Ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα σαν τα ξεγυμνώσεις   >>

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ

DIAXORISTIKI GRAMMI

 

 

vassilis-lappas-november-23Κείμενα Κώστας Χριστοφιλόπουλος
Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Συλλογή Φωτογραφίας «Παλιό Μαυρονόρος»

Και στο παλιό Μαυρονόρος, ένα χωριό της Ηπείρου, τα σπίτια ξεγυμνώθηκαν από το 1964.

 

 

Από τότε έχει να καπνίσει τζάκι στο χωριό, από το οποίο ξεκίνησε η αρχιτεκτονική των διώροφων πέτρινων αρχοντικών που αργότερα εξαπλώθηκε σ’ ολόκληρη την περιοχή.
Όλα τα σπίτια είναι χτισμένα με πέτρα λαξευμένη και ξύλα δουλεμένα από τους Ηπειρώτες μαστόρους

VASSILIS_LAPPAS_08_03_2016Τι να είναι άραγε αυτό που μας τραβάει να επισκεπτούμε αυτά τα ερείπια;

Ποια αόρατη δύναμη μας σπρώχνει μέσα από κακοτράχαλους δρόμους και επικίνδυνα μονοπάτια, να ακούσουμε τους ήχους τους;

Γιατί τα ερείπια αυτά έχουν φωνή.

Εκπέμπουν ήχους μυστικούς.  Όχι τους ήχους του παρελθόντος, όπου οι φωνές των αγρίων πουλιών του βουνού έκαναν συναυλία μαζί με τις φωνές των κατοιδίων και των ανθρώπων.  Είναι οι ήχοι που φέρνει ο άνεμος περνώντας μέσα απ` τα κρεμασμένα παράθυρα, τις ξεχαρβαλωμένες πόρτες και τους μισογκρεμισμένους τοίχους, διατρέχοντας το χρόνο.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0037Γιατί ο χρόνος ήταν ελάχιστος και τώρα έγινε απέραντος σ` αυτό το ορεινό τοπίο που κάποτε έσφυζε από ζωή  Και τα χρώματα! Αυτή η πανδαισία των χρωμάτων, που κάθε στιγμή αλλάζουν γιατί το εκτυφλωτικό φως δημιουργεί ένα ανεπανάληπτο εικαστικό γεγονός. Καθώς ο ήλιος κρύβεται και εμφανίζεται διαρκώς πίσω από διάφανη συννεφιά, παίζει με τα ερείπια δημιουργώντας μια αέναη κίνηση σκιών. Μια κίνηση που σου δίνει την αίσθηση ότι εδώ τίποτα δεν έχει πεθάνει, ότι  η ζωή συνεχίζεται.

« Ξέρεις τα σπίτια πεισμώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις », γράφει ο Γιώργος Σεφέρης.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0026Και το παλιό Μαυρονόρος πάνω στη βουνοκορφή της ηπείρου, ζώντας τη φθορά ξεγυμνωμένο, ενσωματώνεται στο γαλήνιο τοπίο και περιμένει τους απαιτητικούς επισκέπτες, που σε πείσμα του κακοτράχαλου δρόμου φθάνουν ως εδώ.

Από το 1964 έχει να καπνίσει τζάκι στο Παλιό Μαυρονόρος, όταν και ο τελευταίος κάτοικος το εγκατέλειψε για να  εγκατασταθεί στο Νέο Μαυρονόρος. Όμως εδώ ξεκίνησε το 1866, που πρωτοκατοικήθηκε, η αρχιτεκτονική των διώροφων πέτρινων αρχοντικών που εξαπλώθηκε αργότερα σε όλα τα χωριά της Ηπείρου. Όλα τα σπίτια, χτισμένα με πέτρα λαξευμένη από Ηπειρώτες μαστόρους και ξύλα δουλεμένα με το χέρι, είναι διώροφα με χαρακτηριστικό την πίντσα, το υπόγειο κελάρι. Η διαδρομή είναι δύσκολη, ο δρόμος δύσβατος το τοπίο όμως μαγευτικό.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0043Από την περιοχή Αλώνια, πάνω απ’ το βράχο ο επισκέπτης μπορεί να δει απ’ τη μία μεριά το φαράγγι του Βίκου και από την άλλη την κακαβιά. Οι πρώτοι κάτοικοι του διάλεξαν αυτή την τοποθεσία, κυρίως γιατί μπορούσαν να εποπτεύσουν το γύρω χώρο, να οργανώνουν την άμυνα τους από τις επιθέσεις των Τουρκαλβανών και επειδή υπήρχε  άφθονο νερό.

Ήταν είκοσι οχτώ οικογένειες που ξεκίνησαν από το χωριό Γλούστα, κεφαλοχώρι της Θεσπρωτίας, που βρίσκεται στο βουνό Στουπίτσα ή Μαυρονόρος – και σε ανάμνηση έδωσαν στο χωριό τους το όνομα αυτό.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-002Η ζωή εδώ ήταν δύσκολη. Όμως οι Μαυρονορίτες, επειδή ήταν εργατικοί, δημιούργησαν μεγάλες περιούσιες παλεύοντας με τις κακοτράχαλες πλαγιές του κασιδιάρη και γεμίζοντας αμπέλια την περιοχή που τους παραχώρησε ο Εγιουπ Πασάς.

Ήταν και οι πιο φημισμένοι χτίστες τις εποχής αυτής. Σχεδόν όλες οι εκκλησίες των γύρω χωριών ήταν από Μαυρονορίτικα χέρια. Το ίδιο και τα σχολεία και πάρα πολλές γέφυρες.

Όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα που είχαν ν’ αντιμετωπίσουν οι κάτοικοι του Μαυρονόρος ήταν οι πολλές συμμορίες Τουρκαλβανών που λεηλατούσαν τα χωριά.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0028Για το λόγο αυτό όλοι οι κάτοικοι ήταν οπλισμένοι και οργανωμένοι στο Ηπειρωτικό κομιτάτο, που το συντηρούσε η Ηπειρωτική Εταιρεία, η οποία είχε ιδρυθεί στις 25 Μαρτίου του 1906 και εκτός από την ανάγκη για άμυνα περίμεναν το σύνθημα για απελευθερωτικό αγώνα.

Το 1866 εγκαταστάθηκαν οι Μαυρονορίτες στην πογδόριανη και από το1886 την περιοχή την έδωσε  ο σουλτάνος στον αρχιστράτηγο των τούρκικων δυνάμεων Εγιούπ πασά, ο οποίος είχε νικήσει τις Σερβικές δυνάμεις στο Αλεξινάρ της Γιουγκοσλαβίας.   Φαίνεται ότι επρόκειτο για προοδευτικό άνθρωπο, γιατί έδωσε άδεια στους κατοίκους να φυτέψουν αμπέλια, στην τοποθεσία που λέγεται Νταιρέδες η Ντερεκέδες, που θα πει τοποθεσία κατάλληλη για καρποφόρα δένδρα. Φύτεψαν οι Μαυρονορίτες γύρω στα 850 στρέμματα αμπέλια και έβγαζαν το χρόνο περίπου 700.000 με 800.000 οκάδες κρασί και 100.000 με 120.000 τσίπουρο.  Είχε καταφέρει δε ο Εγιούπ πασάς και είχε φέρει κλήματα και οπωροφόρα δένδρα από την πατρίδα του την Προύσα  Έτσι, οι πρόσφυγες από την Γλούστα της Θεσπρωτίας προόδευσαν, έχτισαν τα αρχοντικά τους και έγιναν αγαπητοί στους ντόπιους κατοίκους των γύρω χωριών.

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0062Ονομαστό έχει μείνει το γλέντι στο πανηγύρι του Μαυρονόρος που γινόταν στις 20 Μαΐου και γιορταζόταν η ανακομιδή των λειψάνων του Αγ. Νικολάου.   Ανήμερα του πανηγυριού όλοι οι Μαυρονορίτες, καθώς και οι φιλοξενούμενοι τους από τις γύρω περιοχές, με αρματωμένα τα μουλάρια τους, με χρωματιστές κουβέρτες και παρδαλά κιλίμια κατηφόριζαν με τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους στο ξωκλήσι του Αγ. Νικολάου που βρίσκεται σήμερα πίσω από την κεντρική εκκλησία του νέου Μαυρονόρος Ευαγγελίστρια. Όπως γράφει ο Γιάννης Μούτσιος στα «Πανοχώρια της Μουργκάνας», μετά τον Εμφύλιο το παλιό Μαυρονόρος ακολούθησε τη μοίρα των ορεινών οικισμών της χώρας, που εγκαταλείφθηκαν από τους κατοίκους τους είτε για να εγκατασταθούν στις πόλεις όπου η ζωή ήταν ευκολότερη είτε να πάρουν το δρόμο της ξενιτιάς. Σήμερα τα ερειπωμένα διώροφα αντιστέκονται στη φθορά για να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη αλλά και την ιστορία τους.
PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-009Γιατί το καθένα από αυτά έχει μια δική του ιστορία να διηγηθεί.  Βαδίσαμε πολλή ώρα πάνω στους απάτητους βράχους με κίνδυνο από στιγμή σε στιγμή να τσακιστούμε. Το αυτοκίνητο το εγκαταλείψαμε νωρίς, καθώς υπήρχε η βεβαιότητα ότι θα το αφήναμε για πάντα κειμήλιο στο βουνό.  Ο σκύλος ο ντόπιος σύντροφος μας έπειτα από αρκετή ώρα ανάβασης μας εγκατέλειψε, γυρεύοντας λιγότερο ριψοκίνδυνη παρέα. Όταν φθάσαμε όμως όλη η κούραση εξαφανίσθηκε.  Τα υπέροχα διώροφα ερείπια, με τα χόρτα και τα λουλούδια να δίνουν ζωή στους αρμούς τους, μας έφερναν στο νου τα « Ελεγεία της οξωπετρας » του Οδυσσέα Ελύτη.

«….με Κόρες πέτρινες και που κρατούν λουλούδια. Θα `ναι νύχτα και Αύγουστος.   Τότε που αλλάζουν των αστερισμών οι βάρδιες. Και τα βουνά ελαφρά. Γιομάτα σκοτεινών αέρα στέκουν  λίγο πιο πάνω απ’ τη γραμμή  του ορίζοντα…..».

PALIO-MAYRONOROS-VASSILIS-LAPPAS-0041Η ομορφιά, το αρμονικό δέσιμο της πέτρας με το ηπειρωτικό τοπίο δεν σ’ αφήνει να σκεφτείς την εγκατάλειψη ενός μέρους που κάποτε ήταν γεμάτο ζωή.

Ίσως να ολοκληρώθηκε κι εδώ ακόμη ένας κύκλος, και τώρα μπαίνουμε σε μια νέα φάση τη φάση της υπέροχης παραίτησης και της ενσωμάτωσης της πέτρας στον τόπο που τη γέννησε, θυμίζοντας μας όμως έντονα τη μαστοριά και το μεράκι των ανθρώπων που τη δούλεψαν.

 


klgallery-radio-logo-002Ακούστε τώρα ζωντανά το ταξίδι μας στην Ιστορία της μουσικης με τη Δάφνη Ζαχαριάδου στο  KL GALLERY WEB RADIO  απολαμβάνοντας πολλή και καλή μουσική όλο το 24ωρο