Η Πατρίς Αγνωμονούσα

«Η Πατρίς Αγνωμονούσα»

Πώς το νεοσύστατο ελληνικό κράτος γύρισε την πλάτη στους αγωνιστές και στις αγωνίστριες του 1821

 

«Εμείς ελευθερώσαμε την πατρίδα, εσύ κυβέρνησε την»,

είχε πει ο Κολοκοτρώνης στον Όθωνα. Οι πολιτικές όμως κόντρες της εποχής και τα πάθη ήταν τόσο έντονα που μερικοί από τους κορυφαίους αγωνιστές του 1821 κατέληξαν να αντιμετωπίζονται ως αντίπαλοι, αν όχι ως εχθροί του νεοσύστατου νεοελληνικού κράτους.

 Ο βασιλιάς Όθωνας, ο Κωλέττης και ο Μαυροκορδάτος έπαιξαν κομβικό ρόλο στο πως αντιμετωπίστηκαν κορυφαίες προσωπικότητες της Ελληνικής Επανάστασης, των οποίων το τέλος της ζωής τους μόνο ανάλογο της προσφοράς τους δεν ήταν. Το φρικτό τέλος των περισσότερων αγωνιστών δείχνει πως η πατρίς στην περίπτωση τους δεν ήταν ευγνωμονούσα, αλλά αγνωμονούσα.

ΕπιμέλειαΔημήτρης Η. Λούκας 

Καθηγητής, Πολιτειολόγος-Κοινωνιολόγος-Οικονομολόγος, Πρόεδρος της Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος (Ε.Δ.Σ.Τ.Ε.)

 

Η ανδρεία δεν είναι μόνο γένους αρσενικού. Στην Ελλάδα, την ώρα της ανάγκης –και όχι μόνο– η ανδρεία γίνεται και γυναικείο προσόν. Τα παραδείγματα είναι πολλά: Στην Επανάσταση του 1821 εμφανίστηκαν στο προσκήνιο γυναίκες που το έλεγε πραγματικά η καρδιά τους. Ατρόμητες και ικανές, δεν άφησαν τη γυναικεία τους φύση να βάλει όρια και φραγμούς στη δίκαιη απαίτησή τους για ελευθερία και αυτονομία. Αυτό σημαίνει ότι η γυναίκα φιλόπατρις μπορεί άνετα να κάνει την υπέρβαση και να ξεδιπλώσει τις στρατηγικές της ικανότητες, αρκεί να μην συμβιβαστεί με τον φόβο.

 

Ανάμεσα στους άντρες μαχητές, καπετάνισσες έπαιρναν μέρος σε στρατιω-τικά συμβούλια, χειρίζονταν τα όπλα με δεξιοτεχνία (καταπλήσσοντας τους πάντες), αρματώνονταν και πολεμούσαν με λύσσα πριν καλά-καλά στεγνώσει το δάκρυ τους για τον χαμό των παιδιών τους.

 

Ας θυμηθούμε κάποιους και κάποιες από αυτούς τους ήρωες του 1821…. κι ας ξεκινήσουμε από τον Νικηταρά.

 

ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ:

 Ο Νικήτας Σταματελόπουλος ήταν ένα από τα πρόσωπα που δήλωναν πάντα παρών στις μεγάλες μάχες. Στο Βαλτέτσι, στην Αράχωβα, στα Δολιανά, στο Μεσολόγγι και φυσικά στα Δερβενάκια. Εκεί όπου έσπασε τρία σπαθιά από την ορμή με την οποία πολεμούσε.

Ανιψιός του Κολοκοτρώνη και πολύ πιστός του δεν είδε εξ αρχής με θετικό μάτι τον Όθωνα, ενώ είχε στηρίξει τον Ιωάννη Καποδίστρια. Το παλάτι το γνώριζε και το 1839 συλλαμβάνεται για συνωμοσία κατά του Όθωνα, καθώς συμμετείχε σε παράνομες οργανώσεις που φημολογείτο ότι είχαν στόχο την σύλληψη του Όθωνα.

Φυλακίστηκε στο Παλαμήδι σε συνθήκες άθλιες. Ελλιπής σίτιση, ξυλοδαρμοί και απομόνωση ήταν μόνο μερικά από όσα πέρασε ο Νικηταράς. Το 1840 δικάστηκε στην Πύλο, κρίθηκε αθώος και αφέθηκε ελεύθερος. Οι Βαυαροί όμως του επιφύλασσαν και άλλους διωγμούς. Δεν δέχτηκαν την απόφαση του Δικαστηρίου και με υπογραφή του Όθωνα φυλακίστηκε στην Αίγινα. Ο Νικηταράς είχε ζαχαρώδη διαβήτη, δεν το γνώριζε και άρχισε να χάνει και το φως του. Μία φορά μόνο τον είδε ο Βαυαρός γιατρός και γνωμάτευσε ότι δεν έχει τίποτα αφήνοντας τον στην μοίρα του μέχρι την τελική τύφλωση.

 

Στην δίκη που έγινε στις 18 Σεπτέμβρη 1841, δόθηκε εντολή να προσαχθεί καθιστός. Πήρε αμνηστία και αποφυλακίστηκε σχεδόν τυφλός. Η κόρη του όταν τον είδε υπέστη ψυχολογικό σοκ . Ο αγωνιστής ήταν πλέον ένας γέρος και εντελώς τυφλός από τον διαβήτη. Πηγαίνει μετά στο Άργος να μείνει, όπου είχε ένα αγρόκτημα στην θέση Σερεμέτι, κοντά στα όρια του Άργους προς το Ναύπλιο και την Νέα Κίο.

Παρ᾽όλα αυτά, η φτώχεια και η τύφλωσή του τον οδήγησαν τελικά στην επαιτεία. Με εντολή της αρχής που όριζε τα πόστα επαιτείας στον Πειραιά, του όρισαν μια θέση κοντά στην σημερινή εκκλησία της Ευαγγελίστριας και του επέτρεπαν να στέκεται εκεί κάθε Παρασκευή.

Στις 25 του Σεπτέμβρη του 1849,  ένας από τους γενναιότερους των Ελλήνων πεθαίνει ξεχασμένος, τυφλός και πάμφτωχος. Η τελευταία επιθυμία του ήταν να  ταφεί δίπλα στον Κολοκοτρώνη.

Ένα περιστατικό ωστόσο που δείχνει το ήθος και την φιλοπατρία του Νικηταρά είναι το γεγονός πως όταν ένας απεσταλμένος των Μεγάλων Δυνάμεων πήγε και είδε τον Νικηταρά να ζητιανεύει έξω από την Ευαγγελίστρια τον ρώτησε «τι κάνεις εδώ Στρατηγέ». Ο Νικηταράς αντιλήφθηκε πως τον γνώριζε και υπερήφανος καθώς ήταν, μάζεψε το χέρι και του απάντησε: «απολαμβάνω την ελεύθερη πατρίδα μου».

Ο Νικηταράς άφησε Απομνημονεύματα, τα οποία κατέγραψε ο Γ. Τερτσέτης και εξέδωσε ο Ν. Βέης, του 1930.

Τον Απρίλιο του 1822, ο Άρειος Πάγος από την Εύβοια γράφει επιστολή στον Νικηταρά και με υποκρισία και κολακεία προσπαθεί να τον πείσει να εγκαταλείψει τον Ανδρούτσο, να τον παραμερίσει και να αναλάβει αυτός «την επιστασίαν των στρατευμάτων». Ο Νικηταράς απαντά:

«… Η απάντηση του Νικηταρά είναι άμεση και αποστομωτική, με στερεά επιχειρήματα, με απόδοση ευθύνης στον Άρειο Πάγο για όσα έγιναν και με κύριο συμπέρασμά του πως η ανάμειξη των πολιτικών στα στρατιωτικά δεδομένα της Επανάστασης θα είναι οπωσδήποτε καταστροφική για την πορεία του Αγώνα. Είναι μια αντάξια της φήμης του ως αγνού πατριώτη απάντηση και ως ανθρώπου, που σέβεται την αλήθεια και την πραγματική φιλία το ίδιο. Τους γράφει:

 Σεβασμιώτατοι άρχοντες Αρεοπαγίται!

 Εδιάβασα το γράμμα σας και είδα τα όσα με γράφετε, ενώ το γένος μου το τιμώ και το αγαπώ και διά την ελευθερίαν του καθ’ημέραν θυσιάζομαι, τιμώ και σέβομαι και τον Άρειον Πάγον και κάθε καλήν διοίκησιν του έθνους μου, λέγω όμως την αλήθειαν, ως ελεύθερος Έλληνας και καλός πατριώτης. Ο Άρειος Πάγος δεν εφέρθη καθώς έπρεπεν εις τας περιστάσεις μας. Πρώτον δεν έπρεπε να δίδη πολεμικάς προσταγάς, ωσάν να ήταν διωρισμένος στρατηγός επάνω μας, ημείς όπου επολεμούσαμεν, όπου εβλέπομεν τας δυνάμεις των εχθρών και την κατάστασιν του στρατεύματός μας, εκρίναμεν εύλογον να το τραβήξωμεν διά να μη χαθή. Ο Άρειος Πάγος δεν έπρεπε να εναντιωθή εις τούτο και να προξενήση τόσην ταραχήν και παράπονο, αν το τράβηγμα του στρατεύματος έγινε κακό, την κρίσιν δεν έπρεπε να την κάμνη ο Άρειος Πάγος, αλλά η διοίκησις του έθνους. Ημπορούσε να διορίση άλλους στρατηγούς να εξετάσωσι, και να κρίνωσι το πράγμα. Η δουλειά του Αρείου Πάγου ήταν και είναι, όσον αφορά τα πολεμικά, να προνοή τας ζωοτροφίας και τα εφόδια. Δεύτερον όταν ο Οδυσσεύς έστειλε την παραίτησίν του, ο Άρειος Πάγος έπρεπε να δείξη πολιτικόν και να στοχασθή τας περιστάσεις και να ειρηνεύση το πράγμα, αν είχε και άδικον ο Οδυσσεύς, και όχι να αρπάξη την παραίτησίν του και να τον θεατρίζη εις τον κόσμον, ωσάν ένοχον. Εγώ εδούλευσα και εις τας Ευρωπαϊκάς Διοικήσεις, πουθενά όμως δεν είδα ν’ανακατώνονται εις τα πολεμικά με τέτοιον τρόπο οι πολιτικοί, και να καταδικάζουν έτσι τους αξιωματικούς, πλην περισσότερο δεν έπρεπε να φερθήτε η ευγένειά σας έτσι εις τας παρούσας περιστάσεις του γένους, όπου χρειάζεται εσωτερικήν ειρήνην και όχι φατρίας και ταραχάς. Ηξεύρω, ότι το στράτευμα είναι του γένους, η οδηγία όμως του στρατεύματος είναι του Αρχηγού, και όταν μένη χωρίς αρχηγόν, σκορπίζει, καθώς ένα καράβι, όταν μένη χωρίς καραβοκύρην, τζακίζεται και πνίγεται. Το πλέον λυπηρόν, άρχοντες, είναι όπου αντί τώρα καν να ζητήτε ως φρόνιμοι διόρθωσιν του κακού, εσείς ζητείτε να το γαγγραινάρετε. Εγώ αν έχω γενναία φρονήματα, και ως φίλος και ως φιλογενής, και αν έχω καμμίαν υπόληψιν εις το έθνος μου, αφήσατέ με παρακαλώ να φυλάττω τα γενναία μου φρονήματα και της φιλίας και της φιλογενείας και να χαίρωμαι την μικράν ταύτην υπόληψιν, μένω δε μ’ όλον το ανήκον σέβας.

 Ωφέλιμο τα μέγιστα, θα ήταν, για την ασπαίρουσα χώρα Ελλάδα μας, εάν η ελλειμματική σε εντιμότητα και πατριωτισμό ηγέτες μας διάβαζαν αυτά τα γεμάτα αντρειωσύνη και εντιμότατα λόγια του πιο έντιμου και υπερήφανου αυτού παλληκαριού του’21, Νικήτα Σταματελόπουλου!

 Φευ-αλλοίμονο! Αυτός ο τύπος ανθρώπινου ηγέτη εξαφανίστηκε προ ετών! Οι Θεοί σώζουν την Ελλάδα! Ταγοί δεν υπάρχουν».

 

ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ:

 Δυναμική και ανεξάρτητη καπετάνισσα, υπήρξε «η αμαζόνιος διακόσμησις του πολεμικού πίνακος του 1821». Όλη η Ευρώπη έμεινε έκπληκτη από την πολεμική της δράση και την αφοσίωσή της στην πατρίδα. Δίκαια ονομάστηκε θηλυκός Κολοκοτρώνης (λένε ότι δεν άφηνε ποτέ το σπαθί από τα χέρια της).

 

Η Λασκαρίνα παντρεύτηκε δύο φορές, αλλά και οι δύο άντρες της σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις με πειρατές αφήνοντάς την χήρα με επτά παιδιά και κληρονόμο μιας μεγάλης περιουσίας. Προσέφερε όλα τα χρήματά της και τα καράβια της στον Αγώνα, ενώ έπαιρνε μέρος σε μάχες και η ίδια.

Ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων γράφει για την τόλμη και τη γενναιότητά της: «…ενώπιον αυτής ο άνανδρος ησχύνετο και ο ανδρείος υπεχώρη».

Η Μπουμπουλίνα ήταν η μόνη γυναίκα που μυήθηκε στη Φιλική Εται-ρεία στον χαμηλότερο βαθμό μύησης, καθότι οι γυναίκες δεν γίνονταν δεκτές από τους Φιλικούς. Συμμετείχε ως ισάξια με τους άλλους οπλαρχηγούς στα πολεμικά συμβούλια και τις αποφάσεις και της απονεμήθηκε ο τίτλος της «Καπετάνισσας» και της «Μεγάλης Κυράς». Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά τον θάνατό της οι Ρώσοι της απένειμαν και τον τίτλο της Ναυάρχου, έναν τίτλο με παγκόσμια μέχρι σήμερα μοναδικότητα για γυναικεία μορφή.

Διωγμένη από την κυβέρνηση του Κουντουριώτη η Μπουμπουλίνα το 1825 ζούσε στις Σπέτσες, έχοντας ξοδέψει όλη την –μεγάλη– περιουσία της στον πόλεμο, η Ελλάδα βρέθηκε ξανά σε μεγάλο κίνδυνο. Στις 12 Φεβρουαρίου του 1825, ο Αιγύπτιος ναύαρχος Ιμπραήμ Πασάς με έναν τουρκοαιγυπτιακό στόλο, αποβιβάζεται στο λιμάνι της Πύλου στην Πελοπόννησο με 4.400 άντρες, σε μια τελευταία προσπάθεια να σταματήσει την επανάσταση. Η Μπουμπουλίνα ξανά μπαίνει στην πρώτη γραμμή, χωρίς να το σκεφτεί και παρά το γεγονός ότι η σχέση της με τους πολιτικούς ήταν τεταμένη και η ίδια πολύ πικραμένη.

Το τέλος της όμως θα είναι τελείως άδοξο λίγο μετά, στις 22 Μαΐου του 1825. Ο μικρότερος γιος της από τον πρώτο της γάμο, ερωτεύεται την κόρη της πολύ πλούσιας οικογένειας των Κουτσαίων στις Σπέτσες, μία πάρα πολύ πλούσια οικογένεια και πρόκριτοι των Σπετσών, οι οποίοι όμως δεν ήθελαν τον γάμο καθώς η Μπουμπουλίνα δεν ήταν πλέον οικονομικά δυνατή. Οι δύο νέοι όμως κλέβονται και πηγαίνουν στο σπίτι του πρώτου άντρα της Μπουμπουλίνας, του Δημητρίου Γιάννουζα.

Η Μπουμπουλίνα μαθαίνει το γεγονός και πάει και αυτή στο σπίτι να δει τι γίνεται. Λίγο αργότερα καταφθάνουν και οι Κουτσαίοι πολύ εξαγριωμένοι με την απαγωγή, την οποία θεώρησαν μεγάλη προσβολή, σύμφωνα με τα έθιμα της εποχής στο σπίτι του πρώτου άντρα της, του Γιάννουζα. Αιτία μια λογομαχία της με άτομα της οικογένεια Κούτση, λόγω της απαγωγής της κόρης του Χριστόδουλου Κούτση Ευγενίας από τον γιο της Μπουμπουλίνας Γεώργιο Γιάννουζα. Τα σκληρά και αμείλικτα λόγια της Καπετάνισσας ήταν αρκετά για να οπλίσουν το χέρι του (αγνώστου λόγω σκότους) δολοφόνου.

 

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ:

 Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ήταν γιος ενός από τους πρώτους αρματολούς που οι Τούρκοι έτρεμαν στο άκουσμα του ονόματός του. Ο Οδυσσέας, γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1790, γι’ αυτό και του έδωσαν το όνομα του αρχαίου βασιλιά του νησιού, του πανούργου Οδυσσέα, το γιο του Λαέρτη. Τον πατέρα του, ύστερα από προδοσία των Βενετσιάνων, τον σκότωσαν οι Τούρκοι. Έτσι, από μικρός ο Οδυσσέας ορφάνεψε. Τότε τον πήρε κοντά του ο Αλή Πασάς, ο Τύραννος της Ηπείρου, που ήτανε φίλος του πατέρα του.

 

Ο Οδυσσέας ξεχώριζε από τους άλλους «φίλους» του Αλή Πασά, που τον πήρε στην σωματοφυλακή του. Έτσι ο Οδυσσέας, μπολιάστηκε όλα τα ελαττώματα του μεγάλου αφέντη του, δηλαδή στην σκληρότητα, την αγάπη του στο χρήμα και την διαρκή τάση του για καυγά. Γρήγορα, τσακώθηκε με τους άλλους «φίλους» και παλληκαράδες. Τον πιάσανε και τον βάλανε φυλακή. Τότε ο Αλή Πασάς, για να γλυτώσει από αυτόν, τον έστειλε καπετά-νιο με ένα απόσπασμα, για να δείξει, πρώτα την παλληκαριά του και δεύτερον, να πιάσει τους κλέφτες και τους αρματωλούς, που άρχιζαν να παρουσιάζονται στα βουνά της Ρούμελης.

Ο Οδυσσέας βρέθηκε σε μεγάλο δίλημμα. Από τη μια μεριά το αίσθημα της πατρίδας του και από την άλλη το ατομικό του συμφέρον και ο εγωϊσμός, που είχε γίνει καπετάνιος. Αλλά την εποχή εκείνη, κλέφτες απλοί, δεν ήτανε μόνο οι Έλληνες μα και οι Τούρκοι, που έκλεβαν τα γιδοπρόβατα ή έκαναν μικροληστείες. Γι’ αυτό αποφάσισε να πάει στη Ρούμελη.

Όταν όμως ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση και ο Οδυσσέας εξακολουθούσε να υπηρετεί τον Αλή Πασά και τα συμφέροντα των Τούρκων, πολλοί τον είπαν προδότη. Μα γρήγορα συνήλθε. Έγραψε στους Γαλαξιδιώτες να προ-σχωρήσουν στην Επανάσταση και αυτός συναντήθηκε με τους οπλαρχηγούς Δυοβουνιώτη Πανουργιά και τον Διάκο και μαζί έφτιαξαν το σχέδιο, για να χτυπήσουν το στρατό που έστελνε η Υψηλή Πύλη, για να πνίξουν την Επανά-σταση.

Στη Γέφυρα της Αλαμάνας, ο Διάκος χτυπιέται με τον Ομέρ Βρυώνη, πιάνεται ζωντανός και σουβλίζεται. Ο Οδυσσέας κρατάει το Χάνι της Γραβιάς, μαζί με 120 παλληκάρια. Εκεί δώσανε μια από τις πιο μεγάλες μάχες. Ο Ομέρ Βρυώ-νης, δεν μπορεί να καταλάβει το Χάνι. Έχει κάπου 350 σκοτωμένους Τουρκαλ-βανούς, τα γιουρούσια του αποκρούονται. Τότε, αποφασίζει να φέρει κανόνι από τη Λαμία και να γκρεμίσει το Χάνι. Ο Οδυσσέας, τη νύχτα, πήρε τα παλληκάρια του και περνώντας ανάμεσα από το τουρκικό στρατόπεδο, έφυγε.

Το 1822, η πρώτη Εθνική Συνέλευση διορίζει τον Ανδρούτσο «Αρχιστράτηγο» όλης της Ανατολικής Ελλάδος και του δίνεται διαταγή να χτυπήσει τους Τούρκους στη Λαμία. Ο Ανδρούτσος κατάλαβε ότι μια σύγκρουση με τους Τούρκους στην περιοχή αυτή, θα ήταν σε βάρος της Επανάστασης, μα η δια-ταγή ήταν διαταγή. Στη μάχη αυτή, ο Ανδρούτσος αναγκάστηκε να υποχωρή-σει. Οι πολιτικοί τον χαρακτήρισαν προδότη και άνανδρο. Όταν το έμαθε αυτό ο Οδυσσέας, παραιτήθηκε.

Εκείνη την εποχή στην κυβέρνηση ήτανε ο πιο αμφιλεγόμενος πολιτικός που πέρασε από την Ελλάδα. Ο Ιωάννης Κωλέτης, ο οποίος υπήρξε παλιά «φίλος» και γαμπρός του Αλή Πασά, αλλά που όμως, υπήρξε και προσωπικός εχθρός του Οδυσσέα Ανδρούτσου.

Ο Κωλέτης, ύστερα από την παραίτηση του Οδυσσέα Ανδρούτσου από «Αρχι-στράτηγος», έστειλε τον Παλάσκα και τον Νούτσο, να «παραλάβουν» τα παλληκάρια του. Το βράδυ όμως, φώναξε ο Ανδρούτσος τα παλληκάρια του και τους είπε:

  • Αυτοί ήρθαν να με σκοτώσουν και εσάς να σας δώσουν σε άλλο αρχηγό. Θέλετε να γίνει αυτό;
  • Όχι, είπαν όλοι μαζί.

Έτσι, σκότωσαν τον Παλάσκα και τον Νούτσο, καθώς κοιμόντουσαν. Η κυβέρ-νηση τον έπαψε από Αρχιστράτηγο και τον επικήρυξε με 5.000 γρόσια. Ο Ανδρούτσος κρύφτηκε σε μια σπηλιά, την «Μαύρη τρύπα».

Ο Δράμαλης είχε νικήσει σε πολλές μάχες τους Έλληνες και βάδιζε για την Πελοπόννησο, το Μωριά, όπως τη λένε. Στην κρίσιμη αυτή στιγμή της Επανά-στασης, η κυβέρνηση ανακαλεί την απόφασή της για την επικήρυξη και καλεί τον Οδυσσέα να βοηθήσει το στρατό. Ο Ανδρούτσος, μαζεύει και πάλι μερικούς Ρουμελιώτες και χτυπάει τον Ιμπραήμ Πασά, που κατεβαίνει για να βοηθήσει τον Δράμαλη. Έτσι, ο Δράμαλης, χωρίς εφόδια και βοήθεια, έπαθε στα Δερβενάκια από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, την καταστροφή.

Με 150 παλληκάρια, ο Ανδρούτσος μπαίνει στην Αθήνα και αναλαμβάνει να οχυρώσει την Ακρόπολη και αφού άφησε για φρούραρχο το πρωτοπαλλήκα-ρό του, τον Γκούρα, αυτός έφυγε για να κτυπήσει τον Ρέϋντ Πασά, που πολιορκούσε το Μεσολόγγι. Ο Οδυσσέας, για να ανακουφίσει τους πολιορκη-μένους, συμφωνεί με τον Ρέϋντ Πασά, να γίνει μια ανακωχή. Την πράξη του αυτή, οι πολιτικοί του εχθροί την θεώρησαν προδοσία. Η κυβέρνηση του Κωλέτη, είχε πάρει δάνειο από την Αγγλία και με τα λεφτά αυτά εξαγόρασε τους πιο πολλούς Ρουμελιώτες καπεταναίους.

Στέλνει τον Γκούρα, με αρκετούς άντρες, να πάνε να πιάσουν τον Οδυσσέα και εν ανάγκη να χτυπηθούν μαζί του, αν φέρει αντίσταση. Ο Ανδρούτσος παραδόθηκε χωρίς καμιά αντίσταση, γιατί πίστευε στο παλιό πρωτοπαλλήκα-ρό του, τον Γκούρα και δεύτερον, ήθελε να δώσει λόγο στην δικαιοσύνη για ό,τι έκανε. Μα ο Γκούρας δεν ήταν πια ο παλιός φίλος και πρωτοπαλλήκαρό του. Ήταν ο Γκούρας, ο προσωπικός του εχθρός και φίλος του χρήματος. Και τα βάσανα άρχισαν. Ο Γκούρας τον έδεσε με αλυσίδες, τον γύριζε από σπηλιά σε σπηλιά, νηστικό, διψασμένο και όλο τον ρώταγε.

Που έχεις τους θησαυρούς ρε Οδυσσέα; Και θα σ’αφήσω να φύγεις.

Σώπα, ρε Γκούρα, πουλημένε, για λίγα γρόσια ξέχασες τη φιλία μας; απαντούσε ο Οδυσσέας. Για ποιο θησαυρό μιλάς μωρέ;

Όταν το έμαθε ο Καραϊσκάκης, πήρε τα παλληκάρια του και τράβηξαν για τον Όσιο Λουκά, που εκεί είχαν κρυμμένο τον Ανδρούτσο. Ο Γκούρας όμως, τον μετέφερε στην Αθήνα και τον φυλάκισε στην Ακρόπολη, πετώντας τον σε ένα σκοτεινό κελί. Εκεί, στο ίδιο μέρος, που πριν λίγα χρόνια τον είχαν δεχθεί σαν απελευθερωτή και οι Αθηναίοι του είχαν προσφέρει το «χρυσό σπαθί», τώρα βογκάει από τα βασανιστήρια του Γκούρα, του φίλου του, ο Αρχιστράτηγος «Πάσης Ανατολικής Ελλάδος».

Στις 6 Ιουνίου του 1825 οι σκοποί αντίκρισαν ένα σωρό από διαλυμένες σάρκες που δύσκολα έμοιαζαν με άνθρωπο. Η δολοφονία καλύφτηκε από την πολιτική ηγεσία και την Αστυνομία με την ψεύτικη έκθεση του Ιατροδικαστή για δήθεν ατύχημα. Ο θάνατος του ήταν φρικτός. Στραγγαλίστηκε και τον γκρέμισαν κάτω στον ναό της Απτέρου Νίκης.

Εκτελεστικά όργανα της δολοφονίας ήταν οι Ιωάννης Μαμούρης, Παπακώ-στας Τζαμάλας, Μήτρος της Τριανταφυλλίνας και ο στρατιώτης Θεοχάρης από το Λιδωρίκι.  Ενεργώντας κατά διαταγή του Γκούρα, απομάκρυναν τον δεσμοφύλακα, μπήκαν στο κελί του και τον σκότωσαν. Ύστερα γκρέμισαν το σώμα του από τον Γουλά κάτω στο λιθόστρωτο του ναού της Απτέρου Νίκης και διέδωσαν ότι τάχα ο φυλακισμένος είχε επιχειρήσει να δραπετεύσει, αλλά το σχοινί που χρησιμοποίησε κόπηκε και έτσι σκοτώθηκε.

Αυτό το άδοξο τέλος είχε, όπως και τόσοι άλλοι ήρωες της Επανάστασης του 1821, ένας από τους μεγαλύτερους ήρωες της.

 

ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ:

 Ο Καποδίστριας της απένειμε τον βαθμό του αντιστράτηγου και της ανέθεσε τη διεύθυνση του ορφανοτροφείου στην Αίγινα για τα ορφανά των αγωνιστών. Με ορμητήριο τη Μύκονο και την Τήνο έλαβε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις του απελευθερωτικού αγώνα. Στις Ευρωπαίες φίλες της εκμυστηρευόταν: «Λαχταρώ μια ημέρα μάχης, όπως εσείς λαχταράτε μία ημέρα χορού».

Η Μαντώ Μαυρογένους, μορφωμένη, όμορφη και από αστική οικογένεια έδωσε τα πάντα για την Επανάσταση. Πλήρωσε ακριβά τον σφοδρό έρωτα της με τον Δημήτριο Υψηλάντη, ένας έρωτας που τελικά την βύθισε στην κατάθλιψη. Όταν υπέβαλε αίτηση στο ελληνικό κράτος για σύνταξη και ένας υπάλληλος τη ρώτησε «τι κάνατε εσείς για τον αγώνα;» εκείνη πολύ ταπεινά απάντησε «τίποτα», χαρακτηριστικό πως δεν είχε αναγνωριστεί απολύτως τίποτα.

Ο Όθωνας λίγο μετά της κατέβαλε μία πενιχρή σύνταξη και εκείνη με επιστολή, του απάντησε πως η σύνταξη αυτή δεν της φτάνει ούτε για τα βασικά. Το ελληνικό κράτος δεν έδειξε κανένα έλεος απέναντι της. Πήρε μετά την απελευθέρωση ένα σπίτι από δημοπρασία. Αργότερα η δημοπρασία ακυρώθηκε και έχασε και το σπίτι και τα λεφτά της που είχε δώσει με αποτέλεσμα να μείνει μέχρι το τέλος της ζωής της φιλοξενούμενη.

Η Μαυρογένους αναγκάστηκε να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής της πάμπτωχη, ξεχασμένη και παραγκωνισμένη. Είναι βέβαιο πως ο έρωτας της με τον Υψηλάντη της στοίχισε και πολιτικά καθώς όταν είχαν σχέση τα σχόλια έδιναν κι έπαιρναν: «Ο Υψηλάντης τρέχει πίσω από τα φουστάνια της φραγκοφορεμένης Μυκονιάτισσας» έλεγαν τότε.

 

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ:

 Ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας εγκαταλείφθηκε στην τύχη του. Μετά την σύλληψη του από τους Αυστριακούς κλείστηκε σε μπουντρούμια στην Βιέννη και αποφυλακίστηκε με κλονισμένη την υγεία. Πέθανε τρείς μήνες μετά μόλις 36 ετών, εγκαταλελειμμένος από τη Ελλάδα και πάμπτωχος πλέον. H  μεταφορά των οστών του στην Ελλάδα, όπως ήταν η επιθυμία του, έγινε το 1964, όταν τελικά μεταφέρθηκαν στην εκκλησία των Αγ. Ταξιαρχών στο Πεδί-ον του Άρεως στην Αθήνα, 136 χρόνια μετά το θάνατό του. Το τραγελαφικό, είναι πως όταν μεταφέρθηκαν τα οστά του στην Ελλάδα, έμειναν για μία διετία στο τελωνείο του Αεροδρομίου Αθηνών.

 

ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ, Η Ατρόμητη Κρητικιά:

 

Συμμετείχε σε πολεμικά συμβούλια, πολεμούσε με εκπληκτικό θάρρος, αυτοθυσία και ψυχραιμία και εμψύχωνε δυναμικά τους άντρες. Ηρωική παρουσία στην πολιορκία της Μονής Αρκαδίου (Ρέθυμνο), έχασε και τους τρεις γιους της στον Αγώνα του 1821.

 

ΧΑΪΔΩ ΓΙΑΝΝΑΚΗ-ΣΕΧΟΥ, Η Σουλιώτισσα:

 

Ενέπνευσε σεβασμό και θαυμασμό, όχι μόνο στους συμπατριώτες της αλλά και σε ξένους διπλωμάτες (και δη…Γερμανούς). Ο ηρωισμός της ξεχώρισε τα χρόνια 1792 – 1803 και το γυναικείο της φύλο δεν την εμπόδισε να τρέχει πρώτη στη μάχη, συχνά πιο μπροστά και από τους άντρες.

 

ΑΛΕΦΑΝΤΩ, Η Μεσολογγίτισσα:

 

Κάτω από την –κατ’ ανάγκη– ανδρική της ενδυμασία, κρυβόταν μια ψυχή που αψηφούσε κάθε είδος κινδύνου και κακουχίας, μεταδίδοντας θάρρος στους άντρες πολιορκημένους. Χήρα η ίδια, συνελήφθη κατά την έξοδο του Μεσολογγίου μαζί με την μικρή της κόρη και σφαγιάσθησαν.

 

Μνημείο ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΗ και ΔΟΜΝΑΣ ΒΙΣΒΙΖΗ

 

Πολύ κοντά στον Λευκό Πύργο, περπατώντας την παραλία προς το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, συναντάμε ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της συμπρωτεύουσας, αυτό που είναι αφιερωμένο στους Θρακιώτες καπεταναί-ους του 1821.

 

Ο καπετάν-Βισβίζης μυήθηκε νωρίς στη Φιλική Εταιρεία και συμμετείχε σε πολλές ναυμαχίες του 1821, μαζί με τη γυναίκα του Δόμνα και τα πέντε παιδιά τους. Όταν έπεσε νεκρός στην εκστρατεία στην Αγία Μαρίνα, το πλοίο του «Καλομοίρα» και την διακυβέρνησή του ανέλαβε η ίδια η γυναίκα του και επί τρία χρόνια συμμετείχε σε ναυμαχίες και αποστολές σε όλα τα ελληνικα πελάγη. Διέθεσε όλη της την περιουσία στον Αγώνα, για την απελευθέρωση της πατρίδας και το 1824, όταν πλέον δεν μπορούσε να συντηρήσει πια το «Καλομοίρα», το παραχώρησε στο ελληνικό κράτος, που το μετέτρεψε σε πυρπολικό.

 

Τα επόμενα χρόνια ήταν πολύ φτωχικά για την Δόμνα Βισβίζη και τα παιδιά της. Τριγυρνούσε άστεγη με τα πέντε παιδιά της (Ερμιόνη, Ναύπλιο, Ερμού-πολη). Είδε να πεθαίνουν από πανώλη τα τρία μικρότερα παιδιά της. Κάποτε, η Δόμνα κατάφερε να πάρει μία σύνταξη των 30 δραχμών από το Ελληνικό Κράτος.

 

Το Μνημείο που συναντάμε στη Θεσσαλονίκη είναι δωρεά της Θρακικής Εστί-ας Θεσσαλονίκης και κατασκευάστηκε από τον γλύπτη Γ. Β. Τσάρα.

 

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΞΑΝΘΟΣ, Ο ήρωας του 1821:

 

Ο Εμμανουήλ Ξάνθος (Πάτμος 1772 – Αθήνα 1852) είναι ένας εκ των ιδρυτών της Φιλικής Εταιρείας, μετά τους Σκουφά και Τσακάλωφ.

 

Ασχολήθηκε με το εμπόριο στην Οδησσό (1814), καθώς και στην Πόλη και στο Βουκουρέστι (1827), για τον συντονισμό των ενεργειών της Φιλικής Εταιρείας. Πρόσφερε την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας αρχικά στον Καποδίστρια και επειδή αυτός αρνήθηκε, την προσέφερε στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, μαζί με τον οποίο ίδρυσε το ταμείο για την ενίσχυση του Αγώνα (Εθνική Κάσσα).

 

Μετά την αποτυχία της Εθνεγερσίας στην Μολδοβλαχία, αναλαμβάνει προσπάθεια ενίσχυσης του Αγώνα, μέσω των ελληνικών παροικιών και το 1823 ήλθε στην Ελλάδα, όπου και συμμετείχε σε πολλές μάχες. Σε επιστολή που έγραψε ο ίδιος, παραπονιόταν γιατί το Ελληνικό Έθνος γιόρταζε την ελευθερία του και δεν τον προσκάλεσε.

 

Ο απλός εμποροϋπάλληλος, προσέφερε όλο του το βιος και όλο του το είναι για την Φιλική Εταιρεία και φυσικά για την πατρίδα του, την Ελλάδα. Πάμπτωχος, έπαιρνε το δρόμο για την Οδησσό και το Βουκουρέστι, για να εξασφαλίσει τα προς το ζειν στη θυγατέρα του και την οικογένειά του.

 

Το έτος 1837, η Ελλάδα τον κάλεσε για να τον τιμήσει, δίνοντάς του ένα απλό πιστοποιητικό για τους αγώνες του.

 

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, κατηγορήθηκε από τον Π. Αναγνωστό-πουλο για αλόγιστη χρήση των χρημάτων της Εθνικής Κάσσας. Φυσικά, την κατηγορία αυτή ανασκεύασε στα απομνημονεύματα της Φιλικής Εταιρείας. Με την απάντηση μάλιστα αυτή, αποκάλυψε και την άθλια ζωή του και ότι θα πέθαινε της πείνας, αν δεν υπήρχαν φιλεύσπλαχνοι πατριώτες να τον βοηθήσουν. Αυτή είναι η μοίρα των Ελλήνων Αγωνιστών και Ηρώων, ή να πέφτουν ηρωϊκά στα πεδία των μαχών, ή να πεθαίνουν πάμπτωχοι.

 

Ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ο άνθρωπος που πρόσφερε τα πάντα στην πατρίδα του, «απέθανε εν εσχάτη πενία», δηλαδή πάμπτωχος και απογοητευμένος, πιθανώς το 1852, στην Αθήνα.

 

Δυστυχώς κι εμείς, οι νεότεροι Έλληνες, δεν τον τιμήσαμε όπως του άξιζε, έναν πραγματικό Έλληνα αγωνιστή και ήρωα, που το μοναδικό του όνειρο ήταν, να δει μια μέρα την πατρίδα του ελεύθερη…

 

ΑΓΟΡΩ, Η Καπετάνισσα της Ρούμελης

 Για την σπουδαία Αγραφιώτισσα καπετάνισσα «Αγόρω», πολλά θρυλούνται. Φαίνεται πως έχει δράσει στα Άγραφα και σε κάποια ορεινά χωριά της Ευρυ-τανίας, λίγο μετά το 1810, όταν ο τύραννος Αλή-πασάς εξόντωσε τον Κατσα-ντώνη και τον αδελφό του Χανιώτη και έδωσε τότε το αρματωλίκι στον Λεπενιώτη (αδελφό τους). Φαίνεται ότι η ατρόμητη αυτή καπετάνισσα έκανε πολυπληθές ασκέρι, όχι μόνο από άνδρες, αλλά και από κλεφτοπούλες, για να πολεμήσει τους Τούρκους.

Η Αγόρω αναφέρεται ως μία δυναμική γυναίκα και σκληρή απέναντι στους Τούρκους, αλλά και στο ασκέρι της, εάν κάποιοι παρεβίαζαν τον όρκο τους. Υποχρέωσε τον γερο-Μανώλη, ο οποίος δεν σεβάσθηκε το σπίτι του Προεστού, όταν βρέθηκε σ’ αυτό, να ζητήσει συγχώρεση από την οικογένειά του, αφού πρώτα δεμένο τον εξευτέλισε μπροστά στο ασκέρι της.

Σε μια μάχη ανάμεσα στα χωριά Αγαλιανό και Φτελιά Ευρυτανίας, η καπετά-νισσα, πολεμώντας αντρίκια τους Αρβανίτες του Αγρινίου, που εφόρμησαν στα λημέρια της, σκοτώθηκε δεχθείσα πισώπλατα ένα βόλι. Σ’ αυτήν την περιοχή υπάρχει τοπωνύμιο «το μνήμα της καπετάνισσας».

Υπάρχει κι ένα τραγούδι για την Αγόρω, που ξεκινά με τη μεταφορά ενός σπουδαίου μηνύματος στην καπετάνισσα, ότι δηλαδή Τούρκοι έχουν προσεγ-γίσει τους τόπους της επικυριαρχίας της καπετάνισσας, «για να τη χαλά-σουν», γι’ αυτό θα πρέπει να’ναι προσεκτική. Μάλιστα, το μήνυμα το μετα-φέρει ένα πουλί. Το τραγούδι της Αγόρως, της καπετάνισσας των Αγράφων, αρχίζει ως εξής: «Ένα πουλάκι πέταγε στ’ Αγαλιανού τη ράχη. Δεν πήγαινε σε ρεματιές, σε δίστρατα, σ’ αλώνια. Ήθελε μόνο να βρεθεί σε δύσβατα λημέρια, στην καπετάνισσα κοντά, κάτι να της μηνύσει…» και τελειώνει με τα εξής λόγια: «Εκεί κι η καπετάνισσα, σαν άντρας πολεμάει, τούρκικο βόλι κτύπησε, πισώπλατα τη βρήκε. Αντιλαλούν οι ρεματιές, κλαίνε τα καψοπούλια, χάθηκε η καπετάνισσα, της Ρούμελης καμάρι».

Στο σημείο αυτό να επισημάνω, πως στο διάλογο πουλιού και Αγόρως, η καπετάνισσα ζητά από το πουλί να πάει μήνυμα ενότητας σε όλους τους Κλέφτες. Η αναφορά στην κλέφτικη ζωή και τον θάνατο της Αγόρως, τον τοποθετεί ανάμεσα στις δεκαετίες 1810 και 1820.

 

Ο Οπλαρχηγός ΜΗΤΡΟ – ΠΕΤΡΟΒΑΣ

(Μικρός το δέμας, αλλά με φρόνημα αδούλωτο)

 

Πολλοί ήταν οι οπλαρχηγοί, οι οποίοι πρόσφεραν στον Αγώνα του 1821, πολεμώντας κατά των Τούρκων, για να γλυκοχαράξει η πολυπόθητη Ελευθερία. Εξέχουσα θέση ανάμεσά τους, έχει ο Μεσσήνιος οπλαρχηγός Μήτρο-Πέτροβας από τη Γαράνζα (Άνω Μέλπεια), ο οποίος ήταν σύγχρονος του Κολοκοτρώνη.

Ο Μήτρο-Πέτροβας προερχόταν από πολύτεκνη οικογένεια. Έχασε τον πατέ-ρα και προστάτη του το 1752. Αυτός και τα αδέλφια του έμειναν ορφανά και επέζησαν με την κτηνοτροφία. Λέγεται ότι ήταν ζωηρά και ανυπότακτα παιδιά.

Ο Μήτρος σε νεαρή ηλικία έγινε κλέφτης μαζί με τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια του. «Περασμένα τα εβδομήντα», γράφει ο Χρήστος Στασινόπουλος, «γέρος, κοντακιανός, σκεβρωμένος, αλλά ψυχωμένος και ακατάβλητος, πήρε μέρος στην Επανάσταση και ήταν από τους συντελεστές της μεγάλης νίκης των Ελλήνων στο Βαλτέτσι…». Σχετικά με τη συμμετοχή του σ’ αυτή τη μάχη, ο Αθανάσιος Γρηγοριάδης σημειώνει: «Παρά τα δεξιά των Αρκαδίων (Τριφυλλί-ων) οχυρούτο επί τινός χειμάρρου και ο ατρόμητος και εμπειροπόλεμος Μή-τρος Πέτροβας (καταγόμενος από την κώμην Γαράντζα της Μεσσηνίας) μετά 100 Γαραντζαίων (Μεσσηνίων) πολεμήσας και ούτος τότε πολύ γενναίως, αποκρούσας και φονεύσας και πληγώσας πολλούς Αλβανούς εφορμήσαντας εναντίον του διά να τον εκτοπίσωσιν από την θέσιν του…». Ο δε Κολοκοτρώ-νης, θέλοντας να εμψυχώσει τους Έλληνες, όταν οι Τούρκοι άρχισαν να χτυπούν με τα κανόνια, φώναξε με στεντόρεια φωνή «Βαστάτε Μπαρμπα-μήτρο…».

Ήταν θαυμάσιος σκοπευτής και κανένα βόλι του δεν πήγαινε χαμένο. Μάλι-στα λέγεται, ότι του γέμιζαν τα τουφέκια το ένα μετά το άλλο και του τα έδιναν για να ρίχνει «στο ψαχνό». Δικαιολογημένα ο Φωτάκος τον χαρακτη-ρίζει ως «το καλλίτερο τουφέκι της Μεσσηνίας». Τόσο προεπαναστατικά, όσο και κατά τη διάρκεια του Αγώνα (είχε ξεπεράσει τα εβδομήντα του όταν άρχισε η Επανάσταση), δεν έπαψε να πολεμάει τους Τουρκαλβανούς. Στάθηκε πάντα δίπλα στον Κολοκοτρώνη και φυλακίστηκε μαζί του στον Αγιολιά της Ύδρας, μαζί με τον γαμπρό του Γιαννάκη Γκρίτζαλη (από το Άνω Ψάρι), όταν ακόμα η πατρίδα κινδύνευε και είχε ανάγκη και το τελευταίο τουφέκι.

«Ο Μητροπέτροβας», θα γράψει στο βιβλίο του «Προεπαναστατικές Ηρωϊκές Μορφές 1453-1821» (βιβλίο δεύτεο) ο Στέφανος Ν. Αβραμόπουλος, «αποτε-λεί σπάνιο φαινόμενο κλέφτη, πολεμιστή στα χρόνια της νεώτερης ελληνικής ιστορίας, γιατί είχε 61 συναπτά χρόνια προεπαναστατικής δράσης, που τα κατορθώματά του για να καταγραφούν, απαιτούν έναν ολόκληρο τόμο…».

Δεν υπάρχει, αναντίλογα, προηγούμενο κλεφτοαρματωλού που για τόσα χρόνια, τόσο πριν από τον μεγάλο ξεσηκωμό, όσο και κατά τη διάρκεια του Ιερού Αγώνα, να έχει τόσο αγωνιστεί και να έχει τόσα πολλά προσφέρει. Ακόμα και μετά την Απελευθέρωση, όταν ήρθαν να μας διοικήσουν οι Βαυαροί, οι οποίοι επέβαλαν βαριές και δυσβάστακτες φορολογίες, αγωνί-στηκε για τα δίκαια του λαού. Και με τον γαμπρό του Γιαννάκη Γκρίτζαλη         –άλλη ηρωϊκή μορφή και αυτός– και άλλους Μεσσήνιους, «σήκωσαν τη Βλαχοεπανάσταση» ή αλλιώς «Μεσσηνιακή Επανάσταση» κατά των Βαυα-ρών κι ας ήταν τότε υπέργηρος 94 χρονών.

Αυτός όμως ο ξεσηκωμός κατά της Βαυαροκρατίας, δυστυχώς δεν είχε αποτέ-λεσμα. Οι πρωτεργάτες της «Μεσσηνιακής Επανάστασης» συνελήφθησαν, πέρασαν από δίκη και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Ο γαμπρός του Μητρο-πέτροβα, ο Γιαννάκης Γκρίτζαλης, εκτελέστηκε στην Κυπαρισσία (Αρκαδία τότε), ενώ την εις θάνατον ποινή του γερο-Μητροπέτροβα μετέτρεψε ο Όθωνας σε ισόβια! Έμεινε στη φυλακή για ένα χρόνο, ο κατά τον ποιητήν «Μητρο-Πέτροβας ο κρατών βαρύν αιώνα εις ίσον ώμον».

Στις 14 Μαρτίου του 1838 ο μεγάλος αυτός αγωνιστής, σε ηλικία 98 χρονών, έφυγε από τούτη τη ζωή, πλήρης ημερών, φορτωμένος με αγώνες και ποτι-σμένος με πολλές πίκρες που τον πότισαν οι άνθρωποι και η ζωή, αλλά και ήσυχος με τη συνείδησή του, ότι έπραξε στο ακέραιο το χρέος του για την Πατρίδα. Ο λαός πένθησε το φευγιό του και αυτό του το πένθος το αποθανάτισε με το δικό του τρόπο, ως εξής:

«Γαράντζα μου περήφανη, Πετρούλα ξακουσμένη / μαύρα μαντάτα μου’ρθα-νε και θλιβερά, να κλαίτε. / Κλαίτε το Μητρο-Πέτροβα, επέθαν’ αρχηγός μας / που’ταν στους Κλέφτες ο αητός, στους Τούρκους το λιοντάρι, / τον κλαίνε χώρες και χωριά, τον κλαιν’ οι Γιαλαμαίοι. / Τον κλαίει η γριά η Μήτραινα και τον μοιρολογάει: / Μήτρο μου, που’ναι τ’ άρματα, το χάρο να σκοτώσεις. / Σε μαύρο άτι σ’ έβαλε, μας άφηκες για πάντα. / Γαράντζας, Πετρούλας, χώματα ποτέ να μην ανθήστε. / Κι εσείς, αηδόνια και πουλιά, ποτέ μην κελαηδήστε».

Θα ολοκληρώσω την εισήγησή μου αυτή, που έχει ως θέμα την αγνωμοσύνη του Ελληνικού Κράτους, στους Έλληνες και στις Ελληνίδες που έδωσαν τα πάντα, ακόμα και τη ζωή τους, για να ζούμε εμείς σήμερα ελεύθεροι, με το «Γέρο του Μωριά», τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

 

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ:

 Ούτε καν η κορυφαία προσωπικότητα του Αγώνα δεν γλύτωσε από τις πολιτικές κόντρες. Ο Αρχιστράτηγος στις 20 Μαρτίου του 1834, μαζί με τον Δημήτριο Πλαπούτα, παραπέμπονται σε δίκη, με τις κατηγορίες της συνωμο-σίας και της εσχάτης προδοσίας.

Ο «Γέρος του Μωριά» αν και πρωτοστάτησε στα γεγονότα για την εκλογή του Όθωνα, με την έλευση του τελευταίου το 1832, έγινε στόχος  εκ μέρους των πολιτικών του αντιπάλων. Η αλήθεια είναι ότι η βαυαρική αντιβασιλεία δυσανασχετούσε έντονα εξαιτίας της φιλοκαποδιστριακής και φιλορωσικής του τοποθέτησης.

Η κατηγορία εναντίον του ήταν, η  πρόθεση ανατροπής του ανήλικου Όθωνα. Η ποινή για τον Κολοκοτρώνη και τον Πλαπούτα ήταν θανατική εκτέλεση στη λαιμητόμο, εντός 24 ωρών. Ο Κολοκοτρώνης όμως ήταν ιδιαίτερα λαοφιλής, κάτι που ανέτρεψε την απόφαση. Λίγες ώρες αργότερα, η βαυαρική αντιβασιλεία υποχρεώθηκε, να μετατρέψει την ποινή σε κάθειρξη.

Στο μεταξύ, ο Κολοκοτρώνης είχε περάσει στις φυλακές μεταχείριση που δεν του είχαν επιφυλάξει ούτε οι Οθωμανοί διώκτες του. Έζησε για εφτά μήνες στα μπουντρούμια των μεσαιωνικών φυλακών στο Παλαμήδι και στην Ακροναυπλία.

Ο ίδιος περιγράφοντας την φυλακή του είχε πει «Μ’ έβαλαν έξι μήνες μυστική φυλακή, χωρίς να δω άνθρωπο εκτός του δεσμοφύλακα. Δεν ήξερα τι γίνεται για έξι μήνες, ούτε ποιος ζει, ούτε ποιος πέθανε, ούτε ποιόν άλλον έχουν στη φυλακή. Για τρεις μέρες δεν ήξερα πως υπάρχω, μου φαινόταν σαν όνειρο. Ρωτούσα τον εαυτό μου, αν ήμουν εγώ ο ίδιος ή άλλος κανένας. Δεν ήξερα γιατί μ’ έχουν κλεισμένο. Με τον καιρό, μου πέρασε απ’ το νου, πως ίσως η Κυβέρνηση, βλέποντας την υπόληψη που ‘χε ο λαός προς εμένα, με φυλάκισε, για να μου κόψει την επιρροή. Ποτέ δεν πίστεψα πως θα φτάσουν σε τέτοιο σημείο να φτιάξουν ψευδομάρτυρες».

Στην εισήγησή μου με τον τίτλο «Η Πατρίς Αγνωμονούσα», ανέφερα μερικά αληθινά γεγονότα, τα οποία συνέβησαν, τόσο κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, όσο και μετά. Γεγονότα, τα οποία προβλημάτισαν και στιγμάτι-σαν μια εποχή και δυστυχώς συνεχίζουν να ταλανίζουν τις Ελληνίδες και τους Έλληνες, ως τις μέρες μας.

Τι κρίμα, η ζηλοφθονία, ο κακός δαίμονας των Ελλήνων, να μας ακολουθεί εσαεί…

 

Επιμέλεια:  Δημήτρης Η. Λούκας

Αθήνα, 4 Αυγούστου 2016

ΠΩΣ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΛΑΞΕ ΤΟ ΚΟΣΜΟ

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MARKET-OF-ATHENS-1001

ΠΩΣ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΛΑΞΕ ΤΟ ΚΟΣΜΟ

Κείμενα ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ
Φωτογραφία Βασίλης Λάππας

Ποιος μπορεί να πει με βεβαιότητα πώς θα ήταν ο κόσμος σήμερα εάν δεν υπήρχε η Αγορά στην Αρχαία Ελλάδα; Ενδεχομένως να μην υπήρχε η έννοια της δημοκρατίας ή ο μαθηματικός τύπος για το μήκος των πλευρών ενός τριγώνου (προς ανακούφιση των μαθητών και φοιτητών) ή ενδεχομένως οι γιατροί να μην έδιναν ποτέ τον όρκο του Ιπποκράτη.

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MARKET-OF-ATHENS-002Αποτελούσε την καρδιά της πόλης. Εκεί οι πολίτες αγόραζαν και πουλούσαν αγαθά, συζητούσαν για την πολιτική, ενώ τα λαμπρά μυαλά της εποχής, όπως ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας μοιράζονταν τις ιδέες τους.

Τα όσα συνέβαιναν στην Αγορά ξεπερνούσαν τις απλές καθημερινές εμπορικές συναλλαγές. Οι συζητήσεις που πραγματοποιούνταν εκεί και οι ιδέες που γεννήθηκαν τότε εξακολουθούν να μας επηρεάζουν ακόμα και σήμερα, από τον τρόπο που οι επιστήμονες διεξάγουν το έργο τους μέχρι τον τρόπο που φτιάχνουμε νόμους.
Η καρδιά της δημόσιας ζωής

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MARKET-OF-ATHENS-004Σχεδόν κάθε πόλη στην Αρχαία Ελλάδα είχε μία Αγορά – εννοώντας ένα μέρος συνάθροισης – μέχρι το 600 π.Χ περίπου, όταν η κλασσική περίοδος του Ελληνικού πολιτισμού άρχισε να ανθίζει. Η Αγορά βρισκόταν σχεδόν πάντα κοντά στο κέντρο της πόλης και ήταν εύκολα προσβάσιμη από όλους τους πολίτες, ενώ απαρτιζόταν από μία μεγάλη κεντρική πλατεία με εμπορικούς πάγκους, περιτριγυρισμένη από δημόσια κτήρια.

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MARKET-OF-ATHENS-006Η Αγορά της Αθήνας – ο ομφαλός του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού – είχε το μέγεθος πολλών ποδοσφαιρικών γηπέδων, ενώ η κίνηση ήταν αυξημένη όλες τις μέρες της εβδομάδας. Οι γυναίκες δεν σύχναζαν ιδιαίτερα εκεί, αλλά οποιαδήποτε άλλη φιγούρα της Αρχαίας Ελλάδας περνούσε τις πύλες της: πολιτικοί, εγκληματίες, φιλόσοφοι, αλλά και έμποροι, αριστοκράτες, επιστήμονες, αξιωματούχοι και σκλάβοι.

Οι Αρχαίοι Έλληνες δεν πήγαιναν στην Αγορά μόνο για να αγοράσουν φρέσκο κρέας και μάλλινα υφάσματα για να φτιάξουν ρούχα. Πήγαιναν και για να συναντήσουν και να χαιρετίσουν φίλους και συναδέλφους. Όπως συμβαίνει σήμερα και με τα επαγγελματικά γεύματα, έτσι και τότε, ένα μεγάλο μέρος των συμφωνιών επιτυγχάνονταν κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού φαγητού.

Τεράστια προσέλευση ψηφοφόρων

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MARKET-OF-ATHENS-0012Πολλές από τις μεγαλύτερες ιδέες παγκοσμίως γεννήθηκαν και τελειοποιήθηκαν μέσα στα όρια της Αθηναϊκής Αγοράς, όπως η έννοια της Δημοκρατίας.

Οι Αθηναίοι πολίτες ψήφιζαν για οτιδήποτε και για τα πάντα, όντας περήφανοι για τις δημοκρατικές τους μεθόδους. Κανένας πολίτης δεν ήταν πάνω από τον νόμο – οι νόμοι τοιχοκολλούνταν στην Αγορά, ώστε να μπορούν όλοι να τους δουν – και κανένας πολίτης δεν αποκλειόταν από τη νόμιμη διαδικασία της ψηφοφορίας. Για την ακρίβεια, οι Αθηναίοι θεωρούσαν καθήκον και προνόμιό τους να λαμβάνουν μέρος στις ψηφοφορίες. Τόσο τα δικαστήρια όσο και η Γερουσία βρίσκονταν εντός της Αγοράς, υποδεικνύοντας την ίση φύση της αθηναϊκής ζωής και το ίσο δικαίωμα όλων των πολιτών να παρευρίσκονται εκεί.

Η δημοκρατική διαδικασία στην Αθήνα, με την οποία επιλύονταν διάφορα θέματα μέσω δημοσίου διαλόγου και κατόπιν ψηφοφορίας, αποτελεί τη βάση των περισσοτέρων σύγχρονων συστημάτων διακυβέρνησης.
Συναθροίσεις με καταιγισμό ιδεών

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MARKET-OF-ATHENS-0011Και η επιστημονική θεωρία ξεκίνησε, όμως, από την Αγορά, όπου τα λαμπρότερα μυαλά της πόλης συναντιόντουσαν σε τακτική ανεπίσημη βάση και αντάλλασσαν απόψεις. Ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, όλοι τους σύχναζαν στην Αθηναϊκή Αγορά, συζητούσαν για φιλοσοφικά θέματα και δίδασκαν τους μαθητές τους.

Ιδιαίτερα ο Αριστοτέλης είναι γνωστός για την πολλαπλή συνεισφορά του στην επιστήμη, και είναι πολύ πιθανό να ανέπτυξε τις σημαντικές του θεωρίες για την εμπειρική μέθοδο, τη ζωολογία και τη φυσική όσο συζητούσε στους πάγκους της αγοράς ή όσο καθόταν στα σιντριβάνια της.

VASSILIS-LAPPAS-ANCIENT-MARKET-OF-ATHENS-0010Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της σύγχρονης ιατρικής και ο Ιπποκράτειος Όρκος του, καθώς και ο Πυθαγόρας, ο μαθηματικός που ανέπτυξε τη γεωμετρική θεωρία των πλευρών του τριγώνου, αποτελούσαν και οι δύο εξαιρετικά δημοφιλείς φυσιογνωμίες, που δίδασκαν και μοιράζονταν τις ιδέες τους με τους συμπολίτες τους.

Διαβάστε περισσότερα  ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ …….

ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΗ 1453

EALO H POLIS 004«Εάλω η Πόλη»

 

Δημήτρη Η. Λούκα
Καθηγητή Πολιτειολόγου

Πρόεδρος Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος (ΕΔΣΤΕ) 

 EALO H POLIS 006ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η λέξη «Ιστορία» ετυμολογικά ανάγεται στο αρχαίο ελληνικό ρήμα οίδα, το οποίο σημαίνει γνωρίζω. Η Ιστορία αρχικά ήταν ταυτόσημη με τη γνώση, όμως βαθμιαία και σε αντίθεση με τη μυθολογία, κάποτε έφθασε να σημαίνει την επιστημονική συστηματική παρατήρηση και αναζήτηση της γνώσης για γεγονότα κυρίως, αλλά και πρόσωπα του παρελθόντος, τα οποία καθόρισαν τη μορφή του κόσμου που σήμερα ζούμε.

Ο Ευριπίδης έγραψε: «όλβιος όστις της Ιστορίας έσχε μάθησιν». Η Ιστορία διδάσκει, τόσο τις προσπάθειες, όσο και κυρίως τις θυσίες των λαών να συγκροτήσουν την ταυτότητά τους, να βελτιώσουν τους όρους της ύπαρξής τους και τέλος, να τοποθετηθούν στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Μέσα από την ανάδειξη των μεγάλων συγκρούσεων και των ηγετικών προσωπικοτήτων, η γνώση της Ιστορίας σφυρηλατεί συνειδήσεις, ενδυναμώνει την αίσθηση της κακής ταυτότητας και ξαναδίνει πολλές φορές την χαμένη εθνική υπερηφάνεια.

Στη σημερινή εποχή της γενικευμένης κρίσης, αυτή η γνώση μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει έναν καθοριστικό ρόλο. Γιατί λαός δίχως ιστορική μνήμη είναι λαός δίχως συνείδηση.

EALO H POLIS 0019Πριν από 559 χρόνια, μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες στη μακρά Ιστορία του Ελληνισμού, γράφτηκε στα τείχη της Κωνσταντινούπολης, της Βασιλεύουσας της Νέας Ρώμης, της πρωτεύουσας του κόσμου.

Η ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, που έχει επικρατήσει να την αναφέρουμε ως «Βυζάντιο», μετά από μία ιστορία χιλίων και πλέον χρόνων από την απόσχισή της από τη δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, έπεσε. Θύτης, οι ορδές των Οθωμανών Τούρκων, ενός φύλου το οποίο ξεκίνησε, μαζί με τους Σελτζούκους, από τα βάθη της Ασίας και έφθασε στις παρυφές της Ευρώπης, φέρνοντας μαζί του αμέτρητους γαζήδες, πολεμιστές της ισλαμικής πίστης.

EALO H POLIS 0017Η πτώση της Πόλης ήταν μία ανείπωτη τραγωδία, μια τόσο τρομερή στιγμή, όπου ο Ελληνισμός χρειάστηκε 400 χρόνια να αποτινάξει τις άμεσες συνέπειές της –ενώ οι έμμεσες είναι ακόμα εδώ μαζί μας. Πέρα από τη σημασία της για τον Ελληνισμό, η πτώση της Πόλης ήταν και μια βαθιά δραματική ιστορία, θα έλεγα μυθιστορηματική, με φιγούρες που λες και ξεπήδησαν από τις πλέον ζοφερές σελίδες των αρχαιοελληνικών τραγωδιών, που έφερε τους ανθρώπους αντιμέτωπους με τρομερά διλήμ-ματα, μικρούς ανθρώπους, που αναγκάζονταν να αρθούν πάνω από τον εαυτό τους, για να σταθούν άξιοι των περιστάσεων και ακόμα ύπουλους και προδοτικούς χαρακτήρες, αφελείς φιγούρες, οι οποίοι στέκονται παράμερα, θεωρώντας ότι το δράμα που εκτυλίσσεται δεν τους αφορά.

Ήταν, όμως, παράλληλα, μία ιστορία άφθαστης γενναιότητας, κουράγιου που δεν σταματά μπροστά σε τίποτα, πράξεων τόσο λαμπρών, οι οποίες φωτίζουν ακόμη και σήμερα την Ιστορία του Έθνους. Μπροστά στα άπαρτα τείχη της Κωνσταντινούπολης έγιναν πολλά και μεγάλα κατορθώματα, πολλά από τα οποία έχουν διαπεράσει την ομίχλη του χρόνου.

 

EALO H POLIS 0014Η ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ

 Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το γεγονός που επισφράγισε το τέλος του Βυζαντινού κράτους, αποτέλεσε για τους Ευρωπαίους του 15ου αιώνα κεραυνό εν αιθρία. Παρ’ ότι η παρακμή του Βυζαντίου ήταν εμφανής, τουλάχιστον επί έναν αιώνα, ελάχιστοι πίστευαν ότι η Κωνσταντινούπολη θα υπέκυπτε στους Οθωμανούς το 1453. Εξάλλου, η Βυζαντινή πρωτεύουσα εθεωρείτο σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η καλύτερα οχυρωμένη πόλη του τότε δυτικού κόσμου, ουσιαστικά απόρθητη από τα συμβατικά μέσα πολιορκίας εκείνης της εποχής.

Με αυτές τις συνθήκες, η απροσδόκητη Άλωση απέδειξε δύο πλάνες της Δϋσης: Πρώτον, πόσο είχε υποτιμήσει τις ικανότητες του Σουλτάνου Μωάμεθ του Β’ (ο οποίος δίκαια, πιστεύω, μετά την Άλωση, προσέλαβε την προσωνυμία «Πορθητής») και δεύτερον, πόσο σταθερή παρουσία ήταν η Βυζαντινή πρωτεύουσα στη συνείδηση των Δυτικών, ως ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του μεσαιωνικού κόσμου, με αποτέλεσμα η Άλωσή της να θεωρείται σχεδόν αδύνατη και μάλιστα από «βάρβαρους» αλλόθρησκους.

EALO H POLIS 007Στην πραγματικότητα, η Άλωση υπήρξε ένα από τα γεγονότα σταθμούς, που σηματοδότησαν την αρχή της μετάβασης της Ευρώπης από το Μεσαίωνα στην Αναγέννηση, μια διαδικασία που ουσιαστικά ολοκληρώθηκε στα τέλη του 15ου  αρχές του 16ου αιώνα, με την ανακάλυψη της Αμερικής και τις εξερευνήσεις των μεγάλων θαλασσοπόρων.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης επισφράγισε την καθιέρωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ως κυρίαρχης δύναμης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αναγκάζοντας τις δυτικοευρωπαϊκές δυνάμεις να αναζητήσουν νέες ισορροπίες σ’ αυτή την περιοχή, μέσω μιας διαδικασίας, η οποία θα συμπεριελάμβανε μια μεγάλη σειρά πολεμικών συγκρούσεων, οι οποίες επρόκειτο να οδηγήσουν τα οθωμανικά στρατεύματα, από τις πύλες της Βιέννης, ως τα τείχη της Βαλέτας και από τους λόφους της Απουλίας, ως τις πεδιάδες της Ουκρανίας και τα νερά του Ινδικού Ωκεανού.

EALO H POLIS 005Προτού, όμως, σας παρουσιάσω τις συγκυρίες, οι οποίες οδήγησαν τους Οθωμανούς μπροστά στα απόρθητα τείχη της Κωνσταντινούπολης την άνοιξη του 1453, όπως και τις προετοιμασίες των Βυζαντινών για τη μοιραία πολιορκία, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε τις συνθήκες που συνέβαλαν, ώστε το οθωμανικό σουλτανάτο να αναδειχθεί σε υπολογίσιμη δύναμη στον Βαλκανικό χώρο, στα μέσα του 15ου αιώνα.

Στο μεταίχμιο του 14ου προς τον 15ο αιώνα, η ραγδαία προέλαση των Οθωμανών στα Βαλκάνια, υπό την ηγεσία των Σουλτάνων Μουράτ Α’ και Βαγιαζήτ Α’, είχε οδηγήσει τα ακάθεκτα οθωμανικά στρατεύματα μέχρι τα τείχη της Βασιλεύουσας. Ο αλαζονικός Βαγιαζήτ, ήταν ο πρώτος Οθωμανός σουλτάνος που αποπειράθηκε να κυριεύσει την Κωνσταντινούπολη, έπειτα από πολιορκία. Γι’ αυτό το σκοπό, την απέκλεισε επί οκτώ χρόνια, προσπαθώντας μάταια να λυγίσει τους υπερασπιστές της με λιμοκτονία.

EALO H POLIS 002Οι απεγνωσμένες προσπάθειες του Αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου να αναζητήσει βοήθεια στη Δυτική Ευρώπη, δεν έφεραν αποτέλεσμα και το τέλος της Βασιλεύουσας φαινόταν αναπόφευκτο. Η σωτηρία τότε ήρθε από έναν αναπάντεχο σύμμαχο, τον Ταμερλάνο, ο οποίος τον Ιούλιο του 1402 συνέτριψε τους Οθωμανούς στη μάχη της Άγκυρας, ρίχνοντας το κράτος τους στη δίνη ενός εμφυλίου πολέμου. Έτσι, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κέρδισε πολύτιμο χρόνο και πήρε ανάσα ζωής, καθώς και την επιστροφή ορισμένων εδαφών από τους Οθωμανούς, μεταξύ των οποίων και τη Θεσσαλονίκη.

Οι ειρηνικές σχέσεις με το Οθωμανικό κράτος συνεχίστηκαν και επί της βασιλείας του Σουλτάνου Α’. Η κατάσταση, όμως, επιδεινώθηκε και πάλι με την άνοδο στο θρόνο του διαδόχου του, Μουρατ Β’, λόγω της άστοχης προσπάθειας των Βυζαντινών να προκαλέσουν δυναστικές έριδες στο Οθωμανικό κράτος.

EALO H POLIS 003Το 1422, ο Μουράτ πολιόρκησε ανεπιτυχώς την Κωνσταντινούπολη, χρησιμοποιώντας μάλιστα για πρώτη φορά και κανόνια, ενώ το 1430 κατέλαβε τα Γιάννενα (με συνθήκη) και τη Θεσσαλονίκη (με εφόδους). Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία αναγκάστηκε τότε να απεμπολίσει τα μικρά οφέλη που είχε εξασφαλίσει μετά τη μάχη της Άγκυρας και να γίνει και πάλι φόρου υποτελής στους Οθωμανούς.

Η επιθετικότητα του Μουράτ Β’ ώθησε τον διάδοχο του Μανουήλ Β’, τον πρωτότοκο γιο του Ιωάννη Η’, να προσεγγίσει την Καθολική Εκκλησία, όπου το 1437 συμφωνήθηκε η Ένωση των Εκκλησιών. Στην αντιπροσωπεία συμμετείχε ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωσήφ Β’ και σπουδαίοι διανοούμενοι, οι οποίοι όταν επέστρεψαν στην Κωνσταντινούπολη δεν δίστασαν να αποκηρύξουν τη συμφωνία, γιατί την θεώρησαν ως πρωταρχικά πολιτική σκοπιμότητα της Συνόδου. Έτσι, η θεολογική διαφωνία μετατράπηκε σε πολιτική αντιπαράθεση που διατηρήθηκε ως την Άλωση.

EALO H POLIS 0011Από την πλευρά του τώρα, ο Πάπας Ευγένιος Δ’ κήρυξε, τον Οκτώβριο του 1439, Σταυροφορία εναντίον των Τούρκων. Σ’ αυτήν ανταποκρίθηκε ο βασιλιάς της Ουγγαρίας και Πολωνίας Λαδίσλαος ο Δ’ και μαζί του συνασπίστηκαν Βλάχοι και Σέρβοι, ενώ ναυτικές δυνάμεις συνεισέφεραν η Βενετία και η Βουργουνδία. Ηγέτης των Σταυροφόρων, που ανήρχοντο σε 25.000, ήταν ο έμπειρος Ούγγρος Στρατηγός Ουνυάδης.

Οι Σταυροφόροι ξεκίνησαν το 1443, κατευθυνόμενοι στο Βελιγράδι και από εκεί στη Σόφια. Έπειτα, στράφηκαν προς τη Θράκη, όπου συνάντησαν σοβαρή αντίσταση και υποχώρησαν. Ο χειμώνας του 1443-44 βρήκε την Βαλκανική σε μεγάλο αναβρασμό. Στην Αλβανία, αντιτουρκική επανάσταση ξέσπασε, ενώ μια εκστρατεία με τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο ξεκίνησε για να εισβάλλει στη Θεσσαλία. Την ίδια ώρα, ο Μουράτ αντιμετώπιζε μια επικίνδυνη εξέγερση στην Καραμανία. Έτσι, δέχτηκε την πρόταση να υπογράψει συνθήκη 10ετούς ειρήνης, με αντάλλαγμα την απαλλαγή της Σερβίας και της Βλαχίας από τα δεσμά υποτελούς κράτους.

EALO-H-POLIS-0018Αυτή η συνθήκη δεν ικανοποίησε ούτε τους Σταυροφόρους, ούτε τους Τούρκους.

Το 1444 ο Καρδινάλιος Τσεζαρίνι έπεισε τον Λαδίσλαο να καταπατήσει τον όρκο και να αρχίσει νέα εκστρατεία κατά των Τούρκων. Οι σταυροφόροι προέλασαν ως τη Βάρνα, δίχως την υποστήριξη των Σέρβων και εκεί συνάντησαν τριπλάσιες δυνάμεις του Οθωμανού Σουλτάνου, ο οποίος τους κατενίκησε. Μεταξύ των νεκρών ήταν ο Λαδίσλαος και ο Τσεζαρίνι, ενώ ο Ουνυάδης διέφυγε με δυσκολία. Αυτή η επιτυχία των Οθωμανών επέτρεψε στον Μουράτ να στραφεί εναντίον του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και να τον νικήσει, στον Ισθμό της Κορίνθου, το 1446.

Η ύστατη αντιτουρκική εκστρατεία αναλήφθηκε από τον αντιβασιλέα της Ουγγαρίας Ουνυάδη, ο οποίος με Ούγγρους, Βλάχους, Τσέχους και Γερμανούς, προέλασε μέσω της Σερβίας στο Κοσσυφοπέδιο, όπου ο Ουνυάδης νικήθηκε και πάλι κατά κράτος. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, το 1449, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας των Βυζαντινών, ενώ ο Μουράτ δεν αμφισβήτησε την ανάρρησή του.

EALO H POLIS 0020Η κυριότερη μέριμνα του Κωνσταντίνου, την περίοδο που μεσολάβησε μέχρι την έναρξη της πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης, ήταν η εύρεση συζύγου. Όμως, η αναζήτηση διακόπηκε λόγω του αιφνιδίου θανάτου του Μουράτ, όπου διάδοχός του ανέλαβε ο Μωάμεθ, ο οποίος ήταν εκπαιδευμένος σε ξένες γλώσσες, στις επιστήμες και στην τέχνη της διακυβέρνησης. Στην Κωνσταντινούπολη διέβλεπαν σοβαρούς κινδύνους από την ανάρρησή του στο θρόνο, γιατί στην πραγματικότητα ο Μουράτ δεν ήταν φιλοπόλεμος. Ο Μωάμεθ ανέβηκε στο θρόνο το 1451, όπου στους εκπροσώπους του Βυζαντινού κράτους που τον επισκέφθηκαν για να τον συγχαρούν, ορκίστηκε στο Κοράνιο ότι θα σεβαστεί την ακεραιότητα του κράτους τους κι έτσι αυτοί καθησύχασαν.

 

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΑΛΩΣΗΣ

 Ο Σουλτάνος ΜωάEALO H POLIS 0016μεθ Β’ περνά άγρυπνος τις νύχτες του Δεκεμβρίου του 1452, με μόνη του σκέψη την άλωση της Βασιλεύουσας. Η Κωνσταντινούπολη, το μονάκριβο πετράδι της πάλαι ποτέ Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας της Ανατολής, ο ανεκπλήρωτος πόθος τόσων και τόσων εισβολέων, το στολίδι της Χριστιανοσύνης, είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον του νεαρού Σουλτάνου.

Η παράδοση λέει πως τόση μανία είχε καταλάβει τον Μωάμεθ τον Β’, ώστε περιδιάβαινε μόνος στους δρόμους της Ανδριανουπόλεως (της πρωτεύουσας του Οθωμανικού κράτους), μεταμφιεσμένος σε στρατιώτη. Μάλιστα, αν κάποιος τον αναγνώριζε και του απέδιδε τιμές, έχανε τη ζωή του επί τόπου.

Μια βραδιά, διέταξε να του φέρουν μπροστά του τον Βεζίρη Χαλίλ. Εκείνος έντρομος παρουσιάστηκε μπροστά του, κρατώντας ένα δίσκο ξέχειλο από χρυσά νομίσματα. Ο Μωάμεθ έριξε το δίσκο από τα χέρια του Χαλίλ, λέγοντάς του τούτα τα μοιραία λόγια: «Δεν έχω ανάγκη από τέτοια δώρα. Μόνο ένα πράγμα επιθυμώ: την Κωνσταντινούπολη».

EALO H POLIS 007Τον Ιανουάριο του 1453, οι Τούρκοι μεταφέρουν κανόνια από την Ανδριανούπολη στην Κωνσταντινούπολη, για να την εκπορθήσουν. Ανάμεσά τους και το τεράστιο για την εποχή κανόνι πολιορκίας που κατασκεύασε Σάξονας τεχνίτης και το οποίο προκαλούσε δέος.

Στις αρχές Απριλίου, ο Μωάμεθ Β’ συγκέντρωσε 150.000 άνδρες έξω από τα τείχη της πόλης, οργανωμένους και καλά εξοπλισμένους, που συνο-δεύονταν από πλήθος δερβίσηδων και μωαμεθανών ιερωμένων, για να τονώσουν το ηθικό του με κηρύγματα, ενώ πίσω ακολουθούσαν ατέλειωτα πλήθη Τούρκων ατάκτων, έτοιμα για λεηλασίες. Ο Μωάμεθ στήνει τη σκηνή του έξω από την πόλη του Αγίου Ρωμανού, ενώ φτάνει και ο στόλος, με 300 πλοία, που αγκυροβολεί στο Βόσπορο.

Μέσα από τα τείχη της Βασιλεύουσας, 5.000 Βυζαντινοί στρατιώτες και 2.000 Γενουάτες και Βενετοί, αμύνοντο δυναμικά, ενώ λίγα πλοία βρίσκονταν στον Κεράτιο, τον οποίο έχει ασφαλίσει ο Κωνσταντίνος με μεγάλη ανθεκτική αλυσίδα, την οποία οι Τούρκοι επεχείρησαν να σπάσουν πολλές φορές, αλλά απέτυχαν.

EALO H POLIS 0015Οι Τούρκοι, επί ένα δίμηνο σχεδόν, πολιορκούσαν τα τείχη της πόλης, όμως δίχως αποτέλεσμα. Ο αγώνας τώρα παρουσιάζετο άνισος. Μια μικρή νίκη στον Βόσπορο του Φλαντανελλά, ο οποίος εμβόλισε τον τουρκικό στόλο για να φέρει εφόδια στους πολιορκημένους, ενθουσίασε τους Βυζαντινούς, ενώ εξόργισε τον Σουλτάνο, που επέπληξε τον βουλγαρικής καταγωγής ναύαρχό του.

Ο Σουλτάνος, διαπιστώνοντας ότι χωρίς τη διάσπαση του εμποδίου της αλυσίδας είναι αδύνατη η κατάληψη της Πόλης, σοφίζεται ένα παράτολμο σχέδιο. Σύρει πάνω από την παρακαμπτήριο δίολκο που κατασκεύασε, 70 από τα πλοία του, που έφτασαν κρυφά στον Κεράτιο Κόλπο. Η εμφάνιση των τουρκικών πλοίων έριξε το ηθικό των πολιορκημένων. Από την ημέρα εκείνη, 21.4.1453 και για σαράντα μέρες, βομβαρδίζονταν τα τείχη.

EALO H POLIS 0014Στις 21.5.1453, ο Μωάμεθ ζητά την παράδοση της Πόλης, με τον όρο να επιτρέψει στον βασιλέα και σε όσους θέλουν, να φύγουν από την Πόλη με τα υπάρχοντά τους. Αυτό το έκανε ο Μωάμεθ για να αποφευχθεί η λεηλασία, γιατί αν την κυρίευε με έφοδο ο στρατός, θα καταστρεφόταν. Η απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν γεμάτη λεβεντιά: «Μολών λαβέ», «Το δε την πόλιν σοι δούναι, ουτ’ εμόν εστίν, ούτ’ άλλου των κατοικούντων ταύτην, κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών».

Στις 28 Μαΐου 1453, οι Τούρκοι μεταφέρουν σκάλες να αναρριχηθούν στα τείχη, αλλά οι αμυνόμενοι τις καταστρέφουν και τις γκρεμίζουν, σκοτώνοντας πολλούς από αυτούς. Άλλοι Χριστιανοί πολεμιστές βάλλουν με τις βομβάρδες και τις βαλλίστρες, θερίζοντας όσους ήταν κάτω από τα τείχη. Σύννεφα σκεπάζουν το φεγγάρι και η μάχη διεξάγεται στα τυφλά, στο σκοτάδι. Μια ώρα πριν από την αυγή, η ορμή των Τούρκων κοπάζει.

EALO H POLIS 001Υποχωρούν ταπεινωμένοι, αφήνοντας πίσω τους εκατοντάδες νεκρούς. Τότε, μια καλοζυγισμένη βολή από το κανόνι του Ουρβανού πέφτει πάνω στα τείχη και γκρεμίζει ένα μεγάλο μέρος. Αμέσως, 300 Τούρκοι χυμούν μέσα από τα χαλάσματα, αλλά εκεί βρίσκεται ο Κωνσταντίνος και οι άνδρες του και σχεδόν όλοι οι εισβολείς σκοτώθηκαν.

Και στα άλλη μέρη των τειχών, η τουρκική πίεση είναι αφόρητη. Στον Μαρμαρά, ο Τούρκος Ναύαρχος Χαμζά μπέης, αποβιβάζει τμήματα κοντά στα θαλάσσια τείχη, αλλά οι μοναχοί και οι άνδρες του Ορχάν τους εξολοθρεύουν. Το ίδιο συμβαίνει και στα τείχη των Βλαχερνών, όπου οι Βενετοί σκορπούν το θάνατο στους Τούρκους. Ο Κωνσταντίνος εμψυχώνει τους άνδρες του, καλώντας τους να αγωνιστούν για πίστη, πατρίδα, οικογένεια και βασιλέα.

Το ίδιο βράδυ της 28ης Μαΐου, παρακολουθούν όλοι τη λειτουργία στην Αγιά Σοφιά, με δάκρυα και κλάματα. Μετά μεταλαμβάνουν των αχράντων μυστηρίων και τρέχουν στα χαρακώματα για να πεθάνουν αγωνιζόμενοι. Τα ξημερώματα της μαύρης Τρίτης, 29 Μαΐου 1453, με αλλεπάλληλες εφόδους, οι Τούρκοι προσπαθούν να κάμψουν την αντίσταση των πολιορκημένων, αλλά αποτυγχάνουν και πάλι.

EALO H POLIS 003Βλέποντας ο Σουλτάνος την αποτυχία, καβαλά το άλογο και προπορεύεται, συνοδεύοντας τους γενίτσαρους στην τάφρο. Αρχικά, οι γενίτσαροι βαδίζουν με πειθαρχία, αγνοώντας τα βέλη, κάποιοι σωριάζονται στο έδαφος, αλλά πάλι ξεχύνονται με τυμπανοκρουσίες, σαλπίσματα και αλαλλαγμούς.

Κουρασμένοι από τις πολύωρες μάχες, οι Χριστιανοί πολεμιστές πολεμούν για μία ακόμη φορά με απαράμιλλη γενναιότητα. Οι άμαχοι της Πόλης ακούν τις ιαχές και προσεύχονται στο Θεό. Μια ολόκληρη ώρα διαρκεί η μάχη, αλλά οι γενίτσαροι δεν καταφέρνουν να σπάσουν την άμυνα των Ελλήνων. Σταδιακά, η ορμή τους κοπάζει και αποτραβιούνται από τα τείχη. Οι Χριστιανοί τότε αναθαρρεύουν και ελπίζουν…

EALO H POLIS 0016Όμως, η νίκη χαμογελά στους Τούρκους για μία και μοναδική στιγμή, αλλά και τόσο μοιραία για τους Χριστιανούς. Στη γωνιά που σχηματίζουν τα τείχη του Παλατιού των Βλαχερνών με τα Θεοδοσιανά, μισοκρυμμένη από έναν πύργο, βρίσκεται μία μικρή πύλη εφόδου, η Κερκόπορτα. Την είχαν κλειστή για χρόνια, αλλά οι γεροντότεροι υπενθήμισαν την ύπαρξή της στους Στρατηγούς. Την άνοιξαν λοιπόν ξανά, για να μπορούν να κάνουν αιφνιδιαστικές εφόδους στα νώτα του εχθρού. Το έκαναν και πριν, για να επιτεθούν στους στρατιώτες του Καρατζά πασά και φαίνεται όταν επέστρεψαν ξέχασαν να την κλείσουν. Μερικοί Τούρκοι το πρόσεξαν και μπήκαν στον περίβολο πίσω από τα τείχη και κάποιοι από αυτούς ανέβηκαν και πάνω στα τείχη. Οι Χριστιανοί τους βλέπουν, ξαφνιάζονται και μέσα στη σύγχυση της μάχης, πενήντα Τούρκοι μπαίνουν απαρατήρητοι.

Οι Τούρκοι, με αλλεπάλληλες εφόδους στην κατεστραμμένη πύλη του Αγίου Ρωμανού, εισέρχονται στην Πόλη και η χιλιόχρονη Βυζαντινή Αυτόκρατορία καταλύεται.

EALO H POLIS 0010Ο Κωνσταντίνος μάχεται και ξάφνου ακούγονται φωνές από τα τείχη: «Οι εχθροί κατέλαβαν τα τείχη» και εκείνος, με γυμνό το σπαθί του, μόνος, αφού οι μαχητές του διέφυγαν ή κείτονται νεκροί, αναφωνεί: «Δεν υπάρχει Χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι».

Οι Τούρκοι ανενόχλητοι σφάζουν ή σέρνουν δεμένους άνδρες, γυναίκες και παιδιά για τα σκλαβοπάζαρα. Ο Κωνσταντίνος, βλέποντας όλα αυτά, υψώνει το σπαθί του, σπιρουνίζει το άλογό του και πέφτει με ορμή πάνω στους εισβολείς. Πολεμώντας σαν λιοντάρι, σκοτώνει αμέτρητους. Οι εχθροί τον περικυκλώνουν, αλλά εκείνος συνεχίζει να μάχεται μέχρι που χάνεται από τα μάτια των Χριστιανών. Κανείς δεν τον ξαναείδε ζωντανό από τότε…

EALO H POLIS 0013Τα όργια των Τούρκων που δρουν ανεξέλεγκτα, συνεχίζονται. Λίγοι Έλληνες πρόλαβαν να φύγουν στη Δύση με τα πλοία των Γενουατών, ανενόχλητοι, γιατί τα πληρώματα των τουρκικών είχαν πέσει στο πλιάτσικο. Αυτοί οι λίγοι που έφυγαν μετέφεραν το κακό μαντάτο

«Εάλω η Πόλη».

 Σε λίγες ώρες, είχαν λεηλατηθεί ανάκτορα, αρχοντόσπιτα, ιδρύματα, εκκλησίες, ενώ σκορπούσαν τα λείψανα των Αγίων στους δρόμους. Η Αγια Σοφιά λεηλατήθηκε, χειρόγραφα σπάνια και εικόνες καταστράφηκαν. Η αξία τους ήταν τεράστια και η καταστροφή τους μέγα έγκλημα, γιατί σήμερα στερούμεθα των θησαυρών του Βυζαντινού Πολιτισμού, οι δημιουργοί του οποίου διέφυγαν στη Δύση, για να γίνουν εργάτες της Αναγέννησης στις τέχνες, στη ζωγραφική, αφού το προπύργιο του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού στην Ανατολή είχε καταστραφεί.

EALO H POLIS 0012Στις δύο και μισή το μεσημέρι της 29ης Μαΐου 1453, οι Τούρκοι είχαν γίνει κύριοι της κατάστασης κι έτσι ξεχύθηκαν στην μαρτυρική πόλη μεθυσμένοι από την επικράτησή τους. Ούτε οι ίδιοι δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι η Βασιλεύουσα έχει πέσει στα χέρια τους. Η μανία τους είναι τέτοια, που σφάζουν όποιον βρουν μπροστά τους, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, γέρους. Η γη κρύβεται από τα πτώματα και το αίμα ρέει στους δρόμους ποτάμι. Αρχόντισσες, νέες κοπέλες, ακόμα και μοναχές και μικρά παιδιά, σέρνονται απ’ τα μαλλιά και οι κατακτητές ασελγούν επάνω τους.

Μπαίνουν στις εκκλησίες, αρπάζουν τα ιερά σκεύη και ποδοπατούν τις εικόνες. Αφαιρούν τα πολύτιμα πετράδια, το χρυσάφι, το ασήμι και στολίζουν τα άλογά τους με τα μεταξωτά άμφια των ιερέων. Εισβάλλουν στις βιβλιοθήκες, σχίζουν και καίνε πολύτιμα βιβλία. Κραυγές και μοιρολόγια, θρήνοι και οιμωγές διαπερνούν την ατμόσφαιρα της κουρσεμένης Πόλης.

EALO H POLIS 0014Ο τουρκικός στόλος προσεγγίζει τις ακτές για να αποβιβάσει τους άνδρες του. Αλλά πέφτουν στην ηρωϊκή αντίσταση κάποιων ναυτών από την Κρήτη. Μεταξύ 6 και 8 το απόγευμα, βαστούν με θάρρος τους πύργους του Βασιλείου, του Λέοντος και του Αλεξίου, κοντά στην ωραία πύλη, κυριευ-μένοι από απίστευτο πάθος και θλίψη για την Άλωση της Πόλης. Προτι-μούν να σκοτωθούν, παρά να ζήσουν. Ο Σουλτάνους τους προσφέρει τη δυνατότητα να φύγουν, αλλά αρνούνται προσωρινά, συνειδητοποιώντας όμως το αδιέξοδο, αναχωρούν για την Κρήτη με δύο πλοία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 Ο Σουλτάνος διακηρύσσει το τέλος της λεηλασίας, φοβούμενος ότι δεν θα μείνει πέτρα πάνω στην πέτρα. Οι στρατιώτες φορτώνουν τη λεία τους και τους αιχμαλώτους (περίπου πενήντα χιλιάδες) σε καράβια και άμαξες για τα σκλαβοπάζαρα.

 

Ο Μωάμεθ, αργά το απόγευμα, εισέρχεται έφιππος στην ΚωνσταντινούEALO H POLIS 003πολη. Πριν περάσει την είσοδο της Αγια Σοφιάς, ξεπεζεύει, γονατίζει και βάζει λίγο χώμα στη χούφτα του. Το χύνει πάνω από το τουρμπάνι του, θέλοντας να δείξει την ταπείνωσή του στον Αλλάχ. Μπαίνει στην Εκκλησία και μένει σιωπηλός για λίγο. Ενώ βαδίζει προς την Αγία Τράπεζα, βλέπει έναν Τούρκο στρατιώτη να προσπαθεί να αποκολλήσει ένα κομμάτι μάρμαρο από το δάπεδο. Έξάλλος, τον διατάζει να σταματήσει, λέγοντάς του ότι η λεηλασία δεν περιλαμβάνει την καταστροφή των κτιρίων και ορίζει να χαριστεί η ζωή των υπολοίπων Χριστιανών αμάχων και ιερέων. Πολλές εκκλησίες θα παραμείνουν χριστιανικές, προστάζει, όμως η Αγια Σοφιά θα γίνει τζαμί. Ένας από τους ουλεμάδες του ανεβαίνει στον άμβωνα και διακηρύσσει ότι ένας είναι ο Αλλάχ και ο Μωάμεθ ο προφήτης του. Ο ίδιος ο Μωάμεθ ανεβαίνει στην Αγία Τράπεζα και προσκυνά τον Αλλάχ.

EALO H POLIS 0019Σιγά-σιγά, η τάξη στην πόλη αποκαθίσταται και έτσι ο Μωάμεθ γυρίζει στο στρατόπεδό του να διανυκτερεύσει. Την Πέμπτη 31 Μαΐου, ο Σουλτάνος διατάζει να φέρουν τη λεία μπροστά του. Κρατά για τον εαυτό του το μέρος που του αναλογεί και το υπόλοιπο το μοιράζει δίκαια στους στρατιώτες του. Απελευθερώνει αρκετές γυναίκες ευγενικής καταγωγής και τους χαρίζει χρήματα να εξαγοράσουν τα αιχμάλωτα μέλη των οικογενειών τους. Κρατά για το χαρέμι του τις ομορφότερες κοπέλλες και τα ωραιότερα αγόρια…

Την Πέμπτη 21 Ιουνίου 1453, ο Σουλτάνος Μωάμεθ με τη συνοδεία του, αναχωρεί για την Ανδριανούπολη. Αφήνει την Κωνσταντινούπολη μισοκατεστραμμένη, ταπεινωμένη, πυρπολημένη και σχεδόν έρημη από ζωή. Περνά μέσα από τους έρημους δρόμους της πόλης, συγκινείται και ο ίδιος με το θλιβερό θέαμα. «Τι πανέμορφη πόλη ήταν αυτή που λεηλατήσαμε και καταστρέψαμε», αναφωνεί με λυγμούς.

EALO H POLIS 009Ο Μωάμεθ ονειρεύεται να επανιδρύσει την Πόλη, να την κάνει ξακουστή μεγαλούπολη, κόσμημα του Ισλάμ. Θα δώσει εντολή να φτιαχτούν ανάκτορα, τζαμιά, γέφυρες, πλατείες και πολλά άλλα εξαίσια κτίρια. Θα τα καταφέρουν, τόσο ο ίδιος, όσο και οι διάδοχοί του. Όμως, δεν θα γίνει η Κωνσταντινούπολη ποτέ ξανά η Πόλη των Πόλεων και ούτε Βασιλεύουσα της Οικουμένης.

Η ελπίδα, ο μύθος του Μαρμαρωμένου Βασιλιά και η ευχή πως «πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικιά μας θα’ναι», κράτησε αδούλωτη την ελληνική ψυχή.

Ο Ελληνισμός με την πτώση της Πόλης το 1453, δεν χάθηκε. Επέζησε η εκκλησία. Επέζησε η Ελληνική Παιδεία, η γλώσσα, οι παραδόσεις του ελληνικού λαού, όπως επίσης και το Δημοτικό τραγούδι. Υπάρχει πιστεύω απόλυτα μια πολιτισμική γέφυρα, ανάμεσα στο Βυζάντιο και την Εθνική Παλιγγενεσία του 19ου αιώνα.

Ομιλία Κ. Λούκα Δημήτρη  στο Τριεθνές Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην πόλη Nis της Σερβίας (Δημαρχιακό Μέγαρο),  υπό την αιγίδα του Συνδέσμου Ελληνικής, Σερβικής  και Ουκρανικής Φιλίας από τις 10 έως τις 15 / 9 / 2012

Δημήτρης Η. Λούκας

Καθηγητής Πολιτειολόγος

Πρόεδρος Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος (ΕΔΣΤΕ)

Δελφοί: Ο Ομφαλός της γης

Ποίηση: Δημήτρης Η. Λούκας, Καθηγητής Κοινωνιολόγος
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Ο Άναξ ο εν Δελφοίς, ούτε λέγει,
ούτε κρύπτει, αλλά σημαίνει…
Ηράκλειτος

VASSILIS_LAPPAS_DELFOI_101Μεγαλοπρέπεια μοναδική.  Απ` τα βάθη αναβλύζει η πηγή κι` ή Δελφικοί ιδέα, ενώ στ` άδυτα του χρόνου, η Πυθία σοβαρή τον χρησμό δίνει.
Δελφοί, μια λέξη, μια Ιστορία……  Βασιλείς και στρατιώτες, απ` το μαντείο σου πέρασαν τον χρησμό σου να πάρουν, που για μια νίκη, για στον όλεθρο θα τους οδηγούσε.
Βουνό ιερό κι` απρόσιτο στους άπιστους, Φαιδριάδες. Κάτω απ` το σκιερό σου χώρο,
οι άνθρωποι στάθηκαν, σε θαύμασαν εκστατικοί.
Δελφοί, που απ` τα` αρχαία χρόνια, ως τα σήμερα, η φήμη σας φωτίζει περίλαμπρα τον κόσμο.  Είθε ω Φοίβε, στον ιερό σου χώρο,
Ή φλόγα να φουντώσει ξανά.
Καινούργιο φως να ξεχυθεί απ` την Ελλάδα!

 

VASSILIS_LAPPAS_DELFOI_006Δίκαια αποκαλούσαν οι πρόγονοί μας τους Δελφούς «ομφαλό της γης». Το κέντρο αυτό του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος, είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά μέρη που μπορεί να συναντήσει κανείς ανά την υφήλιο, τόσο για το επιβλητικό μεγαλείο του φυσικού σκηνικού, όσο και για τον εξαιρετικό τρόπο με τον οποίο περιβάλλεται από τα ερείπια του παρελθόντος.

Όταν επισκεπτόμαστε τους Δελφούς γινόμαστε αυτόματα μέτοχοι μιας παράδοσης 3000 ετών. Τον 12ο αιώνα π.Χ. άρχισαν να έρχονται στους Δελφούς οι πρώτοι προσκυνητές για να ζητήσουν τους χρησμούς της Πυθίας, της πιο διάσημης μάντισσας του αρχαίου κόσμου. Τα πλήθη των προσκυνητών συνέχιζαν να καταφθάνουν μέχρι και τον 4ο αιώνα π.Χ.

Οι Δελφοί, κατά μία εκδοχή, έλκουν το όνομά τους από τον ήρωα Δελφό, ο οποίος σύμφωνα με τις μυθικές παραδόσεις, ήταν εκείνος που υποδέχθηκε στην περιοχή της Παρνασσίδος το θεό Απόλλωνα (εξ ού και οι Δελφοί ονομάζονται «απολλώνειο λίκνο»).

Κατά μία άλλη εκδοχή, ο Δελφός θεωρείται υιός του Απόλλωνα, ενώ ως Δελφός αναφέρεται και ο πατέρας του Πύθη, από τον οποίον προήλθε η ονομασία της χώρας των δελφών σε Πυθώ, μεταγενέστερα.

Πρέπει επίσης να αναφερθεί ακόμα μία άλλη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία το όνομα Δελφοί, προέρχεται από το επίθετο Δελφός, που σχετίζεται με το Δελφίνι.
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί μια παράδοση, που αναφέρει πως ο Δελφός συγκαταλεγόταν στους Κρήτες ναυτικούς, που κατ’ επιταγή του Απόλλωνα αποίκησαν την περιοχή του Μαντείου και αναγορεύτηκαν σε ιερείς του θεού.
Σύμφωνα εξάλλου με τη μαρτυρία του περιηγητού Παυσανία, είχε αναγερθεί χάλκινος αδριάντας του ήρωα Δελφού, ο οποίος οδηγούσε στο Κηρύκειο άντρο, γεγονός το οποίο σημαίνει ότι η φυσιογνωμία του Δελφού κατείχε εξέχουσα σημασία στις παραδόσεις των κατοίκων της περιοχής των Δελφών.

Ως ένας από τους επιφανέστερους ιερούς χώρους της ιστορικής αρχαιότη-τας, με σημαντική επίδραση σε ολόκληρο τον κόσμο, αναγνωρίζεται το Μαντείο των Δελφών.

Λίκνο της Απολλώνειας μαντικής τέχνης και πνευματική κατοικία του μουσηγέτη Απόλλωνα, οι Δελφοί επηρέασαν και κατηύθυναν για μία μακραίωνη περίοδο τη νομοθετική, πολιτική, πολιτιστική, αλλά και θρη-σκευτική ζωή της Αρχαίας Ελλάδος, με πολύ σημαντικά αποτελέσματα. Είναι γνωστό ότι ουκ ολίγες φορές, παρείχοντο χρησιμοί επί εξουσια-στικών, πολεμικών, αλλά και ηθικών ακόμα θεμάτων, προσωπικοτήτων εν γένει της δημόσιας ζωής σε επίπεδο πόλεων-κρατών και όχι μόνο.
Από πότε όμως άρχισαν να τελούνται τα Δελφικά Μυστήρια; Ο Πλούταρχος, στο βιβλίο του «Περί του μη χραν νυν έμμετρα την Πυθίαν», υποστηρίζει ότι «νυν δ’ ώσπερ αγωνιώντες και δεδιότες μη τρισχιλίων ετών αποβάλη δόξαν ο τόπος και του χρηστηρίου». Κάνοντας λόγο για την ιστορία του Χρηστηρίου των Δελφών, η οποία ανέρχεται στα 3000 χρόνια, ήδη από την αρχή του, αυτό σημαίνει ότι έως τις μέρες μας υπάρχει ζωή των Μυστηρίων, τουλάχιστον 5000 ετών, με ιστορική εξακρίβωση.
Όπως μας είναι γνωστό, το Μαντείο των Δελφών ήταν αφιερωμένο στη θεότητα της Γης. Το Μαντείο εξεδήλωσε τις ιδιότητές του χάρη στο χάσμα που αποκαλύφθηκε στη γη εντελώς συγκυριακά, από τις αίγες του βοσκού Κορήτα, όπου βοσκώντας, πλησίασαν στη σχισμή του εδάφους από όπου αναδύονταν ατμοί και αναθυμιάσεις κι έτσι έγινε γνωστό.

Η μαντική τέχνη με την οποία ο θνητός άνθρωπος ήταν σε θέση να κατανοήσει τη βούληση των Θεών, περί των μελλουμένων, αποτελούσε συγχρόνως και μία μέθοδο για να κατανοηθούν τα γεγονότα, τόσο του παρελθόντος, όσο και του παρόντος.
Ο μάντης ή η μάντισσα, περιέπιπταν σε κατάσταση εκστάσεως, κατά τη διάρκεια της οποίας η ψυχή αποχωριζόταν από το σώμα, επιτυγχάνοντας με τους πνευματικούς οφθαλμούς να ακούσει και να κατανοήσει τη θεϊκή φωνή. Γι’ αυτό και τους αποδιδόταν η ιδιότητα του Θεομάντη.

Ο Πλούταρχος, στα «Ηθικά», αναφέρει πως φρονούσε ότι ο Απόλλωνας παρουσιάζει στην Πυθία μόνο εικόνες των πραγμάτων και φωτίζει την ψυχή της να οραματίζεται το μέλλον.

Οι ιεροφάντες των Μυστηρίων και οι Ιερείς των χρηστηρίων, τηρούσαν την επαφή με τον ουρανό, ενώ διάμεσος σύνδεσμός τους υπήρξε ο θεός των Ιερειών.
Σημαντική ήταν και η παρουσία του πυρός στους Ναούς και σε όλα τα Μυστήρια. Το πυρ, κατά τον Πλούταρχο, θεωρείται πηγή των πάντων. Μετά τη συντριβή των Περσών στις Πλαταιές, το Δελφικό Μαντείο έδωσε εντολή να σβηστούν όλες οι φωτιές που μόλυνε η Περσική παρουσία και να ανάψουν με πυρ καθαρό, που θα έπαιρναν από το ιερό του Απόλλωνα, την κοινή εστία των Ελλήνων.

Οι Δελφοί είναι γεμάτοι από αρχαίους μύθους. Στους Δελφούς δημιουργήθηκε η πρώτη Αμφικτυονία, ο σπουδαιότερος θεσμός της αρχαιότητας, με σκοπό τον αποκλεισμό των εχθροπραξιών ανάμεσα στα μέλη της.

Ο χώρος του αρχαιολογικού ιερού του Μαντείου αποκαλύφθηκε με τις ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, το 1960. Ο Ναός του Απόλλωνα και ολόκληρο το ιερό, περιβάλλεται από τείχη, ενώ στο εσωτερικό του περιβόλου υπήρχαν αγάλματα αφιερωμένα από διάφορες ελληνικές πόλεις, ενώ το μοναδικό μνημείο που σώζεται είναι ο Θησαυρός των Αθηναίων. Στο άδυτο του Ναού του Απόλλωνα, η Πυθία, καθισμένη σε τρίποδα, έλεγε τις γνωστές διφορούμενες μαντείες, τις οποίες οι ιερείς εξηγούσαν στους ενδιαφερομένους. Υπάρχουν ακόμα 20 αναθηματικά μνημεία (οι λεγόμενοι Θησαυροί), που χρησίμευαν για να φυλάσσονται οι θησαυροί της πόλης.

Στους Δελφούς συναντάμε το Θέατρο, κτίσμα του 4ου π.Χ. αιώνα και το Στάδιο των Δελφών, κτίσμα του 5ου π.Χ. αιώνα, όπου γινόταν οι ονομαστοί αγώνες, τα Πύθια, έως την εποχή του Ηρώδη του Αττικού. Επίσης, συναντάμε την Κασταλία κρήνη, ονομαστή πηγή, το Φαράγγι του Πλειστού και τα ερείπια της Προνοίας Αθηνάς.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο υπάρχουν έργα τέχνης, καθώς και αναθήματα από το Ιερό και το Μαντείο. Ανάμεσα σ’ αυτά υπάρχει και το περίφημο πασίγνωστο μπρούτζινο άγαλμα του Ηνίοχου, με το στεφάνι της νίκης, αφιερωμένο στον Απόλλωνα από τον τύραννο της Γέλας, Πολύζαλο, που είχε διακριθεί στα Πύθια. Συναντάμε επίσης το Βουλευτήριο, όπου συνεδρίαζε η Γερουσία και ακόμα τους Θησαυρούς των Σιφνίων, Σικιωνιών κλπ. και τον ομφαλό της γης.

1821 ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΟ ΣΕ ΧΡΟΝΟ

MARTIOS-1833

Μάρτιος μήνας και μήνας μνήμης, γι’ αυτό η σκέψη όλων των Ελλήνων τρέχει –πού αλλού;– στο 1821.

Επιμέλεια κειμένων  Δημήτρης Η. Λούκας

Πρόεδρος της Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος Ε.Δ.Σ.Τ.Ε

Πολιτειολόγος-Ιστορικός

 

 

Όταν ξέσπασε η Επανάσταση κι άρχισε ο αγώνας για την απελευθέρωσή μας από τον τουρκικό ζυγό, η Ελληνική ψυχή κυοφορούσε από την άλλη κι όλας μέρα της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, μία μόνιμη σκέψη: «πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θά’ναι».

MARTIOS-1839Ο αγώνας, ο οποίος ξεσήκωσε ολόκληρη την τότε Ευρώπη, με τους ηρωϊσμούς, τα κατορθώματα των Ελλήνων, τα ολοκαυτώματα, τους ποταμούς του αίματος, προκάλεσε την αγανάκτηση των Ευρωπαίων και άλλαξε το κλίμα της Ιεράς Συμμαχίας, σε συμπαράσταση και βοήθεια προς την μαχόμενη για την Ελευθερία της Ελλάδα. Κι αυτός ο αγώνας δεν είχε κρατούμενα, όλα ήταν για την Ελλάδα και την Ελευθερία.

Ο χρόνος αποτελεί μία υπαρκτή πραγματικότητα, μέσα στην οποία καταγράφεται και η ανθρώπινη ιστορία. Τις μέρες που εμείς οι Έλληνες γιορτάζουμε την επέτειο του 1821, ένα αίσθημα αισιοδοξίας γεννιέται και πλανάται στον Ελεύθερο Ελλαδικό χώρο και στο γύρω εορταστικό περιβάλλον.

MARTIOS-1838Η Επανάσταση του 1821 και από μέρα σε μέρα κι από χρόνο σε χρόνο, κράτησε έως το 1829, όπου δόθηκε η τελευταία μάχη της Ελληνικής Επαναστάσεως (12 Σεπτεμβρίου 1829, η Μάχη της Πέτρας).

Ας ξετυλίξουμε το κουβάρι του χρόνου κι ας θυμηθούμε τα πιο σημαντι-κά γεγονότα, από χρόνο σε χρόνο της Νεότερης Ιστορίας μας:

 

1   8   2   1

 

MARTIOS-183722 Φεβρουαρίου  Διάβαση του ποταμού Προύθου από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και η είσοδός του στη Μολδοβλαχία.

12 Μαρτίου  Πέφτουν οι πρώτοι πυροβολισμοί της Επανάστασης: αρματωλοί και κλέφτες σκοτώνουν δύο ανθρώπους του βοεβόδα των Καλαβρύτων, Ιμπραήμ Αρναούτογλου, που είχε ξεκινήσει για την Τριπολιτσά,  επικεφαλής μεγάλου στρατιωτικού τμήματος.

17 Μαρτίου Ο Σ. Χαραλάμπης και οι Πετμεζαίοι αποκλείουν τους Τούρκους των Καλαβρύτων στους Τρεις Πύργους.

MARTIOS-183221 Μαρτίου  Επίθεση κατά των Καλαβρύτων. Την ενήργησαν οι Σ. Θεοχαρόπουλος, Ν. Σολιώτης. Ι. Παπαδόπουλος, Βασίλειος και Νικόλαος Πετμεζάς, με αποτέλεσμα να παραδοθούν ο «πολύς» Αρναούτογλου και οι Τούρκοι του.

22 Μαρτίου  Επανάσταση των Πατρών. Οι πρόκριτοι και οπλαρχηγοί της Αχαΐας (Αν-δρέας Λόντος, Ανδρέας Ζαΐμης, Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος και άλλοι) υψώνουν τη σημαία που ευλογεί ο Παλαιών Πατρών Γερμανός. Σχηματίζεται το «Επαναστατικό Διευθυντήριο».

23 Μαρτίου  Επανάσταση στην Καλαμάτα. Οι Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, Θεόδω-ρος Κολοκοτρώνης και άλλοι πρόκριτοι και οπλαρχηγοί της Μεσσηνίας, υψώνουν τη σημαία. Ιδρύεται η πρώτη Γερουσία.

MARTIOS-183125 Μαρτίου Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός κηρύσσει επίσημα στην μονή της Αγίας Λαύρας την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, με σύνθημα «Ελευθε-ρία ή Θάνατος!»

26 Μαρτίου Κηρύσσεται η Επανάσταση στις Σπέτσες από τους: Γεώργιο, Πάνο και Π. Μπότσαρη, οι οποίοι κατεβάζουν τα τουρκικά εμβλήματα από το Διοι-κητήριο και στη θέση της ημισελήνου υψώνουν το Χριστιανικό Σταυρό.

MARTIOS-183027 Μαρτίου Αποκλεισμός των Τούρκων στην Ακροκόρινθο. Ο Πανουργιάς υψώνει τη σημαία της Επαναστάσεως στα Σάλωνα (Άμφισσα).

28 Μαρτίου  Επανάσταση στο Λιδωρίκι.

29 Μαρτίου Ο Αθανάσιος Διάκος υψώνει τη σημαία στη Λιβαδειά.

31 Μαρτίου Σφαγή Χριστιανών στη Σμύρνη.

MARTIOS-184310 Απριλίου Τα Ψαρά εισέρχονται στον αγώνα υπέρ της Ανεξαρτησίας, με αρχηγό του στόλου τους το Νικολή Αποστόλη. Απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’.

16 Απριλίου Η Ύδρα ακολουθεί τη μοίρα του επαναστατημένου Γένους, με πρωτερ-γάτη τον Ιάκωβο Τομπάζη, που έγινε και αρχηγός των ηνωμένων στόλων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών.

17 Απριλίου Επανάσταση στη Σάμο. Σκηνοθετημένη πρόσκληση Αρχιερέων και Προεστών της Πελοποννήσου στην Τρίπολη. Ο Μητροπολίτης Δανιήλ και άλλοι κληρικοί, καθώς και πρόκριτοι της Πελοποννήσου, φυλακίζο-νται για αποδυνάμωση της Εθνεγερσίας.

MARTIOS-182722 Απριλίου Έπειτα από πραγματική γιγαντομαχία, συλλαμβάνεται κοντά στις Θερμο-πύλες και στη γέφυρα της Αλαμάνας, ο Αθανάσιος Διάκος, σουβλίζεται από άνδρες του Ομέρ Βρυώνη και καίγεται ζωντανός.

25 Απριλίου Οι Έλληνες περιορίζουν τους Τούρκους των Αθηνών στην Ακρόπολη.

28 Απριλίου Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ονομάζεται Αρχιστράτηγος στην Καρύ-ταινα.

MARTIOS-184029 Απριλίου Επαναστατούν πολλά από τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους: Κάσος, Κάρπαθος, Χάλκη, Πάτμος, Νίσυρος, Κάλυμνος, Λέρος, Αστυπάλαια.

7 Μαΐου Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος ενεργεί, με 120 επιλέκτους του, μεγαλειώδη έξοδο από το Χάνι της Γραβιάς.

12-13 Μαΐου Μάχη στο Βαλτέτσι. Πρώτη μεγάλη νίκη στην Πελοπόννησο (Κολοκο-τρώνης-Μουσταφάμπεης).

MARTIOS-182518 Μαΐου Μάχη στα Δολιανά της Κυνουρίας. Ο Νικηταράς κατατροπώνει τον Κεχαγιάμπεη.

20 Μαΐου Επανάσταση στο Μεσολόγγι.

21 Μαΐου Εβδομήντα καπεταναίοι από όλα τα μέρη της Κρήτης συγκεντρώνονται στα Σφακιά.

28 Μαΐου  Ναυμαχία στην Ερεσσό της Λέσβου (ο Τομπάζης και ο Σαχτούρης). Πυρπόληση της τουρκικής φρεγάτας από τον Παπανικολή.

7 Ιουνίου Μάχη στο Δραγατσάνι της Μολδοβλαχίας. Καταστροφή Ιερού Λόχου.

MARTIOS-184913 Ιουνίου Επανάσταση στην Κρήτη.

19 Ιουνίου  Φθάνει στο Άστρος ο Δημήτριος Υψηλάντης και ανακηρύσσεται αρχι-στράτηγος των Ελληνικών Επαναστατικών Δυνάμεων.

9 Ιουλίου Η τουρκική φρουρά παραδίδει την Ακρόπολη των Αθηνών στους Έλλη-νες.


8 Σεπτεμβρίου 
Ολοκαύτωμα στη μονή του Σέκκου. Ο Γεωργάκης Ολύμπιος και οι λίγοι οπαδοί του ανατινάζονται με την πυριτιδαποθήκη.

23 Σεπτεμβρίου Άλωση της Τριπολιτσάς από τον Θ. Κολοκοτρώνη και τους συνεργάτες τους.

20 Δεκεμβρίου Η Εθνική ΣυνέMARTIOS-1822λευση Επιδαύρου εκλέγει το «Εκτελεστικόν Σώμα», την πρώτη δηλαδή Ελληνική Κυβέρνηση. Πρόεδρος ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, μέλη οι: Αθαν. Κανακάρης. Αναγν. Δεληγιάννης, Ιω. Ορλάνδος και Ιω. Λογοθέτης και μινίστροι (υπουργοί) οι Β. Νέγρης, Ιω. Κωλέττης. Π. Νοταράς, Ν. Μπότσαρης κ.ά. Ο Υψηλάντης εξάλλου εξελέγη Πρόεδρος του «Βουλευτικού Σώματος», της Βουλής δηλαδή και σημαία ορίστηκε η Γαλανόλευκη.

1   8   2   2

 1η Ιανουαρίου MARTIOS-1821Η Εθνική Συνέλευση της Επιδαύρου αποφασίζει με διακήρυξή της, την Ανεξαρτησία του Έθνους.

20 Φεβρουαρίου Ναυμαχία Πατρών. Η πρώτη σημαντική ναυμαχία στον Αγώνα και νίκη των Ελλήνων (Μιαούλης-Σαχτούρη-Κριεζής).

11 Μαρτίου Επανάσταση στη Χίο, με την υποκίνηση του Λυκούργου Λογοθέτη.

30 Μαρτίου Τουρκικός στρατός, υπό τον Καρά Αλή, αποβιβάζεται στη Σάμο και ενεργεί τρομερές σφαγές και λεηλασίες. Στη νήσο Χίο βρήκαν το θάνατο 23.000 κάτοικοι, ενώ 48.000 αιχμαλωτίστηκαν ή πουλήθηκαν σκλάβοι.

MARTIOS-1842Ο Κωνσταντίνος Κανάρης ανατινάζει με τον πυρπολικό του τη ναυαρχίδα του Καρά Αλή στα νερά της Χίου και προκαλεί το θάνατο σε 2.000 Τούρκους.

29 Ιουνίου Ο Δράμαλης, διορισμένος από το Σουλτάνο αρχιστράτηγος του τουρκι-κού στρατού, προελαύνει ανενόχλητος σχεδόν και φθάνει στην Κόρινθο.

4 Ιουλίου Ο Ρεσίτ πασάς επιτίθεται με 6.000 άνδρες στο στρατόπεδο Πέτα και εξο-λοθρεύει πολλούς Επτανήσιους και όλους σχεδόν τους Φιλέλληνες που είχαν συγκεντρωθεί εκεί.

25 Ιουλίου Ο Κολοκοτρώνης και οι Νικήτας, Παπαφλέσσας και Υψηλάντης, εξοντώ-νουν 3.000 άνδρες του Δράμαλη στα Δερβενάκια.

7130000_orig8 Σεπτεμβρίου Ναυμαχία στον Αργολικό Κόλπο. Ο τουρκικός στόλος αναγκάζεται σε φυγή.

9 Οκτωβρίου Ο Κανάρης πυρπολεί δίκροτο του τουρκικού στόλου στην Τένεδο.

30 Νοεμβρίου Οι Έλληνες καταλαμβάνουν το Ναύπλιο, οι Τούρκοι επίσημοι παρέδοσαν τα κλειδιά του φρουρίου και υπέγραψαν συνθήκη με τον Κολοκοτρώνη.

25 Δεκεμβρίου Ο Ρεσίτ πασάς (ο επονομαζόμενος Κιουταχής), ο Ομέρ Βρυώνης και ο Γιουσούφ πασάς, στρατοπεδευμένοι από τα τέλη Οκτωβρίου έξω από το Μεσολόγγι, επιχειρούν την πρώτη έφοδο κατά του τείχους της Ιεράς Πόλης, αλλά παθαίνουν σωστή πανωλεθρία και λύνουν την πολιορκία. Ήταν Χριστούγεννα.

31 Δεκεμβρίου Ύστερα από ηρωϊκή έξοδο των Ελλήνων, υπό τον Μάρκο Μπότσαρη, οι Τούρκοι με τον Ομέρ Βρυώνη αναγκάζονται να λύσουν την πολιορκία.

1   8   2   3

 18 ΙανουαρίMARTIOS-1836ου Το Ναύπλιο ορίζεται έδρα της Ελληνικής Κυβερνήσεως.

23 Μαρτίου Εθνική Συνέλευση στο Άστρος Κυνουρίας.

24 Μαΐου Οι Τούρκοι κυριεύουν ολόκληρη την Εύβοια και περνούν «διά πυρός και σιδήρου» τη Φθιώτιδα, τη Φωκίδα και τη Λοκρίδα.

MARTIOS-18341η Ιουνίου Το Μεσολόγγι υφίσταται από ναυτικές δυνάμεις του Χοσρέφ πασά, θαλασσινό αποκλεισμό, ο οποίος όμως λύνεται σε λίγες μέρες.

9 Αυγούστου Νεκρός, στο Καρπενήσι, από εχθρική σφαίρα ο Μάρκος Μπότσαρης. Πρώτη ανάδειξη του Καραϊσκάκη.

24 Δεκεμβρίου Ο Λόρδος Βύρων φθάνει στην Ελλάδα.


1   8   2   4

 21 ΦεβροMARTIOS-1848υαρίου Συνάπτεται στο Λονδίνο το πρώτο Ελληνικό δάνειο 800.000 λιρών.

2 Μαρτίου Η Ελληνική Κυβέρνηση ορίζει έδρα της το Ναύπλιο, αλλά εγκαταστάθηκε στους Μύλους, γιατί το Ναύπλιο κατεχόταν από τον Πάνο Κολοκο-τρώνη. Ένας εμφύλιος πόλεμος έχει αρχίσει ήδη, κυρίως στην Πελοπόν-νησο, όπου ο Νικήτας εκστράτευσε εναντίον του Ναυπλίου και ο Κολο-κοτρώνης κατά της Τρίπολης.

7 Ιουνίου Ο Χουσεΐν αποβιβάζει 3.000 Αλβανούς στην Κάσσο, εξοντώνει και εξανδραποδίζει τον πληθυσμό.

MARTIOS-185322 Ιουνίου Ο Χοσρέφ πασάς καταλαμβάνει τα Ψαρά. Οι κάτοικοι, 30.000, είχαν την ίδια τύχη με της Κάσσου.

3 Ιουλίου Ο Ελληνικός στόλος, υπό τον Σαχτούρη, κατατροπώνει τον τουρκικό στα Ψαρά.

5 Αυγούστου Νίκες του Ελληνικού στόλου εναντίον του τουρκικού στην Ικαρία και στη Σάμο (Σαχτούρης-Κανάρης-Βατικιώτης-Λέκκας).

29 Αυγούστου Ναυμαχία του Γέροντα (Μυτιλήνη). Ο Μιαούλης και οι άλλοι καπετανέοι και πυρπολητές, πραγματοποιούν μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές νί-κες εναντίον του ενωμένου τουρκο-αιγυπτιακού στόλου.

12 Νοεμβρίου Μάχες κυβερνητικών και αντικυβερνητικών, έξω από την Τρίπολη. Φόνος του Πάνου Κολοκοτρώνη.

MARTIOS-18511   8   2   5

 

5 Ιανουαρίου Ο Λόρδος Βύρων φθάνει στο Μεσολόγγι, όπου ανάλαβε το Σώμα των Σουλιωτών και ετοιμάζει εκστρατεία κατά των Τούρκων της Ναυπάκτου.

6 Φεβρουαρίου Φυλακίζονται στην Ύδρα ο Θ. Κολοκοτρώνης, Κανέλλος, Δεληγιάννης, Αναγνώστου και άλλοι αντάρτες.

12 Φεβρουαρίου Ο Ιμπραήμ αποβιβάζει 10.000 πεζούς και 1.000 ιππείς στη Μεθώνη.

MARTIOS-1829Ο Μιαούλης αιχμαλωτίζει δύο Αυστριακά πλοία που μετέφεραν τρόφιμα στους Τούρκους στην Πρέβεζα.

19 Απριλίου Θάνατος του Λόρδου Βύρωνα.

23 Απριλίου Αρχίζει ο αποκλεισμός του Μεσολογγίου.

11 Μαΐου Ο Ιμπραήμ κυριεύει το Ναυαρίνο.

18 Μαΐου Η Κυβέρνηση Ι. Κουντουριώτη αναγορεύει γενικό αρχηγό της Πελοπον-νήσου τον Κολοκοτρώνη, που είχε συλληφθεί και φυλακισθεί στην Ύδρα.

20 Μαΐου Στο Μανιάκι σκοτώνεται ο Παπαφλέσσας.

5 Ιουνίου Δολοφονία του Οδυσσέα Ανδρούτσου στην Ακρόπολη.

MARTIOS-182313 Ιουνίου Μάχη στο Ναύπλιο. Σημαντική νίκη των Ελλήνων εναντίον του Ιμπραήμ. Τραυματισμός του Καραϊσκάκη.

Αρχές Ιουλίου Μάχη στο Καρπενήσι. Νίκη του Καραϊσκάκη.

28 Σεπτεμβρίου Μάχη Καρβασαρά και ήττα των Τούρκων.

27 Δεκεμβρίου Στην πολιορκία του Μεσολογγίου προστίθεται ο Ιμπραήμ με 17.000 Αιγυπτίους.

1   8   2   6

 MARTIOS-182616 Ιανουαρίου Ναυμαχία έξω από το Μεσολόγγι. Οι Μιαούλης και Σαχτούρης προσπα-θούν να διασπάσουν τον αποκλεισμό.

26 Φεβρουαρίου Η φρουρά του Μεσολογγίου αποκρούει έφοδο του Ιμπραήμ.

23 Μαρτίου Υπογράφεται στην Πετρούπολη πρωτόκολλο μεταξύ Αγγλίας και Ρωσίας, για να ασκήσουν πίεση στην Τουρκία να καταπαύσει ο πόλεμος και να γίνει η Ελλάδα κράτος ημιαυτόνομο, υποτελές στον Σουλτάνο.

 6 Απριλίου Εθνική Συνέλευση στην Επίδαυρο.

MARTIOS-182810 και 11 Απριλίου Η Ηρωϊκή Έξοδος του Μεσολογγίου, η πτώση του οποίου επέφερε και ολική κατάκτηση της Δυτικής και Ανατολικής Ελλάδος από τους Τούρκους.

3 Ιουλίου Αρχίζει η πολιορκία των Αθηνών.

3 Αυγούστου Ο Κιουταχής και ο στρατός του κυριεύουν την Αθήνα.

6 Αυγούστου Ο Καραϊσκάκης ορίζεται αρχιστράτηγος της Ρούμελης.

24 Νοεμβρίου Μάχη στην Αράχωβα. Νίκη των Ελλήνων, με αρχηγό τον Καραϊσκάκη.

1   8   2   7

 MARTIOS-18224 Μαρτίου Μάχη στο Κερατσίνι. Νίκη Καραϊσκάκη.

19 Μαρτίου Εθνική Συνέλευση Τροιζήνος.

2 Απριλίου Η Εθνική Συνέλευση εκλέγει τον Καποδίστρια Κυβερνήτη της Ελλάδος.

22 Απριλίου Μάχη στο Φάληρο και θανάσιμος τραυματισμός του Καραϊσκάκη.

24 Ιουνίου Υπογράφεται στο Λονδίνο πρωτόκολλο μεταξύ των 3 μεγάλων δυνάμε-ων (Αγγλίας-Ρωσίας-Γαλλίας) για την ανεξαρτησία της Ελλάδος, με Κυβερνήτη τον Καποδίστρια.

20 Σεπτεμβρίου Ο Ιμπραήμ διατάζει την καταστροφή όλων των καρποφόρων δέντρων της Μεσσηνίας (καταστράφηκαν περίπου 85.000 δέντρα).

8 Οκτωβρίου Ναυμαχία Ναυαρίνου. Οι ναύαρχοι των 3 μεγάλων δυνάμεων, με 27 πλοία, καταστρέφουν το μεγαλύτερο μέρος του τουρκο-αιγυπτιακού στόλου, περίπου 130 πλοία (Αγγλία-Κόδρικτων, Ρωσία-Χέϋδεν και Γαλλία-Δεριγνύ).

1   8   2   8

 MARTIOS-18368 Ιανουαρίου Άφιξη Καποδίστρια στο Ναύπλιο.

14 Απριλίου Κήρυξη πολέμου της Ρωσίας εναντίον της Τουρκίας.

Αρχές Ιουλίου Οι Κυβερνήσεις της Αγγλίας και της Γαλλίας συμφωνούν να στείλουν στρατεύματα στην Ελλάδα, για να εκκαθαρίσουν τη χώρα από τον Αιγυ-πτιακό στρατό.

23 Σεπτεμβρίου Ο Ιμπραήμ εγκαταλείπει την Ελλάδα.

1   8   2   9

 MARTIOS-182710 Μαρτίου Υπογράφεται μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων η πράξη για την Ανεξαρτη-σία της Ελλάδος.

2 Μαΐου Παραδίδεται η τουρκική φρουρά της Ναυπάκτου.

8 Μαΐου Το Αιτωλικό και το Μεσολόγγι παραδίδονται στους Έλληνες.

11 Ιουλίου Εθνική Συνέλευση στο Άργος.

12 Σεπτεμβρίου Μάχη Πέτρας. Η τελευταία μάχη της Ελληνικής Επανάστασης. Νίκη των Ελλήνων.

 13 Σεπτεμβρίου Υπογράφεται στην Πέτρα συμφωνία, με την οποία οι Έλληνες άφηναν ελεύθερη δίοδο στις τουρκικές φρουρές να εγκαταλείψουν το Ελληνικό έδαφος.

1   8   3   0

 MARTIOS-183922 Ιανουαρίου [3 Φεβρουαρίου ν.ημ.] Υπογράφεται στο Λονδίνο το πρωτόκολλο που ανεκύρηξε την Ελλάδα κράτος τελείως ανεξάρτητο.

 

Επιμέλεια: Δημήτρη Η. Λούκα

Πολιτειολόγου-Ιστορικού