Τουρισμός, Πολιτισμός, και Διαμεσολάβηση

Τουρισμός, Πολιτισμός, Διαμεσολάβηση

 

Η Ελλάδα μας, έλεγε η Μελίνα Μερκούρη, πρέπει να πρωταγωνιστεί για τον Πολιτισμό, αλλά και για τον Τουρισμό της, αν τα χάσει θα πάψει να ζει … Και πραγματικά τα λόγια αυτά, ιδιαίτερα στη σημερινή δύσκολη οικονομική κατάσταση της χώρας μας, θα έλεγα πως ο Τουρισμός αποτελεί τη Βιομηχανία της Ελλάδας. Οι τουριστικές επιχειρήσεις και όσοι απασχολούνται με τον τουρισμό έχουν να επιτελέσουν ένα δύσκολο έργο, τόσο στο να ανταγωνιστούν άλλες χώρες, που φαντάζουν ελκυστικές μέσα από δελεαστικά πακέτα προσφορών, όσο και στο να αντιπαρέλθουν τις δυσκολίες των capital controls, στις οικονομικές σχέσεις τους με το εξωτερικό, αλλά και με το εσωτερικό. Και για να αναπτυχθεί αυτή η βιομηχανία, είναι πλέον καιρός να επανασυνδεθεί ο τουρισμός με τον πολιτισμό. Η Ελλάδα έχει απαράμιλλο φυσικό τοπίο, ήλιο, θάλασσα, αλλά αυτό που την κάνει να διαφέρει από άλλους κοντινούς σε εμάς προορισμούς διακοπών, είναι η μοναδικότητά της για τον πολιτισμό της. Οι μοναδικοί αρχαιολογικοί χώροι, οι ιστορικοί οικισμοί, η μοναδική ιστορία της, που διδάσκεται σε άλλους λαούς, -οι οποίοι την τιμούν γιατί γνωρίζουν καλά ότι αποτελεί το θεμέλιο του δικού τους πολιτισμού,- αποτελούν τους πόλους έλξης για τους τουρίστες, περιηγητές, όπως μου αρέσει να τους αποκαλώ, μιας και η λέξη τουρισμός προέρχεται από την Αγγλική λέξη «Touring», στα Ελληνικά μεταφρασμένο «περιέρχομαι ή περιηγούμαι» και ενώ στην Ελλάδα μεταφράσθηκε με τη λέξη περιηγητισμός, τελικά επικράτησε ως Τουρισμός. Υπερέχουμε και θα υπερέχουμε στον τουρισμό μας, συνδυάζοντάς τον με δραστηριότητες πολιτισμού.

Η ανάπτυξη όμως των ελληνικών τουριστικών επιχειρήσεων απαιτεί απερίσπαστη ενασχόληση με τους τομείς δραστηριότητάς τους και βέβαια η κάθε πιθανή εμπλοκή τους σε μια δικαστική διαμάχη είναι επιζήμια και αποπροσανατολιστική. Οι τομείς της τουριστικής επιχειρηματικότητας που θα μπορούσαν να προκαλέσουν διαφωνίες και τελικά δικαστικές διαμάχες πολλές. Διαφωνίες μεταξύ του ξενοδόχου και του tour operator, διαφορές του tour operator με την αεροπορική εταιρία, διαφορές του ξενοδοχείου με τον πελάτη, με αποκορύφωμα τον κίνδυνο της απειλής ή την καταγραφή δυσμενών σχολίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στους ιστότοπους εύρεσης καταλύματος και καταγραφής της γνώμης τους (trip advisor, trivago, booking.com κ.α), διαφωνίες για καθυστερούμενες πληρωμές τιμολογίων, διαφορές με φορείς για θέματα καταβολής τελών πνευματικής και συλλογικής ιδιοκτησίας, παράνομα καταλύματα, αποζημιώσεις πελατών, αλλαγή προσωπικού και πρόσληψή του σε ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, αλλαγή ιδιοκτησιακού καθεστώτος, είσοδος νέων μελών, λόγω μεταβίβασης ή διαδοχής της επιχείρησης, είναι ενδεικτικά μόνο, μερικά από τους πιο συχνά γενεσιουργούς παράγοντες αντιδικιών και δικαστικών διαμαχών.

Είμαι σίγουρη ότι ο καθένας από εσάς μπορεί να μας αφηγηθεί την εμπειρία του από μια εμπλοκή του σε ένα τέτοιο δικαστικό αγώνα. Και δυστυχώς, ακόμα και αν είσασταν οι νικητές αυτού του δικαστικού αγώνα, νομίζω άνετα θα χαρακτηρίζατε την εμπειρία σας τραυματική για πολλούς λόγους. Να αναφέρω μερικούς από αυτούς; Σίγουρα γιατί η διαδικασία ήταν χρονοβόρα, , γιατί προφανώς ήταν αρκετά δαπανηρή (αμοιβή δικηγόρου, δικαστικά έξοδα, πιθανές αμοιβές πραγματογνωμόνων, επιδόσεις, αναγκαστική εκτέλεση), με μεγάλο ψυχολογικό και συναισθηματικό κόστος (το αποτέλεσμα της δίκης ήταν άγνωστο μέχρι να εκδοθεί η απόφαση, όπως και αμφίβολη η στο μέλλον διατήρηση σχέσης φιλικής ή εμπορικής με τον αντίδικο), δεν μπορούσε να ελεχθεί το αποτέλεσμα (αφού ο δικαστής μόνος του αποφασίζει), χωρίς ουσιαστική ικανοποίηση του περί δικαίου αισθήματος (αφού το αποτέλεσμα δεν είναι άμεσο σε σχέση με την προσφυγή στη δικαιοσύνη), με συνεχές κυνήγι των προθεσμιών για τις ενέργειες που έπρεπε να γίνουν, χωρίς πραγματική απόδοση του ουσιαστικού δικαίου λόγω της προσήλωσης στον τυπικό κανόνα δικαίου, με νικητή και ηττημένο διάδικο, αφού δεν γίνεται να κερδίσουν και οι δυο αντίδικοι, γιατί η δημόσια διαδικασία (δημοσιότητα), έβγαλε στη φόρα όλα όσα δεν θα θέλατε να μάθουν οι άλλοι, ο δικαστής φαινόταν ότι δεν άκουγε και σαφέστατα δεν επιτρεπόταν να έρθετε σε επικοινωνία μαζί του, γιατί αποκτήσατε άλλον έναν εχθρό στη ζωή σας, τον αντίδικό σας, γιατί βγήκε η απόφαση που τόσο θέλατε και τώρα πώς θα την εκτελέσετε; Θα μπορέσετε να εισπράξετε την απαίτησή σας, αφού ο αντίδικός σας εξαφανίστηκε και δεν υπάρχει κάποιο περιουσιακό στοιχείο για να το κατασχέσετε;

Σωστά όλα τα παραπάνω θα μου πείτε, αλλά η προσφυγή στα δικαστήρια είναι μονόδρομος, έτσι δεν είναι;

Και όμως, η απάντηση θα σας εκπλήξει, γιατί υπάρχει και άλλος δρόμος, ήδη από το έτος 2010 εισάχθηκε και στο δικό μας δικαιϊκό σύστημα, ο θεσμός της διαμεσολάβησης, που αποτελεί έναν εναλλακτικό τρόπο εξώδικης επίλυσης διαφορών, με τη βοήθεια ενός τρίτου αμερόληπτου και ανεξάρτητου προσώπου, του διαμεσολαβητή, ο οποίος δρα ως καταλύτης  για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των διαφωνούντων μερών και ανατρέπει όλα τα προηγούμενα αρνητικά πρόσημα της δικαστικής διαμάχης σε θετικά. Οι απασχολούμενοι με τον τουρισμό, όντας άρρηκτα συνδεδεμένοι με τον πολιτισμό επιλέγουν τη διαμεσολάβηση γιατί είναι λύση πολιτισμού.

21η Μαρτίου: «Εαρινή Ισημερία»

21η Μαρτίου:  «Εαρινή Ισημερία»

Κείμενα Δημήτρης Λούκας

Η Εαρινή Ισημερία γιορτάζεται την 21η Μαρτίου και σηματοδοτεί τον ερχομό της Άνοιξης. Η ημερομηνία αυτή είναι σημαδιακή, για όλους όσους μελετούν τα μυστικά της Φύσης, τα οποία είναι παράλληλα και μυστικά της ζωής. Την ημέρα αυτή (21η Μαρτίου), η μέρα νικά τη νύχτα και το φως θριαμβεύει του σκότους, ενώ η ζωή νικά το θάνατο.

 

Η Φύση, η μεγάλη αυτή μάνα για όλους τους ανθρώπους, ξαναγεννιέται, ανασταίνεται και μαζί μ’ αυτή ανασταίνεται και η ελπίδα μας.

Αρχικά βέβαια, η γιορτή της Εαρινής Ισημερίας σχετιζόταν με τον ερχομό του Νέου Χρόνου. Ήταν η πρωτοχρονιά των πολιτισμένων κοινωνιών από τα πανάρχαια χρόνια.

 

Ο Ήλιος, στη διάρκεια της Άνοιξης βρίσκεται πάνω από τον Ισημερινό της Γης και μοιράζει τις ζωογόνες ακτίνες του και στα δύο ημισφαίρια. Η μέρα και η νύχτα είναι ίσες. Μάλιστα, οι Αρχαίοι Έλληνες μύστες, μελετούσαν, αλλά και γνώριζαν τις θείες λειτουργίες της Φύσης. Επίσης, αυτές τις μέρες τελούσαν επίσημες τελετές, για την αποκάλυψη των Θείων Μυστικών, τα οποία η γη κρατά φιλόστεργα κρυμμένα στα βάθη της.

Ο Ιεροφάντης Πυθαγόρας και οι άλλοι Ιεροφάντες της Ελευσίνας, γνώριζαν τη σημασία αυτών των ημερών και την μετέδιδαν μόνο σε όσους αγαπούσαν το Φως του Ήλιου και του απέδιδαν θείες ιδιότητες.

Ο Θείος Ορφέας αποκαλούσε την Εαρινή Ισημερία «Θεία Νύμφη», η οποία κατεβαίνει από τον Ουρανό στη Γη κάθε χρόνο, προκειμένου να εξαγνίσει τις ψυχές του Άδη. Όταν η Θεία Νύμφη κατέρχεται μας περιβάλλει και οι ψυχές των ανθρώπων μεταβάλλονται σε φως. Κι αυτό το φως ενεργοποιεί τα νήματα της χαράς και χαρά είναι ο έρωτας και ο έρωτας είναι ο νόμος της ζωής, η οποία ανυψώνει, αλλά και αφομοιώνει τις ψυχές των ανθρώπων, προς το Φως του Ήλιου. Όλες οι ημέρες της Άνοιξης είναι 90 περίπου και όλες αυτές τις μέρες κατέρχεται στη Γη η Ουρανία Νύμφη και με γυμνά πόδια ψαύει τη γη και σκορπά χρώματα και μύρα, δίχως να απομακρύνεται ποτέ από το άρμα του Ήλιου και εξασφαλίζει στη Γη την πολύχρωμη και αρωματώ-δη περιβολή, την οποία η Θεία Δήμητρα επιμελείται, για να υποδεχτεί την Περσεφόνη από τα παλάτια του Πλούτωνα.

 

Η Ουρανία Νύμφη είναι ο Προμηθέας και για τη Γη ο αρμονικός Παν, που συμβολίζει την αρμονική συνύπαρξη απείρου και γης. Είναι γνωστό πως διάμεσος της γης και του απείρου είναι ο Ήλιος. Αυτό το θαύμα του Ήλιου, με τη συμμετοχή του στην αναγέννηση της Φύσης, γιόρταζαν όλες οι πολυθεϊ-στικές κοινωνίες.

 
Για τους Αιγύπτιους ήταν ο Όσιρις, για τους Βαβυλωνίους ο Βάαλ, για τους Ινδούς ο Βράχμα, για τους Πέρσες ο Μίθρας και για τους Έλληνες ο Δίας ή ο Απόλλων ή ο Φοίβος ή ο Διόνυσος.

Οι Ορφικοί γιόρταζαν κατά την Εαρινή Ισημερία τον θάνατο του Διονύσου του Ζακρέως και την εκ νέου γέννηση από τη Φύση του Ολυμπίου Διός. Αυτό συμβόλιζε τον ηθικό θάνατο της τιτανικής φύσεως των ανθρώπων και της αναστάσεως ή της νέας γεννήσεως αυτών. Όμως, ανεξάρτητα από το όνομά του, οι Αρχαίοι Έλληνες καθιέρωσαν για τον Ήλιο πάρα πολλές γιορτές.

 

Παρά τις όποιες προσπάθειες ξεριζωμού της παράδοσής μας, από μια ξενόφερτη από Ανατολή θρησκεία, η Εαρινή Ισημερία, κρυμμένη σε διάφορα ονόματα, γιορτάζεται παντού, ως Παγκόσμια Ημέρα του Πολίτη, ως Γιορτή της Μητέρας, ως Ημέρα Κοσμολογίας ή ακόμα ως Ανάσταση. Στις μέρες μας, σε πολλούς ιερούς τόπους της πατρίδας μας, οι Έλληνες γιορτάζουν, με διάφορες ιεροπραξίες, αυτή τη γιορτή της Μεγάλης Μητέρας.

 

Ας υψώσουμε λοιπόν τα μάτια μας και ας ατενίσουμε το φως το αληθινό. Ας αγγίξουμε τη σάρκα της Μάνας Γης και ας ντυθούμε το φως το υπέρλαμπρο, το φως το αληθινό, το φως της Ελλάδος, γιορτάζοντας για μία ακόμη φορά, την ημέρα της Εαρινής Ισημερίας.

Δημήτρης Λούκας  2016

ΦΥΛΑΚΗ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ ΣΤΟ ΛΟΦΟ ΤΟΥ ΦΙΛΟΠΑΠΠΟΥ

vassilis-lappas-filakes-sokrath

vassilis-lappas-filakes-sokrath-00012H ΦΥΛΑΚΗ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ ΣΤΟ ΛΟΦΟ ΤΟΥ ΦΙΛΟΠΑΠΠΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΑ KL GALLERY.GR

Φωτογραφία ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΑΠΠΑΣ

 

Στην ανατολική πλευρά του λόφου Φιλοπάππου υπάρχουν σπηλιές, λαξευμένες στο βράχο γνωστές και  ως Φυλακή του Σωκράτη.

 

 

 

vassilis-lappas-filakes-sokrath-00022Η παράδοση του τόπου και τα γραπτά του Ξενοφώντα και του Πλάτωνα μας  οδηγούν σε αυτή τη σπηλιά, όπου φέρεται να κρατήθηκε ο καταδικασμένος σε θάνατο με κώνειο Σωκράτης, ο Αρχαίος Αθηναίος Φιλόσοφος. Γι’ αυτό έχει το όνομα:  Φυλακή του Σωκράτη.

Βέβαια, αυτές οι δύο σπηλιές δεν είναι οι μόνες στο λόφο που διεκδικούν τον χαρακτηρισμό: Φυλακή του Σωκράτη, καθώς ο λόφος είναι γεμάτος από τέτοιες σπηλιές και σπηλαιώματα. Όπου και τα περισσότερα μέρη έχουν ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας από την αρχαιότητα.

vassilis-lappas-filakes-sokrath-00019Η χρήση του οικοδομήματος μας είναι άγνωστη, η ιδιαιτερότητα της στην κατασκευή, και το ότι είναι σε πολύ κοντινή απόσταση από την αρχαία αγορά της Αθήνας μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ίσως ήταν η φυλακή του Σωκράτη ή παλιά λουτρά όπως το αναφέρουν παλιά Αθηναϊκά κείμενα

 

vassilis-lappas-filakes-sokrath-0006Στην πραγματικότητα ίσως και να είναι κατάλοιπα κατοικίας του 4ου αιώνα π.Χ. που λανθασμένα είχαν ταυτιστεί με το μέρος όπου κρατήθηκε ο καταδικασμένος σε θάνατο Σωκράτης και συνομίλησε πριν την εκτέλεσή του με τον φίλο του Κρίτωνα. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο οι σπηλιές είχαν καλυφθεί με προστατευτικό τοίχο από μπετόν προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως κρύπτη αρχαιοτήτων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

 

ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΗ 1453

EALO H POLIS 004«Εάλω η Πόλη»

 

Δημήτρη Η. Λούκα
Καθηγητή Πολιτειολόγου

Πρόεδρος Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος (ΕΔΣΤΕ) 

 EALO H POLIS 006ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η λέξη «Ιστορία» ετυμολογικά ανάγεται στο αρχαίο ελληνικό ρήμα οίδα, το οποίο σημαίνει γνωρίζω. Η Ιστορία αρχικά ήταν ταυτόσημη με τη γνώση, όμως βαθμιαία και σε αντίθεση με τη μυθολογία, κάποτε έφθασε να σημαίνει την επιστημονική συστηματική παρατήρηση και αναζήτηση της γνώσης για γεγονότα κυρίως, αλλά και πρόσωπα του παρελθόντος, τα οποία καθόρισαν τη μορφή του κόσμου που σήμερα ζούμε.

Ο Ευριπίδης έγραψε: «όλβιος όστις της Ιστορίας έσχε μάθησιν». Η Ιστορία διδάσκει, τόσο τις προσπάθειες, όσο και κυρίως τις θυσίες των λαών να συγκροτήσουν την ταυτότητά τους, να βελτιώσουν τους όρους της ύπαρξής τους και τέλος, να τοποθετηθούν στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Μέσα από την ανάδειξη των μεγάλων συγκρούσεων και των ηγετικών προσωπικοτήτων, η γνώση της Ιστορίας σφυρηλατεί συνειδήσεις, ενδυναμώνει την αίσθηση της κακής ταυτότητας και ξαναδίνει πολλές φορές την χαμένη εθνική υπερηφάνεια.

Στη σημερινή εποχή της γενικευμένης κρίσης, αυτή η γνώση μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει έναν καθοριστικό ρόλο. Γιατί λαός δίχως ιστορική μνήμη είναι λαός δίχως συνείδηση.

EALO H POLIS 0019Πριν από 559 χρόνια, μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες στη μακρά Ιστορία του Ελληνισμού, γράφτηκε στα τείχη της Κωνσταντινούπολης, της Βασιλεύουσας της Νέας Ρώμης, της πρωτεύουσας του κόσμου.

Η ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, που έχει επικρατήσει να την αναφέρουμε ως «Βυζάντιο», μετά από μία ιστορία χιλίων και πλέον χρόνων από την απόσχισή της από τη δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, έπεσε. Θύτης, οι ορδές των Οθωμανών Τούρκων, ενός φύλου το οποίο ξεκίνησε, μαζί με τους Σελτζούκους, από τα βάθη της Ασίας και έφθασε στις παρυφές της Ευρώπης, φέρνοντας μαζί του αμέτρητους γαζήδες, πολεμιστές της ισλαμικής πίστης.

EALO H POLIS 0017Η πτώση της Πόλης ήταν μία ανείπωτη τραγωδία, μια τόσο τρομερή στιγμή, όπου ο Ελληνισμός χρειάστηκε 400 χρόνια να αποτινάξει τις άμεσες συνέπειές της –ενώ οι έμμεσες είναι ακόμα εδώ μαζί μας. Πέρα από τη σημασία της για τον Ελληνισμό, η πτώση της Πόλης ήταν και μια βαθιά δραματική ιστορία, θα έλεγα μυθιστορηματική, με φιγούρες που λες και ξεπήδησαν από τις πλέον ζοφερές σελίδες των αρχαιοελληνικών τραγωδιών, που έφερε τους ανθρώπους αντιμέτωπους με τρομερά διλήμ-ματα, μικρούς ανθρώπους, που αναγκάζονταν να αρθούν πάνω από τον εαυτό τους, για να σταθούν άξιοι των περιστάσεων και ακόμα ύπουλους και προδοτικούς χαρακτήρες, αφελείς φιγούρες, οι οποίοι στέκονται παράμερα, θεωρώντας ότι το δράμα που εκτυλίσσεται δεν τους αφορά.

Ήταν, όμως, παράλληλα, μία ιστορία άφθαστης γενναιότητας, κουράγιου που δεν σταματά μπροστά σε τίποτα, πράξεων τόσο λαμπρών, οι οποίες φωτίζουν ακόμη και σήμερα την Ιστορία του Έθνους. Μπροστά στα άπαρτα τείχη της Κωνσταντινούπολης έγιναν πολλά και μεγάλα κατορθώματα, πολλά από τα οποία έχουν διαπεράσει την ομίχλη του χρόνου.

 

EALO H POLIS 0014Η ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ

 Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το γεγονός που επισφράγισε το τέλος του Βυζαντινού κράτους, αποτέλεσε για τους Ευρωπαίους του 15ου αιώνα κεραυνό εν αιθρία. Παρ’ ότι η παρακμή του Βυζαντίου ήταν εμφανής, τουλάχιστον επί έναν αιώνα, ελάχιστοι πίστευαν ότι η Κωνσταντινούπολη θα υπέκυπτε στους Οθωμανούς το 1453. Εξάλλου, η Βυζαντινή πρωτεύουσα εθεωρείτο σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η καλύτερα οχυρωμένη πόλη του τότε δυτικού κόσμου, ουσιαστικά απόρθητη από τα συμβατικά μέσα πολιορκίας εκείνης της εποχής.

Με αυτές τις συνθήκες, η απροσδόκητη Άλωση απέδειξε δύο πλάνες της Δϋσης: Πρώτον, πόσο είχε υποτιμήσει τις ικανότητες του Σουλτάνου Μωάμεθ του Β’ (ο οποίος δίκαια, πιστεύω, μετά την Άλωση, προσέλαβε την προσωνυμία «Πορθητής») και δεύτερον, πόσο σταθερή παρουσία ήταν η Βυζαντινή πρωτεύουσα στη συνείδηση των Δυτικών, ως ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του μεσαιωνικού κόσμου, με αποτέλεσμα η Άλωσή της να θεωρείται σχεδόν αδύνατη και μάλιστα από «βάρβαρους» αλλόθρησκους.

EALO H POLIS 007Στην πραγματικότητα, η Άλωση υπήρξε ένα από τα γεγονότα σταθμούς, που σηματοδότησαν την αρχή της μετάβασης της Ευρώπης από το Μεσαίωνα στην Αναγέννηση, μια διαδικασία που ουσιαστικά ολοκληρώθηκε στα τέλη του 15ου  αρχές του 16ου αιώνα, με την ανακάλυψη της Αμερικής και τις εξερευνήσεις των μεγάλων θαλασσοπόρων.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης επισφράγισε την καθιέρωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ως κυρίαρχης δύναμης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αναγκάζοντας τις δυτικοευρωπαϊκές δυνάμεις να αναζητήσουν νέες ισορροπίες σ’ αυτή την περιοχή, μέσω μιας διαδικασίας, η οποία θα συμπεριελάμβανε μια μεγάλη σειρά πολεμικών συγκρούσεων, οι οποίες επρόκειτο να οδηγήσουν τα οθωμανικά στρατεύματα, από τις πύλες της Βιέννης, ως τα τείχη της Βαλέτας και από τους λόφους της Απουλίας, ως τις πεδιάδες της Ουκρανίας και τα νερά του Ινδικού Ωκεανού.

EALO H POLIS 005Προτού, όμως, σας παρουσιάσω τις συγκυρίες, οι οποίες οδήγησαν τους Οθωμανούς μπροστά στα απόρθητα τείχη της Κωνσταντινούπολης την άνοιξη του 1453, όπως και τις προετοιμασίες των Βυζαντινών για τη μοιραία πολιορκία, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε τις συνθήκες που συνέβαλαν, ώστε το οθωμανικό σουλτανάτο να αναδειχθεί σε υπολογίσιμη δύναμη στον Βαλκανικό χώρο, στα μέσα του 15ου αιώνα.

Στο μεταίχμιο του 14ου προς τον 15ο αιώνα, η ραγδαία προέλαση των Οθωμανών στα Βαλκάνια, υπό την ηγεσία των Σουλτάνων Μουράτ Α’ και Βαγιαζήτ Α’, είχε οδηγήσει τα ακάθεκτα οθωμανικά στρατεύματα μέχρι τα τείχη της Βασιλεύουσας. Ο αλαζονικός Βαγιαζήτ, ήταν ο πρώτος Οθωμανός σουλτάνος που αποπειράθηκε να κυριεύσει την Κωνσταντινούπολη, έπειτα από πολιορκία. Γι’ αυτό το σκοπό, την απέκλεισε επί οκτώ χρόνια, προσπαθώντας μάταια να λυγίσει τους υπερασπιστές της με λιμοκτονία.

EALO H POLIS 002Οι απεγνωσμένες προσπάθειες του Αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου να αναζητήσει βοήθεια στη Δυτική Ευρώπη, δεν έφεραν αποτέλεσμα και το τέλος της Βασιλεύουσας φαινόταν αναπόφευκτο. Η σωτηρία τότε ήρθε από έναν αναπάντεχο σύμμαχο, τον Ταμερλάνο, ο οποίος τον Ιούλιο του 1402 συνέτριψε τους Οθωμανούς στη μάχη της Άγκυρας, ρίχνοντας το κράτος τους στη δίνη ενός εμφυλίου πολέμου. Έτσι, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κέρδισε πολύτιμο χρόνο και πήρε ανάσα ζωής, καθώς και την επιστροφή ορισμένων εδαφών από τους Οθωμανούς, μεταξύ των οποίων και τη Θεσσαλονίκη.

Οι ειρηνικές σχέσεις με το Οθωμανικό κράτος συνεχίστηκαν και επί της βασιλείας του Σουλτάνου Α’. Η κατάσταση, όμως, επιδεινώθηκε και πάλι με την άνοδο στο θρόνο του διαδόχου του, Μουρατ Β’, λόγω της άστοχης προσπάθειας των Βυζαντινών να προκαλέσουν δυναστικές έριδες στο Οθωμανικό κράτος.

EALO H POLIS 003Το 1422, ο Μουράτ πολιόρκησε ανεπιτυχώς την Κωνσταντινούπολη, χρησιμοποιώντας μάλιστα για πρώτη φορά και κανόνια, ενώ το 1430 κατέλαβε τα Γιάννενα (με συνθήκη) και τη Θεσσαλονίκη (με εφόδους). Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία αναγκάστηκε τότε να απεμπολίσει τα μικρά οφέλη που είχε εξασφαλίσει μετά τη μάχη της Άγκυρας και να γίνει και πάλι φόρου υποτελής στους Οθωμανούς.

Η επιθετικότητα του Μουράτ Β’ ώθησε τον διάδοχο του Μανουήλ Β’, τον πρωτότοκο γιο του Ιωάννη Η’, να προσεγγίσει την Καθολική Εκκλησία, όπου το 1437 συμφωνήθηκε η Ένωση των Εκκλησιών. Στην αντιπροσωπεία συμμετείχε ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωσήφ Β’ και σπουδαίοι διανοούμενοι, οι οποίοι όταν επέστρεψαν στην Κωνσταντινούπολη δεν δίστασαν να αποκηρύξουν τη συμφωνία, γιατί την θεώρησαν ως πρωταρχικά πολιτική σκοπιμότητα της Συνόδου. Έτσι, η θεολογική διαφωνία μετατράπηκε σε πολιτική αντιπαράθεση που διατηρήθηκε ως την Άλωση.

EALO H POLIS 0011Από την πλευρά του τώρα, ο Πάπας Ευγένιος Δ’ κήρυξε, τον Οκτώβριο του 1439, Σταυροφορία εναντίον των Τούρκων. Σ’ αυτήν ανταποκρίθηκε ο βασιλιάς της Ουγγαρίας και Πολωνίας Λαδίσλαος ο Δ’ και μαζί του συνασπίστηκαν Βλάχοι και Σέρβοι, ενώ ναυτικές δυνάμεις συνεισέφεραν η Βενετία και η Βουργουνδία. Ηγέτης των Σταυροφόρων, που ανήρχοντο σε 25.000, ήταν ο έμπειρος Ούγγρος Στρατηγός Ουνυάδης.

Οι Σταυροφόροι ξεκίνησαν το 1443, κατευθυνόμενοι στο Βελιγράδι και από εκεί στη Σόφια. Έπειτα, στράφηκαν προς τη Θράκη, όπου συνάντησαν σοβαρή αντίσταση και υποχώρησαν. Ο χειμώνας του 1443-44 βρήκε την Βαλκανική σε μεγάλο αναβρασμό. Στην Αλβανία, αντιτουρκική επανάσταση ξέσπασε, ενώ μια εκστρατεία με τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο ξεκίνησε για να εισβάλλει στη Θεσσαλία. Την ίδια ώρα, ο Μουράτ αντιμετώπιζε μια επικίνδυνη εξέγερση στην Καραμανία. Έτσι, δέχτηκε την πρόταση να υπογράψει συνθήκη 10ετούς ειρήνης, με αντάλλαγμα την απαλλαγή της Σερβίας και της Βλαχίας από τα δεσμά υποτελούς κράτους.

EALO-H-POLIS-0018Αυτή η συνθήκη δεν ικανοποίησε ούτε τους Σταυροφόρους, ούτε τους Τούρκους.

Το 1444 ο Καρδινάλιος Τσεζαρίνι έπεισε τον Λαδίσλαο να καταπατήσει τον όρκο και να αρχίσει νέα εκστρατεία κατά των Τούρκων. Οι σταυροφόροι προέλασαν ως τη Βάρνα, δίχως την υποστήριξη των Σέρβων και εκεί συνάντησαν τριπλάσιες δυνάμεις του Οθωμανού Σουλτάνου, ο οποίος τους κατενίκησε. Μεταξύ των νεκρών ήταν ο Λαδίσλαος και ο Τσεζαρίνι, ενώ ο Ουνυάδης διέφυγε με δυσκολία. Αυτή η επιτυχία των Οθωμανών επέτρεψε στον Μουράτ να στραφεί εναντίον του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και να τον νικήσει, στον Ισθμό της Κορίνθου, το 1446.

Η ύστατη αντιτουρκική εκστρατεία αναλήφθηκε από τον αντιβασιλέα της Ουγγαρίας Ουνυάδη, ο οποίος με Ούγγρους, Βλάχους, Τσέχους και Γερμανούς, προέλασε μέσω της Σερβίας στο Κοσσυφοπέδιο, όπου ο Ουνυάδης νικήθηκε και πάλι κατά κράτος. Κάτω από τις συνθήκες αυτές, το 1449, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας των Βυζαντινών, ενώ ο Μουράτ δεν αμφισβήτησε την ανάρρησή του.

EALO H POLIS 0020Η κυριότερη μέριμνα του Κωνσταντίνου, την περίοδο που μεσολάβησε μέχρι την έναρξη της πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης, ήταν η εύρεση συζύγου. Όμως, η αναζήτηση διακόπηκε λόγω του αιφνιδίου θανάτου του Μουράτ, όπου διάδοχός του ανέλαβε ο Μωάμεθ, ο οποίος ήταν εκπαιδευμένος σε ξένες γλώσσες, στις επιστήμες και στην τέχνη της διακυβέρνησης. Στην Κωνσταντινούπολη διέβλεπαν σοβαρούς κινδύνους από την ανάρρησή του στο θρόνο, γιατί στην πραγματικότητα ο Μουράτ δεν ήταν φιλοπόλεμος. Ο Μωάμεθ ανέβηκε στο θρόνο το 1451, όπου στους εκπροσώπους του Βυζαντινού κράτους που τον επισκέφθηκαν για να τον συγχαρούν, ορκίστηκε στο Κοράνιο ότι θα σεβαστεί την ακεραιότητα του κράτους τους κι έτσι αυτοί καθησύχασαν.

 

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΑΛΩΣΗΣ

 Ο Σουλτάνος ΜωάEALO H POLIS 0016μεθ Β’ περνά άγρυπνος τις νύχτες του Δεκεμβρίου του 1452, με μόνη του σκέψη την άλωση της Βασιλεύουσας. Η Κωνσταντινούπολη, το μονάκριβο πετράδι της πάλαι ποτέ Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας της Ανατολής, ο ανεκπλήρωτος πόθος τόσων και τόσων εισβολέων, το στολίδι της Χριστιανοσύνης, είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον του νεαρού Σουλτάνου.

Η παράδοση λέει πως τόση μανία είχε καταλάβει τον Μωάμεθ τον Β’, ώστε περιδιάβαινε μόνος στους δρόμους της Ανδριανουπόλεως (της πρωτεύουσας του Οθωμανικού κράτους), μεταμφιεσμένος σε στρατιώτη. Μάλιστα, αν κάποιος τον αναγνώριζε και του απέδιδε τιμές, έχανε τη ζωή του επί τόπου.

Μια βραδιά, διέταξε να του φέρουν μπροστά του τον Βεζίρη Χαλίλ. Εκείνος έντρομος παρουσιάστηκε μπροστά του, κρατώντας ένα δίσκο ξέχειλο από χρυσά νομίσματα. Ο Μωάμεθ έριξε το δίσκο από τα χέρια του Χαλίλ, λέγοντάς του τούτα τα μοιραία λόγια: «Δεν έχω ανάγκη από τέτοια δώρα. Μόνο ένα πράγμα επιθυμώ: την Κωνσταντινούπολη».

EALO H POLIS 007Τον Ιανουάριο του 1453, οι Τούρκοι μεταφέρουν κανόνια από την Ανδριανούπολη στην Κωνσταντινούπολη, για να την εκπορθήσουν. Ανάμεσά τους και το τεράστιο για την εποχή κανόνι πολιορκίας που κατασκεύασε Σάξονας τεχνίτης και το οποίο προκαλούσε δέος.

Στις αρχές Απριλίου, ο Μωάμεθ Β’ συγκέντρωσε 150.000 άνδρες έξω από τα τείχη της πόλης, οργανωμένους και καλά εξοπλισμένους, που συνο-δεύονταν από πλήθος δερβίσηδων και μωαμεθανών ιερωμένων, για να τονώσουν το ηθικό του με κηρύγματα, ενώ πίσω ακολουθούσαν ατέλειωτα πλήθη Τούρκων ατάκτων, έτοιμα για λεηλασίες. Ο Μωάμεθ στήνει τη σκηνή του έξω από την πόλη του Αγίου Ρωμανού, ενώ φτάνει και ο στόλος, με 300 πλοία, που αγκυροβολεί στο Βόσπορο.

Μέσα από τα τείχη της Βασιλεύουσας, 5.000 Βυζαντινοί στρατιώτες και 2.000 Γενουάτες και Βενετοί, αμύνοντο δυναμικά, ενώ λίγα πλοία βρίσκονταν στον Κεράτιο, τον οποίο έχει ασφαλίσει ο Κωνσταντίνος με μεγάλη ανθεκτική αλυσίδα, την οποία οι Τούρκοι επεχείρησαν να σπάσουν πολλές φορές, αλλά απέτυχαν.

EALO H POLIS 0015Οι Τούρκοι, επί ένα δίμηνο σχεδόν, πολιορκούσαν τα τείχη της πόλης, όμως δίχως αποτέλεσμα. Ο αγώνας τώρα παρουσιάζετο άνισος. Μια μικρή νίκη στον Βόσπορο του Φλαντανελλά, ο οποίος εμβόλισε τον τουρκικό στόλο για να φέρει εφόδια στους πολιορκημένους, ενθουσίασε τους Βυζαντινούς, ενώ εξόργισε τον Σουλτάνο, που επέπληξε τον βουλγαρικής καταγωγής ναύαρχό του.

Ο Σουλτάνος, διαπιστώνοντας ότι χωρίς τη διάσπαση του εμποδίου της αλυσίδας είναι αδύνατη η κατάληψη της Πόλης, σοφίζεται ένα παράτολμο σχέδιο. Σύρει πάνω από την παρακαμπτήριο δίολκο που κατασκεύασε, 70 από τα πλοία του, που έφτασαν κρυφά στον Κεράτιο Κόλπο. Η εμφάνιση των τουρκικών πλοίων έριξε το ηθικό των πολιορκημένων. Από την ημέρα εκείνη, 21.4.1453 και για σαράντα μέρες, βομβαρδίζονταν τα τείχη.

EALO H POLIS 0014Στις 21.5.1453, ο Μωάμεθ ζητά την παράδοση της Πόλης, με τον όρο να επιτρέψει στον βασιλέα και σε όσους θέλουν, να φύγουν από την Πόλη με τα υπάρχοντά τους. Αυτό το έκανε ο Μωάμεθ για να αποφευχθεί η λεηλασία, γιατί αν την κυρίευε με έφοδο ο στρατός, θα καταστρεφόταν. Η απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν γεμάτη λεβεντιά: «Μολών λαβέ», «Το δε την πόλιν σοι δούναι, ουτ’ εμόν εστίν, ούτ’ άλλου των κατοικούντων ταύτην, κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών».

Στις 28 Μαΐου 1453, οι Τούρκοι μεταφέρουν σκάλες να αναρριχηθούν στα τείχη, αλλά οι αμυνόμενοι τις καταστρέφουν και τις γκρεμίζουν, σκοτώνοντας πολλούς από αυτούς. Άλλοι Χριστιανοί πολεμιστές βάλλουν με τις βομβάρδες και τις βαλλίστρες, θερίζοντας όσους ήταν κάτω από τα τείχη. Σύννεφα σκεπάζουν το φεγγάρι και η μάχη διεξάγεται στα τυφλά, στο σκοτάδι. Μια ώρα πριν από την αυγή, η ορμή των Τούρκων κοπάζει.

EALO H POLIS 001Υποχωρούν ταπεινωμένοι, αφήνοντας πίσω τους εκατοντάδες νεκρούς. Τότε, μια καλοζυγισμένη βολή από το κανόνι του Ουρβανού πέφτει πάνω στα τείχη και γκρεμίζει ένα μεγάλο μέρος. Αμέσως, 300 Τούρκοι χυμούν μέσα από τα χαλάσματα, αλλά εκεί βρίσκεται ο Κωνσταντίνος και οι άνδρες του και σχεδόν όλοι οι εισβολείς σκοτώθηκαν.

Και στα άλλη μέρη των τειχών, η τουρκική πίεση είναι αφόρητη. Στον Μαρμαρά, ο Τούρκος Ναύαρχος Χαμζά μπέης, αποβιβάζει τμήματα κοντά στα θαλάσσια τείχη, αλλά οι μοναχοί και οι άνδρες του Ορχάν τους εξολοθρεύουν. Το ίδιο συμβαίνει και στα τείχη των Βλαχερνών, όπου οι Βενετοί σκορπούν το θάνατο στους Τούρκους. Ο Κωνσταντίνος εμψυχώνει τους άνδρες του, καλώντας τους να αγωνιστούν για πίστη, πατρίδα, οικογένεια και βασιλέα.

Το ίδιο βράδυ της 28ης Μαΐου, παρακολουθούν όλοι τη λειτουργία στην Αγιά Σοφιά, με δάκρυα και κλάματα. Μετά μεταλαμβάνουν των αχράντων μυστηρίων και τρέχουν στα χαρακώματα για να πεθάνουν αγωνιζόμενοι. Τα ξημερώματα της μαύρης Τρίτης, 29 Μαΐου 1453, με αλλεπάλληλες εφόδους, οι Τούρκοι προσπαθούν να κάμψουν την αντίσταση των πολιορκημένων, αλλά αποτυγχάνουν και πάλι.

EALO H POLIS 003Βλέποντας ο Σουλτάνος την αποτυχία, καβαλά το άλογο και προπορεύεται, συνοδεύοντας τους γενίτσαρους στην τάφρο. Αρχικά, οι γενίτσαροι βαδίζουν με πειθαρχία, αγνοώντας τα βέλη, κάποιοι σωριάζονται στο έδαφος, αλλά πάλι ξεχύνονται με τυμπανοκρουσίες, σαλπίσματα και αλαλλαγμούς.

Κουρασμένοι από τις πολύωρες μάχες, οι Χριστιανοί πολεμιστές πολεμούν για μία ακόμη φορά με απαράμιλλη γενναιότητα. Οι άμαχοι της Πόλης ακούν τις ιαχές και προσεύχονται στο Θεό. Μια ολόκληρη ώρα διαρκεί η μάχη, αλλά οι γενίτσαροι δεν καταφέρνουν να σπάσουν την άμυνα των Ελλήνων. Σταδιακά, η ορμή τους κοπάζει και αποτραβιούνται από τα τείχη. Οι Χριστιανοί τότε αναθαρρεύουν και ελπίζουν…

EALO H POLIS 0016Όμως, η νίκη χαμογελά στους Τούρκους για μία και μοναδική στιγμή, αλλά και τόσο μοιραία για τους Χριστιανούς. Στη γωνιά που σχηματίζουν τα τείχη του Παλατιού των Βλαχερνών με τα Θεοδοσιανά, μισοκρυμμένη από έναν πύργο, βρίσκεται μία μικρή πύλη εφόδου, η Κερκόπορτα. Την είχαν κλειστή για χρόνια, αλλά οι γεροντότεροι υπενθήμισαν την ύπαρξή της στους Στρατηγούς. Την άνοιξαν λοιπόν ξανά, για να μπορούν να κάνουν αιφνιδιαστικές εφόδους στα νώτα του εχθρού. Το έκαναν και πριν, για να επιτεθούν στους στρατιώτες του Καρατζά πασά και φαίνεται όταν επέστρεψαν ξέχασαν να την κλείσουν. Μερικοί Τούρκοι το πρόσεξαν και μπήκαν στον περίβολο πίσω από τα τείχη και κάποιοι από αυτούς ανέβηκαν και πάνω στα τείχη. Οι Χριστιανοί τους βλέπουν, ξαφνιάζονται και μέσα στη σύγχυση της μάχης, πενήντα Τούρκοι μπαίνουν απαρατήρητοι.

Οι Τούρκοι, με αλλεπάλληλες εφόδους στην κατεστραμμένη πύλη του Αγίου Ρωμανού, εισέρχονται στην Πόλη και η χιλιόχρονη Βυζαντινή Αυτόκρατορία καταλύεται.

EALO H POLIS 0010Ο Κωνσταντίνος μάχεται και ξάφνου ακούγονται φωνές από τα τείχη: «Οι εχθροί κατέλαβαν τα τείχη» και εκείνος, με γυμνό το σπαθί του, μόνος, αφού οι μαχητές του διέφυγαν ή κείτονται νεκροί, αναφωνεί: «Δεν υπάρχει Χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι».

Οι Τούρκοι ανενόχλητοι σφάζουν ή σέρνουν δεμένους άνδρες, γυναίκες και παιδιά για τα σκλαβοπάζαρα. Ο Κωνσταντίνος, βλέποντας όλα αυτά, υψώνει το σπαθί του, σπιρουνίζει το άλογό του και πέφτει με ορμή πάνω στους εισβολείς. Πολεμώντας σαν λιοντάρι, σκοτώνει αμέτρητους. Οι εχθροί τον περικυκλώνουν, αλλά εκείνος συνεχίζει να μάχεται μέχρι που χάνεται από τα μάτια των Χριστιανών. Κανείς δεν τον ξαναείδε ζωντανό από τότε…

EALO H POLIS 0013Τα όργια των Τούρκων που δρουν ανεξέλεγκτα, συνεχίζονται. Λίγοι Έλληνες πρόλαβαν να φύγουν στη Δύση με τα πλοία των Γενουατών, ανενόχλητοι, γιατί τα πληρώματα των τουρκικών είχαν πέσει στο πλιάτσικο. Αυτοί οι λίγοι που έφυγαν μετέφεραν το κακό μαντάτο

«Εάλω η Πόλη».

 Σε λίγες ώρες, είχαν λεηλατηθεί ανάκτορα, αρχοντόσπιτα, ιδρύματα, εκκλησίες, ενώ σκορπούσαν τα λείψανα των Αγίων στους δρόμους. Η Αγια Σοφιά λεηλατήθηκε, χειρόγραφα σπάνια και εικόνες καταστράφηκαν. Η αξία τους ήταν τεράστια και η καταστροφή τους μέγα έγκλημα, γιατί σήμερα στερούμεθα των θησαυρών του Βυζαντινού Πολιτισμού, οι δημιουργοί του οποίου διέφυγαν στη Δύση, για να γίνουν εργάτες της Αναγέννησης στις τέχνες, στη ζωγραφική, αφού το προπύργιο του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού στην Ανατολή είχε καταστραφεί.

EALO H POLIS 0012Στις δύο και μισή το μεσημέρι της 29ης Μαΐου 1453, οι Τούρκοι είχαν γίνει κύριοι της κατάστασης κι έτσι ξεχύθηκαν στην μαρτυρική πόλη μεθυσμένοι από την επικράτησή τους. Ούτε οι ίδιοι δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι η Βασιλεύουσα έχει πέσει στα χέρια τους. Η μανία τους είναι τέτοια, που σφάζουν όποιον βρουν μπροστά τους, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, γέρους. Η γη κρύβεται από τα πτώματα και το αίμα ρέει στους δρόμους ποτάμι. Αρχόντισσες, νέες κοπέλες, ακόμα και μοναχές και μικρά παιδιά, σέρνονται απ’ τα μαλλιά και οι κατακτητές ασελγούν επάνω τους.

Μπαίνουν στις εκκλησίες, αρπάζουν τα ιερά σκεύη και ποδοπατούν τις εικόνες. Αφαιρούν τα πολύτιμα πετράδια, το χρυσάφι, το ασήμι και στολίζουν τα άλογά τους με τα μεταξωτά άμφια των ιερέων. Εισβάλλουν στις βιβλιοθήκες, σχίζουν και καίνε πολύτιμα βιβλία. Κραυγές και μοιρολόγια, θρήνοι και οιμωγές διαπερνούν την ατμόσφαιρα της κουρσεμένης Πόλης.

EALO H POLIS 0014Ο τουρκικός στόλος προσεγγίζει τις ακτές για να αποβιβάσει τους άνδρες του. Αλλά πέφτουν στην ηρωϊκή αντίσταση κάποιων ναυτών από την Κρήτη. Μεταξύ 6 και 8 το απόγευμα, βαστούν με θάρρος τους πύργους του Βασιλείου, του Λέοντος και του Αλεξίου, κοντά στην ωραία πύλη, κυριευ-μένοι από απίστευτο πάθος και θλίψη για την Άλωση της Πόλης. Προτι-μούν να σκοτωθούν, παρά να ζήσουν. Ο Σουλτάνους τους προσφέρει τη δυνατότητα να φύγουν, αλλά αρνούνται προσωρινά, συνειδητοποιώντας όμως το αδιέξοδο, αναχωρούν για την Κρήτη με δύο πλοία.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 Ο Σουλτάνος διακηρύσσει το τέλος της λεηλασίας, φοβούμενος ότι δεν θα μείνει πέτρα πάνω στην πέτρα. Οι στρατιώτες φορτώνουν τη λεία τους και τους αιχμαλώτους (περίπου πενήντα χιλιάδες) σε καράβια και άμαξες για τα σκλαβοπάζαρα.

 

Ο Μωάμεθ, αργά το απόγευμα, εισέρχεται έφιππος στην ΚωνσταντινούEALO H POLIS 003πολη. Πριν περάσει την είσοδο της Αγια Σοφιάς, ξεπεζεύει, γονατίζει και βάζει λίγο χώμα στη χούφτα του. Το χύνει πάνω από το τουρμπάνι του, θέλοντας να δείξει την ταπείνωσή του στον Αλλάχ. Μπαίνει στην Εκκλησία και μένει σιωπηλός για λίγο. Ενώ βαδίζει προς την Αγία Τράπεζα, βλέπει έναν Τούρκο στρατιώτη να προσπαθεί να αποκολλήσει ένα κομμάτι μάρμαρο από το δάπεδο. Έξάλλος, τον διατάζει να σταματήσει, λέγοντάς του ότι η λεηλασία δεν περιλαμβάνει την καταστροφή των κτιρίων και ορίζει να χαριστεί η ζωή των υπολοίπων Χριστιανών αμάχων και ιερέων. Πολλές εκκλησίες θα παραμείνουν χριστιανικές, προστάζει, όμως η Αγια Σοφιά θα γίνει τζαμί. Ένας από τους ουλεμάδες του ανεβαίνει στον άμβωνα και διακηρύσσει ότι ένας είναι ο Αλλάχ και ο Μωάμεθ ο προφήτης του. Ο ίδιος ο Μωάμεθ ανεβαίνει στην Αγία Τράπεζα και προσκυνά τον Αλλάχ.

EALO H POLIS 0019Σιγά-σιγά, η τάξη στην πόλη αποκαθίσταται και έτσι ο Μωάμεθ γυρίζει στο στρατόπεδό του να διανυκτερεύσει. Την Πέμπτη 31 Μαΐου, ο Σουλτάνος διατάζει να φέρουν τη λεία μπροστά του. Κρατά για τον εαυτό του το μέρος που του αναλογεί και το υπόλοιπο το μοιράζει δίκαια στους στρατιώτες του. Απελευθερώνει αρκετές γυναίκες ευγενικής καταγωγής και τους χαρίζει χρήματα να εξαγοράσουν τα αιχμάλωτα μέλη των οικογενειών τους. Κρατά για το χαρέμι του τις ομορφότερες κοπέλλες και τα ωραιότερα αγόρια…

Την Πέμπτη 21 Ιουνίου 1453, ο Σουλτάνος Μωάμεθ με τη συνοδεία του, αναχωρεί για την Ανδριανούπολη. Αφήνει την Κωνσταντινούπολη μισοκατεστραμμένη, ταπεινωμένη, πυρπολημένη και σχεδόν έρημη από ζωή. Περνά μέσα από τους έρημους δρόμους της πόλης, συγκινείται και ο ίδιος με το θλιβερό θέαμα. «Τι πανέμορφη πόλη ήταν αυτή που λεηλατήσαμε και καταστρέψαμε», αναφωνεί με λυγμούς.

EALO H POLIS 009Ο Μωάμεθ ονειρεύεται να επανιδρύσει την Πόλη, να την κάνει ξακουστή μεγαλούπολη, κόσμημα του Ισλάμ. Θα δώσει εντολή να φτιαχτούν ανάκτορα, τζαμιά, γέφυρες, πλατείες και πολλά άλλα εξαίσια κτίρια. Θα τα καταφέρουν, τόσο ο ίδιος, όσο και οι διάδοχοί του. Όμως, δεν θα γίνει η Κωνσταντινούπολη ποτέ ξανά η Πόλη των Πόλεων και ούτε Βασιλεύουσα της Οικουμένης.

Η ελπίδα, ο μύθος του Μαρμαρωμένου Βασιλιά και η ευχή πως «πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικιά μας θα’ναι», κράτησε αδούλωτη την ελληνική ψυχή.

Ο Ελληνισμός με την πτώση της Πόλης το 1453, δεν χάθηκε. Επέζησε η εκκλησία. Επέζησε η Ελληνική Παιδεία, η γλώσσα, οι παραδόσεις του ελληνικού λαού, όπως επίσης και το Δημοτικό τραγούδι. Υπάρχει πιστεύω απόλυτα μια πολιτισμική γέφυρα, ανάμεσα στο Βυζάντιο και την Εθνική Παλιγγενεσία του 19ου αιώνα.

Ομιλία Κ. Λούκα Δημήτρη  στο Τριεθνές Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην πόλη Nis της Σερβίας (Δημαρχιακό Μέγαρο),  υπό την αιγίδα του Συνδέσμου Ελληνικής, Σερβικής  και Ουκρανικής Φιλίας από τις 10 έως τις 15 / 9 / 2012

Δημήτρης Η. Λούκας

Καθηγητής Πολιτειολόγος

Πρόεδρος Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος (ΕΔΣΤΕ)

Δελφοί: Ο Ομφαλός της γης

Ποίηση: Δημήτρης Η. Λούκας, Καθηγητής Κοινωνιολόγος
Φωτογραφία: Βασίλης Λάππας

Ο Άναξ ο εν Δελφοίς, ούτε λέγει,
ούτε κρύπτει, αλλά σημαίνει…
Ηράκλειτος

VASSILIS_LAPPAS_DELFOI_101Μεγαλοπρέπεια μοναδική.  Απ` τα βάθη αναβλύζει η πηγή κι` ή Δελφικοί ιδέα, ενώ στ` άδυτα του χρόνου, η Πυθία σοβαρή τον χρησμό δίνει.
Δελφοί, μια λέξη, μια Ιστορία……  Βασιλείς και στρατιώτες, απ` το μαντείο σου πέρασαν τον χρησμό σου να πάρουν, που για μια νίκη, για στον όλεθρο θα τους οδηγούσε.
Βουνό ιερό κι` απρόσιτο στους άπιστους, Φαιδριάδες. Κάτω απ` το σκιερό σου χώρο,
οι άνθρωποι στάθηκαν, σε θαύμασαν εκστατικοί.
Δελφοί, που απ` τα` αρχαία χρόνια, ως τα σήμερα, η φήμη σας φωτίζει περίλαμπρα τον κόσμο.  Είθε ω Φοίβε, στον ιερό σου χώρο,
Ή φλόγα να φουντώσει ξανά.
Καινούργιο φως να ξεχυθεί απ` την Ελλάδα!

 

VASSILIS_LAPPAS_DELFOI_006Δίκαια αποκαλούσαν οι πρόγονοί μας τους Δελφούς «ομφαλό της γης». Το κέντρο αυτό του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος, είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά μέρη που μπορεί να συναντήσει κανείς ανά την υφήλιο, τόσο για το επιβλητικό μεγαλείο του φυσικού σκηνικού, όσο και για τον εξαιρετικό τρόπο με τον οποίο περιβάλλεται από τα ερείπια του παρελθόντος.

Όταν επισκεπτόμαστε τους Δελφούς γινόμαστε αυτόματα μέτοχοι μιας παράδοσης 3000 ετών. Τον 12ο αιώνα π.Χ. άρχισαν να έρχονται στους Δελφούς οι πρώτοι προσκυνητές για να ζητήσουν τους χρησμούς της Πυθίας, της πιο διάσημης μάντισσας του αρχαίου κόσμου. Τα πλήθη των προσκυνητών συνέχιζαν να καταφθάνουν μέχρι και τον 4ο αιώνα π.Χ.

Οι Δελφοί, κατά μία εκδοχή, έλκουν το όνομά τους από τον ήρωα Δελφό, ο οποίος σύμφωνα με τις μυθικές παραδόσεις, ήταν εκείνος που υποδέχθηκε στην περιοχή της Παρνασσίδος το θεό Απόλλωνα (εξ ού και οι Δελφοί ονομάζονται «απολλώνειο λίκνο»).

Κατά μία άλλη εκδοχή, ο Δελφός θεωρείται υιός του Απόλλωνα, ενώ ως Δελφός αναφέρεται και ο πατέρας του Πύθη, από τον οποίον προήλθε η ονομασία της χώρας των δελφών σε Πυθώ, μεταγενέστερα.

Πρέπει επίσης να αναφερθεί ακόμα μία άλλη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία το όνομα Δελφοί, προέρχεται από το επίθετο Δελφός, που σχετίζεται με το Δελφίνι.
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί μια παράδοση, που αναφέρει πως ο Δελφός συγκαταλεγόταν στους Κρήτες ναυτικούς, που κατ’ επιταγή του Απόλλωνα αποίκησαν την περιοχή του Μαντείου και αναγορεύτηκαν σε ιερείς του θεού.
Σύμφωνα εξάλλου με τη μαρτυρία του περιηγητού Παυσανία, είχε αναγερθεί χάλκινος αδριάντας του ήρωα Δελφού, ο οποίος οδηγούσε στο Κηρύκειο άντρο, γεγονός το οποίο σημαίνει ότι η φυσιογνωμία του Δελφού κατείχε εξέχουσα σημασία στις παραδόσεις των κατοίκων της περιοχής των Δελφών.

Ως ένας από τους επιφανέστερους ιερούς χώρους της ιστορικής αρχαιότη-τας, με σημαντική επίδραση σε ολόκληρο τον κόσμο, αναγνωρίζεται το Μαντείο των Δελφών.

Λίκνο της Απολλώνειας μαντικής τέχνης και πνευματική κατοικία του μουσηγέτη Απόλλωνα, οι Δελφοί επηρέασαν και κατηύθυναν για μία μακραίωνη περίοδο τη νομοθετική, πολιτική, πολιτιστική, αλλά και θρη-σκευτική ζωή της Αρχαίας Ελλάδος, με πολύ σημαντικά αποτελέσματα. Είναι γνωστό ότι ουκ ολίγες φορές, παρείχοντο χρησιμοί επί εξουσια-στικών, πολεμικών, αλλά και ηθικών ακόμα θεμάτων, προσωπικοτήτων εν γένει της δημόσιας ζωής σε επίπεδο πόλεων-κρατών και όχι μόνο.
Από πότε όμως άρχισαν να τελούνται τα Δελφικά Μυστήρια; Ο Πλούταρχος, στο βιβλίο του «Περί του μη χραν νυν έμμετρα την Πυθίαν», υποστηρίζει ότι «νυν δ’ ώσπερ αγωνιώντες και δεδιότες μη τρισχιλίων ετών αποβάλη δόξαν ο τόπος και του χρηστηρίου». Κάνοντας λόγο για την ιστορία του Χρηστηρίου των Δελφών, η οποία ανέρχεται στα 3000 χρόνια, ήδη από την αρχή του, αυτό σημαίνει ότι έως τις μέρες μας υπάρχει ζωή των Μυστηρίων, τουλάχιστον 5000 ετών, με ιστορική εξακρίβωση.
Όπως μας είναι γνωστό, το Μαντείο των Δελφών ήταν αφιερωμένο στη θεότητα της Γης. Το Μαντείο εξεδήλωσε τις ιδιότητές του χάρη στο χάσμα που αποκαλύφθηκε στη γη εντελώς συγκυριακά, από τις αίγες του βοσκού Κορήτα, όπου βοσκώντας, πλησίασαν στη σχισμή του εδάφους από όπου αναδύονταν ατμοί και αναθυμιάσεις κι έτσι έγινε γνωστό.

Η μαντική τέχνη με την οποία ο θνητός άνθρωπος ήταν σε θέση να κατανοήσει τη βούληση των Θεών, περί των μελλουμένων, αποτελούσε συγχρόνως και μία μέθοδο για να κατανοηθούν τα γεγονότα, τόσο του παρελθόντος, όσο και του παρόντος.
Ο μάντης ή η μάντισσα, περιέπιπταν σε κατάσταση εκστάσεως, κατά τη διάρκεια της οποίας η ψυχή αποχωριζόταν από το σώμα, επιτυγχάνοντας με τους πνευματικούς οφθαλμούς να ακούσει και να κατανοήσει τη θεϊκή φωνή. Γι’ αυτό και τους αποδιδόταν η ιδιότητα του Θεομάντη.

Ο Πλούταρχος, στα «Ηθικά», αναφέρει πως φρονούσε ότι ο Απόλλωνας παρουσιάζει στην Πυθία μόνο εικόνες των πραγμάτων και φωτίζει την ψυχή της να οραματίζεται το μέλλον.

Οι ιεροφάντες των Μυστηρίων και οι Ιερείς των χρηστηρίων, τηρούσαν την επαφή με τον ουρανό, ενώ διάμεσος σύνδεσμός τους υπήρξε ο θεός των Ιερειών.
Σημαντική ήταν και η παρουσία του πυρός στους Ναούς και σε όλα τα Μυστήρια. Το πυρ, κατά τον Πλούταρχο, θεωρείται πηγή των πάντων. Μετά τη συντριβή των Περσών στις Πλαταιές, το Δελφικό Μαντείο έδωσε εντολή να σβηστούν όλες οι φωτιές που μόλυνε η Περσική παρουσία και να ανάψουν με πυρ καθαρό, που θα έπαιρναν από το ιερό του Απόλλωνα, την κοινή εστία των Ελλήνων.

Οι Δελφοί είναι γεμάτοι από αρχαίους μύθους. Στους Δελφούς δημιουργήθηκε η πρώτη Αμφικτυονία, ο σπουδαιότερος θεσμός της αρχαιότητας, με σκοπό τον αποκλεισμό των εχθροπραξιών ανάμεσα στα μέλη της.

Ο χώρος του αρχαιολογικού ιερού του Μαντείου αποκαλύφθηκε με τις ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, το 1960. Ο Ναός του Απόλλωνα και ολόκληρο το ιερό, περιβάλλεται από τείχη, ενώ στο εσωτερικό του περιβόλου υπήρχαν αγάλματα αφιερωμένα από διάφορες ελληνικές πόλεις, ενώ το μοναδικό μνημείο που σώζεται είναι ο Θησαυρός των Αθηναίων. Στο άδυτο του Ναού του Απόλλωνα, η Πυθία, καθισμένη σε τρίποδα, έλεγε τις γνωστές διφορούμενες μαντείες, τις οποίες οι ιερείς εξηγούσαν στους ενδιαφερομένους. Υπάρχουν ακόμα 20 αναθηματικά μνημεία (οι λεγόμενοι Θησαυροί), που χρησίμευαν για να φυλάσσονται οι θησαυροί της πόλης.

Στους Δελφούς συναντάμε το Θέατρο, κτίσμα του 4ου π.Χ. αιώνα και το Στάδιο των Δελφών, κτίσμα του 5ου π.Χ. αιώνα, όπου γινόταν οι ονομαστοί αγώνες, τα Πύθια, έως την εποχή του Ηρώδη του Αττικού. Επίσης, συναντάμε την Κασταλία κρήνη, ονομαστή πηγή, το Φαράγγι του Πλειστού και τα ερείπια της Προνοίας Αθηνάς.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο υπάρχουν έργα τέχνης, καθώς και αναθήματα από το Ιερό και το Μαντείο. Ανάμεσα σ’ αυτά υπάρχει και το περίφημο πασίγνωστο μπρούτζινο άγαλμα του Ηνίοχου, με το στεφάνι της νίκης, αφιερωμένο στον Απόλλωνα από τον τύραννο της Γέλας, Πολύζαλο, που είχε διακριθεί στα Πύθια. Συναντάμε επίσης το Βουλευτήριο, όπου συνεδρίαζε η Γερουσία και ακόμα τους Θησαυρούς των Σιφνίων, Σικιωνιών κλπ. και τον ομφαλό της γης.

1821 ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΟ ΣΕ ΧΡΟΝΟ

MARTIOS-1833

Μάρτιος μήνας και μήνας μνήμης, γι’ αυτό η σκέψη όλων των Ελλήνων τρέχει –πού αλλού;– στο 1821.

Επιμέλεια κειμένων  Δημήτρης Η. Λούκας

Πρόεδρος της Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος Ε.Δ.Σ.Τ.Ε

Πολιτειολόγος-Ιστορικός

 

 

Όταν ξέσπασε η Επανάσταση κι άρχισε ο αγώνας για την απελευθέρωσή μας από τον τουρκικό ζυγό, η Ελληνική ψυχή κυοφορούσε από την άλλη κι όλας μέρα της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, μία μόνιμη σκέψη: «πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θά’ναι».

MARTIOS-1839Ο αγώνας, ο οποίος ξεσήκωσε ολόκληρη την τότε Ευρώπη, με τους ηρωϊσμούς, τα κατορθώματα των Ελλήνων, τα ολοκαυτώματα, τους ποταμούς του αίματος, προκάλεσε την αγανάκτηση των Ευρωπαίων και άλλαξε το κλίμα της Ιεράς Συμμαχίας, σε συμπαράσταση και βοήθεια προς την μαχόμενη για την Ελευθερία της Ελλάδα. Κι αυτός ο αγώνας δεν είχε κρατούμενα, όλα ήταν για την Ελλάδα και την Ελευθερία.

Ο χρόνος αποτελεί μία υπαρκτή πραγματικότητα, μέσα στην οποία καταγράφεται και η ανθρώπινη ιστορία. Τις μέρες που εμείς οι Έλληνες γιορτάζουμε την επέτειο του 1821, ένα αίσθημα αισιοδοξίας γεννιέται και πλανάται στον Ελεύθερο Ελλαδικό χώρο και στο γύρω εορταστικό περιβάλλον.

MARTIOS-1838Η Επανάσταση του 1821 και από μέρα σε μέρα κι από χρόνο σε χρόνο, κράτησε έως το 1829, όπου δόθηκε η τελευταία μάχη της Ελληνικής Επαναστάσεως (12 Σεπτεμβρίου 1829, η Μάχη της Πέτρας).

Ας ξετυλίξουμε το κουβάρι του χρόνου κι ας θυμηθούμε τα πιο σημαντι-κά γεγονότα, από χρόνο σε χρόνο της Νεότερης Ιστορίας μας:

 

1   8   2   1

 

MARTIOS-183722 Φεβρουαρίου  Διάβαση του ποταμού Προύθου από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και η είσοδός του στη Μολδοβλαχία.

12 Μαρτίου  Πέφτουν οι πρώτοι πυροβολισμοί της Επανάστασης: αρματωλοί και κλέφτες σκοτώνουν δύο ανθρώπους του βοεβόδα των Καλαβρύτων, Ιμπραήμ Αρναούτογλου, που είχε ξεκινήσει για την Τριπολιτσά,  επικεφαλής μεγάλου στρατιωτικού τμήματος.

17 Μαρτίου Ο Σ. Χαραλάμπης και οι Πετμεζαίοι αποκλείουν τους Τούρκους των Καλαβρύτων στους Τρεις Πύργους.

MARTIOS-183221 Μαρτίου  Επίθεση κατά των Καλαβρύτων. Την ενήργησαν οι Σ. Θεοχαρόπουλος, Ν. Σολιώτης. Ι. Παπαδόπουλος, Βασίλειος και Νικόλαος Πετμεζάς, με αποτέλεσμα να παραδοθούν ο «πολύς» Αρναούτογλου και οι Τούρκοι του.

22 Μαρτίου  Επανάσταση των Πατρών. Οι πρόκριτοι και οπλαρχηγοί της Αχαΐας (Αν-δρέας Λόντος, Ανδρέας Ζαΐμης, Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος και άλλοι) υψώνουν τη σημαία που ευλογεί ο Παλαιών Πατρών Γερμανός. Σχηματίζεται το «Επαναστατικό Διευθυντήριο».

23 Μαρτίου  Επανάσταση στην Καλαμάτα. Οι Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, Θεόδω-ρος Κολοκοτρώνης και άλλοι πρόκριτοι και οπλαρχηγοί της Μεσσηνίας, υψώνουν τη σημαία. Ιδρύεται η πρώτη Γερουσία.

MARTIOS-183125 Μαρτίου Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός κηρύσσει επίσημα στην μονή της Αγίας Λαύρας την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, με σύνθημα «Ελευθε-ρία ή Θάνατος!»

26 Μαρτίου Κηρύσσεται η Επανάσταση στις Σπέτσες από τους: Γεώργιο, Πάνο και Π. Μπότσαρη, οι οποίοι κατεβάζουν τα τουρκικά εμβλήματα από το Διοι-κητήριο και στη θέση της ημισελήνου υψώνουν το Χριστιανικό Σταυρό.

MARTIOS-183027 Μαρτίου Αποκλεισμός των Τούρκων στην Ακροκόρινθο. Ο Πανουργιάς υψώνει τη σημαία της Επαναστάσεως στα Σάλωνα (Άμφισσα).

28 Μαρτίου  Επανάσταση στο Λιδωρίκι.

29 Μαρτίου Ο Αθανάσιος Διάκος υψώνει τη σημαία στη Λιβαδειά.

31 Μαρτίου Σφαγή Χριστιανών στη Σμύρνη.

MARTIOS-184310 Απριλίου Τα Ψαρά εισέρχονται στον αγώνα υπέρ της Ανεξαρτησίας, με αρχηγό του στόλου τους το Νικολή Αποστόλη. Απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’.

16 Απριλίου Η Ύδρα ακολουθεί τη μοίρα του επαναστατημένου Γένους, με πρωτερ-γάτη τον Ιάκωβο Τομπάζη, που έγινε και αρχηγός των ηνωμένων στόλων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών.

17 Απριλίου Επανάσταση στη Σάμο. Σκηνοθετημένη πρόσκληση Αρχιερέων και Προεστών της Πελοποννήσου στην Τρίπολη. Ο Μητροπολίτης Δανιήλ και άλλοι κληρικοί, καθώς και πρόκριτοι της Πελοποννήσου, φυλακίζο-νται για αποδυνάμωση της Εθνεγερσίας.

MARTIOS-182722 Απριλίου Έπειτα από πραγματική γιγαντομαχία, συλλαμβάνεται κοντά στις Θερμο-πύλες και στη γέφυρα της Αλαμάνας, ο Αθανάσιος Διάκος, σουβλίζεται από άνδρες του Ομέρ Βρυώνη και καίγεται ζωντανός.

25 Απριλίου Οι Έλληνες περιορίζουν τους Τούρκους των Αθηνών στην Ακρόπολη.

28 Απριλίου Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ονομάζεται Αρχιστράτηγος στην Καρύ-ταινα.

MARTIOS-184029 Απριλίου Επαναστατούν πολλά από τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους: Κάσος, Κάρπαθος, Χάλκη, Πάτμος, Νίσυρος, Κάλυμνος, Λέρος, Αστυπάλαια.

7 Μαΐου Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος ενεργεί, με 120 επιλέκτους του, μεγαλειώδη έξοδο από το Χάνι της Γραβιάς.

12-13 Μαΐου Μάχη στο Βαλτέτσι. Πρώτη μεγάλη νίκη στην Πελοπόννησο (Κολοκο-τρώνης-Μουσταφάμπεης).

MARTIOS-182518 Μαΐου Μάχη στα Δολιανά της Κυνουρίας. Ο Νικηταράς κατατροπώνει τον Κεχαγιάμπεη.

20 Μαΐου Επανάσταση στο Μεσολόγγι.

21 Μαΐου Εβδομήντα καπεταναίοι από όλα τα μέρη της Κρήτης συγκεντρώνονται στα Σφακιά.

28 Μαΐου  Ναυμαχία στην Ερεσσό της Λέσβου (ο Τομπάζης και ο Σαχτούρης). Πυρπόληση της τουρκικής φρεγάτας από τον Παπανικολή.

7 Ιουνίου Μάχη στο Δραγατσάνι της Μολδοβλαχίας. Καταστροφή Ιερού Λόχου.

MARTIOS-184913 Ιουνίου Επανάσταση στην Κρήτη.

19 Ιουνίου  Φθάνει στο Άστρος ο Δημήτριος Υψηλάντης και ανακηρύσσεται αρχι-στράτηγος των Ελληνικών Επαναστατικών Δυνάμεων.

9 Ιουλίου Η τουρκική φρουρά παραδίδει την Ακρόπολη των Αθηνών στους Έλλη-νες.


8 Σεπτεμβρίου 
Ολοκαύτωμα στη μονή του Σέκκου. Ο Γεωργάκης Ολύμπιος και οι λίγοι οπαδοί του ανατινάζονται με την πυριτιδαποθήκη.

23 Σεπτεμβρίου Άλωση της Τριπολιτσάς από τον Θ. Κολοκοτρώνη και τους συνεργάτες τους.

20 Δεκεμβρίου Η Εθνική ΣυνέMARTIOS-1822λευση Επιδαύρου εκλέγει το «Εκτελεστικόν Σώμα», την πρώτη δηλαδή Ελληνική Κυβέρνηση. Πρόεδρος ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, μέλη οι: Αθαν. Κανακάρης. Αναγν. Δεληγιάννης, Ιω. Ορλάνδος και Ιω. Λογοθέτης και μινίστροι (υπουργοί) οι Β. Νέγρης, Ιω. Κωλέττης. Π. Νοταράς, Ν. Μπότσαρης κ.ά. Ο Υψηλάντης εξάλλου εξελέγη Πρόεδρος του «Βουλευτικού Σώματος», της Βουλής δηλαδή και σημαία ορίστηκε η Γαλανόλευκη.

1   8   2   2

 1η Ιανουαρίου MARTIOS-1821Η Εθνική Συνέλευση της Επιδαύρου αποφασίζει με διακήρυξή της, την Ανεξαρτησία του Έθνους.

20 Φεβρουαρίου Ναυμαχία Πατρών. Η πρώτη σημαντική ναυμαχία στον Αγώνα και νίκη των Ελλήνων (Μιαούλης-Σαχτούρη-Κριεζής).

11 Μαρτίου Επανάσταση στη Χίο, με την υποκίνηση του Λυκούργου Λογοθέτη.

30 Μαρτίου Τουρκικός στρατός, υπό τον Καρά Αλή, αποβιβάζεται στη Σάμο και ενεργεί τρομερές σφαγές και λεηλασίες. Στη νήσο Χίο βρήκαν το θάνατο 23.000 κάτοικοι, ενώ 48.000 αιχμαλωτίστηκαν ή πουλήθηκαν σκλάβοι.

MARTIOS-1842Ο Κωνσταντίνος Κανάρης ανατινάζει με τον πυρπολικό του τη ναυαρχίδα του Καρά Αλή στα νερά της Χίου και προκαλεί το θάνατο σε 2.000 Τούρκους.

29 Ιουνίου Ο Δράμαλης, διορισμένος από το Σουλτάνο αρχιστράτηγος του τουρκι-κού στρατού, προελαύνει ανενόχλητος σχεδόν και φθάνει στην Κόρινθο.

4 Ιουλίου Ο Ρεσίτ πασάς επιτίθεται με 6.000 άνδρες στο στρατόπεδο Πέτα και εξο-λοθρεύει πολλούς Επτανήσιους και όλους σχεδόν τους Φιλέλληνες που είχαν συγκεντρωθεί εκεί.

25 Ιουλίου Ο Κολοκοτρώνης και οι Νικήτας, Παπαφλέσσας και Υψηλάντης, εξοντώ-νουν 3.000 άνδρες του Δράμαλη στα Δερβενάκια.

7130000_orig8 Σεπτεμβρίου Ναυμαχία στον Αργολικό Κόλπο. Ο τουρκικός στόλος αναγκάζεται σε φυγή.

9 Οκτωβρίου Ο Κανάρης πυρπολεί δίκροτο του τουρκικού στόλου στην Τένεδο.

30 Νοεμβρίου Οι Έλληνες καταλαμβάνουν το Ναύπλιο, οι Τούρκοι επίσημοι παρέδοσαν τα κλειδιά του φρουρίου και υπέγραψαν συνθήκη με τον Κολοκοτρώνη.

25 Δεκεμβρίου Ο Ρεσίτ πασάς (ο επονομαζόμενος Κιουταχής), ο Ομέρ Βρυώνης και ο Γιουσούφ πασάς, στρατοπεδευμένοι από τα τέλη Οκτωβρίου έξω από το Μεσολόγγι, επιχειρούν την πρώτη έφοδο κατά του τείχους της Ιεράς Πόλης, αλλά παθαίνουν σωστή πανωλεθρία και λύνουν την πολιορκία. Ήταν Χριστούγεννα.

31 Δεκεμβρίου Ύστερα από ηρωϊκή έξοδο των Ελλήνων, υπό τον Μάρκο Μπότσαρη, οι Τούρκοι με τον Ομέρ Βρυώνη αναγκάζονται να λύσουν την πολιορκία.

1   8   2   3

 18 ΙανουαρίMARTIOS-1836ου Το Ναύπλιο ορίζεται έδρα της Ελληνικής Κυβερνήσεως.

23 Μαρτίου Εθνική Συνέλευση στο Άστρος Κυνουρίας.

24 Μαΐου Οι Τούρκοι κυριεύουν ολόκληρη την Εύβοια και περνούν «διά πυρός και σιδήρου» τη Φθιώτιδα, τη Φωκίδα και τη Λοκρίδα.

MARTIOS-18341η Ιουνίου Το Μεσολόγγι υφίσταται από ναυτικές δυνάμεις του Χοσρέφ πασά, θαλασσινό αποκλεισμό, ο οποίος όμως λύνεται σε λίγες μέρες.

9 Αυγούστου Νεκρός, στο Καρπενήσι, από εχθρική σφαίρα ο Μάρκος Μπότσαρης. Πρώτη ανάδειξη του Καραϊσκάκη.

24 Δεκεμβρίου Ο Λόρδος Βύρων φθάνει στην Ελλάδα.


1   8   2   4

 21 ΦεβροMARTIOS-1848υαρίου Συνάπτεται στο Λονδίνο το πρώτο Ελληνικό δάνειο 800.000 λιρών.

2 Μαρτίου Η Ελληνική Κυβέρνηση ορίζει έδρα της το Ναύπλιο, αλλά εγκαταστάθηκε στους Μύλους, γιατί το Ναύπλιο κατεχόταν από τον Πάνο Κολοκο-τρώνη. Ένας εμφύλιος πόλεμος έχει αρχίσει ήδη, κυρίως στην Πελοπόν-νησο, όπου ο Νικήτας εκστράτευσε εναντίον του Ναυπλίου και ο Κολο-κοτρώνης κατά της Τρίπολης.

7 Ιουνίου Ο Χουσεΐν αποβιβάζει 3.000 Αλβανούς στην Κάσσο, εξοντώνει και εξανδραποδίζει τον πληθυσμό.

MARTIOS-185322 Ιουνίου Ο Χοσρέφ πασάς καταλαμβάνει τα Ψαρά. Οι κάτοικοι, 30.000, είχαν την ίδια τύχη με της Κάσσου.

3 Ιουλίου Ο Ελληνικός στόλος, υπό τον Σαχτούρη, κατατροπώνει τον τουρκικό στα Ψαρά.

5 Αυγούστου Νίκες του Ελληνικού στόλου εναντίον του τουρκικού στην Ικαρία και στη Σάμο (Σαχτούρης-Κανάρης-Βατικιώτης-Λέκκας).

29 Αυγούστου Ναυμαχία του Γέροντα (Μυτιλήνη). Ο Μιαούλης και οι άλλοι καπετανέοι και πυρπολητές, πραγματοποιούν μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές νί-κες εναντίον του ενωμένου τουρκο-αιγυπτιακού στόλου.

12 Νοεμβρίου Μάχες κυβερνητικών και αντικυβερνητικών, έξω από την Τρίπολη. Φόνος του Πάνου Κολοκοτρώνη.

MARTIOS-18511   8   2   5

 

5 Ιανουαρίου Ο Λόρδος Βύρων φθάνει στο Μεσολόγγι, όπου ανάλαβε το Σώμα των Σουλιωτών και ετοιμάζει εκστρατεία κατά των Τούρκων της Ναυπάκτου.

6 Φεβρουαρίου Φυλακίζονται στην Ύδρα ο Θ. Κολοκοτρώνης, Κανέλλος, Δεληγιάννης, Αναγνώστου και άλλοι αντάρτες.

12 Φεβρουαρίου Ο Ιμπραήμ αποβιβάζει 10.000 πεζούς και 1.000 ιππείς στη Μεθώνη.

MARTIOS-1829Ο Μιαούλης αιχμαλωτίζει δύο Αυστριακά πλοία που μετέφεραν τρόφιμα στους Τούρκους στην Πρέβεζα.

19 Απριλίου Θάνατος του Λόρδου Βύρωνα.

23 Απριλίου Αρχίζει ο αποκλεισμός του Μεσολογγίου.

11 Μαΐου Ο Ιμπραήμ κυριεύει το Ναυαρίνο.

18 Μαΐου Η Κυβέρνηση Ι. Κουντουριώτη αναγορεύει γενικό αρχηγό της Πελοπον-νήσου τον Κολοκοτρώνη, που είχε συλληφθεί και φυλακισθεί στην Ύδρα.

20 Μαΐου Στο Μανιάκι σκοτώνεται ο Παπαφλέσσας.

5 Ιουνίου Δολοφονία του Οδυσσέα Ανδρούτσου στην Ακρόπολη.

MARTIOS-182313 Ιουνίου Μάχη στο Ναύπλιο. Σημαντική νίκη των Ελλήνων εναντίον του Ιμπραήμ. Τραυματισμός του Καραϊσκάκη.

Αρχές Ιουλίου Μάχη στο Καρπενήσι. Νίκη του Καραϊσκάκη.

28 Σεπτεμβρίου Μάχη Καρβασαρά και ήττα των Τούρκων.

27 Δεκεμβρίου Στην πολιορκία του Μεσολογγίου προστίθεται ο Ιμπραήμ με 17.000 Αιγυπτίους.

1   8   2   6

 MARTIOS-182616 Ιανουαρίου Ναυμαχία έξω από το Μεσολόγγι. Οι Μιαούλης και Σαχτούρης προσπα-θούν να διασπάσουν τον αποκλεισμό.

26 Φεβρουαρίου Η φρουρά του Μεσολογγίου αποκρούει έφοδο του Ιμπραήμ.

23 Μαρτίου Υπογράφεται στην Πετρούπολη πρωτόκολλο μεταξύ Αγγλίας και Ρωσίας, για να ασκήσουν πίεση στην Τουρκία να καταπαύσει ο πόλεμος και να γίνει η Ελλάδα κράτος ημιαυτόνομο, υποτελές στον Σουλτάνο.

 6 Απριλίου Εθνική Συνέλευση στην Επίδαυρο.

MARTIOS-182810 και 11 Απριλίου Η Ηρωϊκή Έξοδος του Μεσολογγίου, η πτώση του οποίου επέφερε και ολική κατάκτηση της Δυτικής και Ανατολικής Ελλάδος από τους Τούρκους.

3 Ιουλίου Αρχίζει η πολιορκία των Αθηνών.

3 Αυγούστου Ο Κιουταχής και ο στρατός του κυριεύουν την Αθήνα.

6 Αυγούστου Ο Καραϊσκάκης ορίζεται αρχιστράτηγος της Ρούμελης.

24 Νοεμβρίου Μάχη στην Αράχωβα. Νίκη των Ελλήνων, με αρχηγό τον Καραϊσκάκη.

1   8   2   7

 MARTIOS-18224 Μαρτίου Μάχη στο Κερατσίνι. Νίκη Καραϊσκάκη.

19 Μαρτίου Εθνική Συνέλευση Τροιζήνος.

2 Απριλίου Η Εθνική Συνέλευση εκλέγει τον Καποδίστρια Κυβερνήτη της Ελλάδος.

22 Απριλίου Μάχη στο Φάληρο και θανάσιμος τραυματισμός του Καραϊσκάκη.

24 Ιουνίου Υπογράφεται στο Λονδίνο πρωτόκολλο μεταξύ των 3 μεγάλων δυνάμε-ων (Αγγλίας-Ρωσίας-Γαλλίας) για την ανεξαρτησία της Ελλάδος, με Κυβερνήτη τον Καποδίστρια.

20 Σεπτεμβρίου Ο Ιμπραήμ διατάζει την καταστροφή όλων των καρποφόρων δέντρων της Μεσσηνίας (καταστράφηκαν περίπου 85.000 δέντρα).

8 Οκτωβρίου Ναυμαχία Ναυαρίνου. Οι ναύαρχοι των 3 μεγάλων δυνάμεων, με 27 πλοία, καταστρέφουν το μεγαλύτερο μέρος του τουρκο-αιγυπτιακού στόλου, περίπου 130 πλοία (Αγγλία-Κόδρικτων, Ρωσία-Χέϋδεν και Γαλλία-Δεριγνύ).

1   8   2   8

 MARTIOS-18368 Ιανουαρίου Άφιξη Καποδίστρια στο Ναύπλιο.

14 Απριλίου Κήρυξη πολέμου της Ρωσίας εναντίον της Τουρκίας.

Αρχές Ιουλίου Οι Κυβερνήσεις της Αγγλίας και της Γαλλίας συμφωνούν να στείλουν στρατεύματα στην Ελλάδα, για να εκκαθαρίσουν τη χώρα από τον Αιγυ-πτιακό στρατό.

23 Σεπτεμβρίου Ο Ιμπραήμ εγκαταλείπει την Ελλάδα.

1   8   2   9

 MARTIOS-182710 Μαρτίου Υπογράφεται μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων η πράξη για την Ανεξαρτη-σία της Ελλάδος.

2 Μαΐου Παραδίδεται η τουρκική φρουρά της Ναυπάκτου.

8 Μαΐου Το Αιτωλικό και το Μεσολόγγι παραδίδονται στους Έλληνες.

11 Ιουλίου Εθνική Συνέλευση στο Άργος.

12 Σεπτεμβρίου Μάχη Πέτρας. Η τελευταία μάχη της Ελληνικής Επανάστασης. Νίκη των Ελλήνων.

 13 Σεπτεμβρίου Υπογράφεται στην Πέτρα συμφωνία, με την οποία οι Έλληνες άφηναν ελεύθερη δίοδο στις τουρκικές φρουρές να εγκαταλείψουν το Ελληνικό έδαφος.

1   8   3   0

 MARTIOS-183922 Ιανουαρίου [3 Φεβρουαρίου ν.ημ.] Υπογράφεται στο Λονδίνο το πρωτόκολλο που ανεκύρηξε την Ελλάδα κράτος τελείως ανεξάρτητο.

 

Επιμέλεια: Δημήτρη Η. Λούκα

Πολιτειολόγου-Ιστορικού

 

Λαογραφία των Φυτών

VASILIS_LAPPAS_FYTA0019ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Μ ε λ έ τ η

«Μυθολογία και Λαογραφία των Φυτών»

ΔΗΜΗΤΡΗΣ Η. ΛΟΥΚΑΣ

Καθηγητής Κοινωνιολόγος Ε ρ ε υ ν η τ ή ς

 

Μια από τις πιο έντονες αναμνήσεις, από τον πατέρα μου, έχει να κάνει, τόσο με την Ελληνική γη, όσο και με τα φυτά. Θυμάμαι τον ήλιο να γέρνει στο Σαρωνικό, το μικρό μου χέρι χωμένο στην τεράστια παλάμη του και το αβέβαιο βήμα μου, δίπλα στο σταθερό του βήμα και να μου λέει χαμηλόφωνα «ν’ ακούς τη γη σου».

Σταματήσαμε μπροστά στο μικρό μας χωράφι, χαμήλωσε ερχόμενος στο ύψος μου και μου είπε με γελαστά μάτια: «θέλω να δεις κάτι μαγικό». Τον βλέπω με πολύ προσοχή να χαϊδεύει το χώμα και να ανακαλύπτει ένα νεαρό φυτό, το οποίο πάσχιζε ν’ ανοίξει τα δυο κιτρινωπά ζαρωμένα φυλλαράκια. Δίπλα του αχνοφαίνεται, σκεπασμένο ακόμα από το χώμα, άλλο ένα, κι άλλο, κι άλλο. Λίγο παρακάτω δυο-τρία που έχουν ήδη πετάξει το χώμα από πάνω τους και καμαρώνουν, ενώ τα φυλλαράκια τους είναι καταπράσινα. Βλέπεις, μου λέει τότε ο πατέρας μου, «ρουφούν τον ήλιο». Σηκώνω το βλέμμα μου, αναζητώντας το δικό του. Αυτό που είδα και άκουσα δεν μπορούσα να το εκφράσω τότε, αλλά ξέρω ότι μέσα μου βαθειά, μόλις μου άνοιξε μια καινούργια πόρτα στον κόσμο, στον κόσμο της φύσης, που τόσο αγάπησα, μεγαλώνοντας.

 

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

Α.- ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ζούμε στην εποχή της τεχνολογικής προόδου κι έχουμε μπροστά μας τον τεχνολογικό πολιτισμό. Η ζωή μας έγινε κοινότυπη. Ο χώρος του μύθου σιγά-σιγά σβήνει, όπως και η Λαογραφία, η οποία τείνει να κατα- στεί στοιχείο αρχαιολογικό. Ήθη, έθιμα κλπ., αρχίζουν να ξεφτίζουν. Λίγοι παραμένουν σ’ αυτά, κυρίως μεσόκοποι και γέροι, οι οποίοι προβάλλουν όσο μπορούν τη δική τους αντίσταση. Ο τρόπος της ζωής μας είναι ξενόφερτος. Η απόδραση στο άγνωστο, στο φανταστικό, στο παραδοσιακό, στις ακροποταμιές, στα δάση, στα βουνά, στις νεράιδες, στους καλλικάντζαρους, στις νύμφες, στα ξωτικά, στην κακιά μάγισσα, στους δράκους, στους θρύλους, στις φαντασιώσεις, στις αρχαίες δοξασίες, σχεδόν μας έχει λείψει. Μυθολογία και Λαογραφία βρίσκονται στις μέρες μας στο λυκόφως. Ο άνθρωπος μόνος του ζήτησε να καταλύσει το Μύθο και τη Λαογραφία και να μην αφήσει κανένα σημάδι. Μύθος και Παράδοση είναι μια έμφυτη τάση της ψυχής, είναι μια αλήθεια που πολλές φορές την ομορφαίνει το ψέμα. Τα φυτά και τα βότανα, που η γιαγιά μου, η οποία γεννήθηκε το 1887, χρησιμοποιούσε καθημερινά, την βοήθησαν να φτάσει στα 95 χρόνια της και να φύγει από τη ζωή ήρεμη και γαλήνια. Έτρωγε λίγο κρέας, κυρίως λαχανικά και περπατούσε όσο άντεχε, ενώ καλλιεργούσε τα φυτά της μέχρι βαθέως γήρατος. Μας έλεγε συχνά πως έπαιρνε παραδείγματα από τη ζωή των αρχοντοκυράδων της Ιωνίας και συμπορευόταν με τη φύση.

 

Τα φυτά και τα βοτάνια είναι φυσικό δημιούργημα, είναι πολύτιμα, ευεργετικά και έχουν διαχρονική αξία. Οι διδαχές των προγόνων μας σχετικά με τη χρησιμότητά τους, είναι πολλές. Τέλος, θα σας αναφέρω, πως οι πρωτόγονοι άνθρωποι, δημιουργοί του Μύθου, πίστευαν στους θεούς τους, όπως κάποτε παιδιά εμείς πιστεύαμε στο δράκο του παραμυθιού ή την Κοκκινοσκουφίτσα, αφού ο Μύθος είναι ένας ιδιαίτερος τρόπος νόησης, που τίποτα δεν μπορεί να τον καταλύσει. Αντίθετα, η Λαογραφία μελετά τις παραδοσιακές εκφράσεις του λαϊκού πολιτισμού μας (Λαογραφία = Λαός + Γράφω. Όρος που χρησιμοποιήθηκε για την μετάφραση από το αγγλικό Folk – lore). Β.- ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Στο πλαίσιο της κοινοτικής ζωής, σε μια σχέση αρχέγονη με τον φυτικό κόσμο, ο Ελληνικός Λαός οικειοποιήθηκε το χώρο. Σ’ αυτόν τον κοινοτικό χώρο ανέπτυξε την καθημερινή ζωή του, με βάση τον ρόλο που διαδραματίζουν τα φυτά και τα δέντρα. Κι αυτό, τόσο για την προστασία του από πλημμύρες, ανέμους κλπ., όσο και για την οργάνωσή του με τοπωνυμική επικοινωνιακή υπόσταση και την οριοθέτησή του με τόπους αναψυχής, κοινωνικών συναντήσεων, συνάξεων, λατρευτικών εορτών, έως και της σχηματοποιήσεως με φυτά και άλλα της τοπογραφίας, για την ενθύμιση κυρίως των νεκρών. Μέσα στη φύση και υπό την επήρεια που ασκεί ο φυτικός κόσμος στη ζωή του, ο άνθρωπος διατύπωσε τις δικές του ανησυχίες και φιλοσοφίες για τη χρήση των φυτών. Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα, όπως τα μετεωρολογικά και κλιματολογικά και διαμόρφωσε τις ανάγκες του ως προς την δίαιτα ή τα θεραπευτικά φάρμακα, πάντοτε σε μια συνύπαρξη και συλλειτουργία φυσικά της λογικής και της μαγικής σκέψης. Στο χώρο της καθημερινότητας, ο φυτικός κόσμος προστατεύει τον άνθρωπο από θορύβους, οριοθετεί αγρούς κ.ά. Ο λαός γενικά, τη φύση και τον φυτικό κόσμο δεν τα αισθανόταν μόνο, αλλά τα βίωνε μέσα από μια μυστική επικοινωνία. Τα φυτά γίνονται περισσότερο δεκτικά των προσωπικών–ψυχικών καταστάσεων του ανθρώ- που. Πλήθος είναι τα στοιχεία που σχετίζονται με το φυτικό περιβάλλον και αφορούν δοξασίες και ενέργειες, οι οποίες έχουν την αρχή τους σε αρχαιολογικές και χριστιανικές αντιλήψεις, σε επίπεδο μυθικής σκέψης. Δεν είναι τυχαίες οι συχνές προσωποποιήσεις και οι μυθολογικοί και λαογραφικοί διάλογοι, με την λατρευτική πανθεΐα του φυσικού χώρου. Από την αρχέγονη σχέση του ανθρώπου με τον φυτικό κόσμο και τις

 

διάφορες δοξασίες, διαφυλάχθηκε οικολογικά το περιβάλλον με τα φυτά κ.ά. και προστατεύθηκε η Μητέρα Γη. Πολλές είναι οι διηγήσεις που αναφέρονται σε μεταμορφωμένα φυτά, ομώνυμα με πρόσωπα, στα οποία αντιστοιχεί η κάθε διήγηση και που φύτρωσαν στον τόπο που χύθηκε αίμα από πόλεμο, φόνο, πέσιμο κλπ.
Διαβάστε το 2ο μέρος της μελέτης